Hà Nội - Đầu tàu phát triển văn hóa Việt Nam thời kỳ mới

Văn hóa là hệ điều tiết phát triển bền vững quốc gia

Ba năm sau ngày Đề cương về Văn hóa Việt Nam ra đời, tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất được khai mạc vào ngày 24-11-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh hơn nữa vai trò định hướng, dẫn dắt của văn hóa đối với sự phát triển của đất nước, dân tộc thông qua lời khẳng định: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”.

Đảng, Nhà nước ta luôn quan tâm đến phát triển văn hóa và con người, coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Ảnh: M.H

Từ đó đến nay, xuyên suốt các kỳ Đại hội, các Nghị quyết, Kết luận, Chỉ thị của Trung ương, của Bộ Chính trị, Ban Bí thư đều nhấn mạnh: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Văn hóa đã làm nên bản sắc Việt Nam, đưa Việt Nam từng bước hội nhập và vươn mình với khát vọng mới.

Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII đã khẳng định: Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, làm cho văn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội… Chủ trương, đường lối này tiếp tục được triển khai thực hiện xuyên suốt trong các kỳ Đại hội. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Đảng ta chỉ ra nhiệm vụ trọng tâm là: “Khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, hội nhập quốc tế”.

Còn tại Đại hội XIV của Đảng, phát triển văn hóa trở thành một trong những mục tiêu và nhiệm vụ trọng tâm. Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV đã dành riêng phần V với tiêu đề “Phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hóa và con người Việt Nam”, thể hiện rõ tầm nhìn chiến lược khi coi văn hóa là sức mạnh nội sinh, nền tảng tinh thần và là hệ điều tiết phát triển bền vững quốc gia. Đặc biệt, dự thảo khẳng định: “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Đây là bước phát triển mới về tư duy lý luận, khi văn hóa được đặt trong mối quan hệ biện chứng với hệ giá trị, con người và sự phát triển đất nước.

Lễ hội Áo dài Hà Nội là sự kiện không chỉ quảng bá tinh hoa văn hóa dân tộc mà còn góp phần vào phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô và cả nước. Ảnh: HNM

Theo TS Nguyễn Tiến Thư, Phó Viện trưởng Viện Văn hóa và Phát triển, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng kế thừa những tư tưởng lớn về văn hóa từ các kỳ Đại hội trước, đồng thời bổ sung nhiều quan điểm mới mang tính đột phá, phản ánh yêu cầu cấp thiết của công cuộc xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế sâu rộng và tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Nhìn lại chặng đường phát triển văn hóa của dân tộc, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng khẳng định, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao, toàn diện, sâu sắc của Đảng, Nhà nước, Chính phủ; sự chung sức, đồng lòng, đồng thuận, ủng hộ của các tầng lớp nhân dân, văn hóa đã từng bước “thấm sâu” vào mọi lĩnh vực, mọi hoạt động của đời sống; và đặc biệt là đã truyền cảm hứng và khơi dậy niềm tự hào về lịch sử hào hùng và giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp trong thế hệ trẻ Việt Nam, đóng góp tích cực vào thành tựu chung của đất nước. Bằng văn hóa và từ văn hóa, hình ảnh đất nước Việt Nam “an toàn - thân thiện - hiền hòa - mến khách - hội nhập phát triển” với nền văn hóa đậm đà bản sắc được đông đảo bạn bè quốc tế biết đến, với nhiều giải thưởng quốc tế danh giá như: Điểm đến di sản hàng đầu thế giới, Điểm đến văn hóa hàng đầu châu Á…

Hà Nội - kết tinh và lan tỏa các giá trị văn hóa dân tộc

Lịch sử nghìn năm Thăng Long – Hà Nội là lịch sử của sự hội tụ và bồi đắp văn hóa. Từ một kinh đô cổ kính, nơi kết tinh tinh hoa bốn phương, Hà Nội dần hình thành bản sắc văn hóa riêng, vừa trang nhã, tinh tế, vừa nhân văn, nhân ái, thấm đẫm tinh thần hiếu học và trọng nghĩa tình. Chính bề dày văn hiến ấy đã tạo nên nền tảng vững chắc để Hà Nội tự tin luôn là ngọn cờ đầu trong việc cụ thể hóa các chủ trương của Đảng về phát triển văn hóa và con người thời đại mới.

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong tham dự các hoạt động tại Lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội năm 2023. Ảnh: Lại Tấn.

Thấm nhuần chủ trương, đường lối của Đảng, các cấp lãnh đạo thành phố Hà Nội các thời kỳ luôn quan tâm đến phát triển văn hóa, coi văn hóa là nguồn lực mới để phát triển Thủ đô giàu mạnh, văn minh, hiện đại. Trong nhiệm kỳ 2021–2025, quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, cùng các nghị quyết của Trung ương về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam, Thành ủy Hà Nội đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm cụ thể hóa chiến lược phát triển văn hóa, con người Thủ đô. Tiêu biểu là Chương trình số 06-CTr/TU về “Phát triển văn hóa, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh” giai đoạn 2021–2025 (Chương trình số 06) – một trong 10 chương trình công tác lớn của Thành ủy Hà Nội khóa XVII.

Đặc biệt, với việc Thành ủy Hà Nội ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 22-2-2022 về “Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021–2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” và Chỉ thị số 30-CT/TU ngày 19-2-2024 về tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng trong xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, Hà Nội là địa phương đầu tiên của cả nước ban hành nghị quyết riêng về công nghiệp văn hóa, đồng thời cũng cho thấy nỗ lực của Thủ đô trong việc xây dựng con người Hà Nội thời đại mới. Điều đó thêm khẳng định sự quan tâm của thành phố trong nỗ lực biến văn hóa trở thành động lực quan trọng trong phát triển Thủ đô.

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong nhiều lần khẳng định, Hà Nội luôn coi phát triển văn hóa và con người Hà Nội là một trong những trụ cột quan trọng để phát triển Thủ đô và đất nước. Thủ đô luôn tập trung xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, nâng cao đời sống tinh thần, kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống và hiện đại, từ đó tạo nên sức mạnh tổng hợp cho sự phát triển của Thủ đô.

Các lễ hội văn hóa của Thủ đô góp phần quảng bá tinh hoa văn hóa và cho thấy vai trò tiên phong trong các hoạt động sáng tạo của Hà Nội. Ảnh: S.T

Trong nhiệm kỳ mới (2026-2031), Thủ đô Hà Nội tiếp tục thể hiện vai trò tiên phong, hình mẫu trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là phát triển văn hóa, bám sát tinh thần Đại hội XIV của Đảng, đó là phát triển văn hóa phải gắn với phát triển con người, lấy con người làm trung tâm.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII nhấn mạnh quan điểm phát triển Thủ đô, đó là phát huy truyền thống ngàn năm văn hiến Thăng Long – Hà Nội, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, tiêu biểu cho văn hóa và con người Việt Nam; văn hóa và con người là trụ cột phát triển bền vững Thủ đô; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là động lực then chốt cho tăng trưởng kinh tế… Nghị quyết cũng đặt mục tiêu, đến năm 2030, Hà Nội là Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, xanh, thông minh, nơi hội tụ tinh hoa văn hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng, có sức cạnh tranh cao, có trình độ phát triển ngang tầm thủ đô các nước phát triển trong khu vực…

Ngày 7-1-2026, trước thềm Đại hội XIV, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Nghị quyết nêu rõ, với yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, văn hóa phải đi trước soi đường, thấm vào từng quyết sách phát triển, đề cao giá trị nhân văn, chuẩn mực đạo đức xã hội. Đồng thời, Nghị quyết đề ra các mục tiêu đến năm 2030, trong đó mục tiêu chung là đẩy mạnh xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; thống nhất trong đa dạng; mang đặc trưng dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học, hiện đại.

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam được xem là kim chỉ nam quan trọng, định hướng cho các địa phương trong việc thúc đẩy và phát triển văn hóa trong kỷ nguyên mới. Trên cơ sở cụ thể hóa các nghị quyết của Đảng, Hà Nội đã khẳng định rõ vai trò tiên phong trong xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Những thành tựu đạt được không chỉ góp phần làm giàu thêm diện mạo văn hóa Thủ đô, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc định hình diện mạo văn hóa Việt Nam trong thời đại mới.

Hoàng Quyên