Hà Nội thí điểm túi tiêu chuẩn, quản lý theo lượng rác
Từ ngày 1-10, phường Cửa Nam (Hà Nội) thí điểm sử dụng túi tiêu chuẩn chứa chất thải còn lại sau phân loại tại Tổ dân phố Lê Thánh Tông. Mô hình nhằm nhận diện lượng rác phát sinh của từng hộ, gắn phân loại tại nguồn với thu gom, quản lý theo nguyên tắc “ai xả ít rác trả ít tiền, ai xả nhiều rác trả nhiều tiền”. Kết quả sẽ được đánh giá, rút kinh nghiệm về tổ chức thu gom và mức độ phù hợp trước khi nhân rộng.
Phường Cửa Nam thí điểm sử dụng túi tiêu chuẩn chứa chất thải còn lại sau phân loại tại Tổ dân phố Lê Thánh Tông. Ảnh: Đức Duy
Theo Kế hoạch số 254/KH-UBND ngày 11-9-2026 của UBND phường Cửa Nam, giai đoạn đầu thực hiện tại Tổ dân phố Lê Thánh Tông; đồng thời thí điểm xe điện 3 bánh chuyên dùng trong việc thu gom. Thời gian thí điểm trong 3 tháng, từ ngày 1-10 đến ngày 31-12-2026; quý I và II-2027, phường sẽ rút kinh nghiệm để hoàn thiện phương án; quý III và IV-2027 dự kiến triển khai đồng bộ trên địa bàn toàn phường.
Điểm mới của mô hình là thử nghiệm cách quản lý chất thải dựa trên lượng phát sinh của từng hộ gia đình. Người dân phân loại chất thải thành các nhóm; riêng chất thải như thức ăn thừa, hộp xốp, nhựa dùng một lần, giấy ăn đã sử dụng, tã, bỉm... được chứa trong túi tiêu chuẩn màu xám và chuyển giao theo khung giờ quy định. Túi có nhận diện riêng, in logo URENCO Hà Nội và phường Cửa Nam cùng mã QR hoặc mã lô. Qua đó, lượng túi sử dụng có thể trở thành dữ liệu nhận diện lượng chất thải còn lại của từng hộ dân. Túi được sử dụng gồm loại 10 lít, tương ứng khoảng 5kg chất thải và loại 40 lít, tương ứng khoảng 10kg.
Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Môi trường đô thị Hà Nội (URENCO) Nguyễn Thanh Sơn cho rằng, thí điểm là quá trình kiểm chứng thực tế, đánh giá khả năng tổ chức thu gom, nhận diện, tổng hợp dữ liệu và mức độ phù hợp với điều kiện từng địa bàn. Nếu lượng chất thải tái chế được tách ra nhiều hơn, lượng rác còn lại giảm xuống thì số túi sử dụng cũng giảm. Đây là cơ sở để từng bước nghiên cứu phương thức tính giá dịch vụ theo nguyên tắc “ai xả ít rác trả ít tiền, ai xả nhiều rác trả nhiều tiền”.
Trên thực tế, phường Cửa Nam có mật độ dân cư cao, tập trung nhiều cơ sở kinh doanh, nhà hàng, khách sạn và hoạt động dịch vụ. Thời gian qua, tỷ lệ thu gom chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn phường đạt 100%, song vẫn có trường hợp bỏ rác không đúng giờ, không đúng nơi, chưa đóng kín túi. Nhiều ngõ nhỏ, ngõ sâu và hạn chế về không gian tập kết cũng đặt ra yêu cầu tổ chức thu gom phù hợp. Do vậy, theo Phó Chủ tịch UBND phường Cửa Nam Nguyễn Tùng Lâm, việc thí điểm phải gắn chặt giữa phân loại tại nguồn, thu gom và quản lý chất thải. Mục tiêu là để người dân hiểu đúng, làm đúng và hình thành thói quen xử lý rác ngay từ nơi phát sinh.
Là người trực tiếp đi thu gom rác, chị Nguyễn Hồng Uyên, công nhân môi trường URENCO chi nhánh Hoàn Kiếm cho biết, nếu người dân phân loại đúng, cho rác vào túi kín và chuyển giao đúng thời gian, công việc thu gom sẽ thuận lợi hơn, hạn chế rác rơi vãi, nước rác và mùi phát sinh. Xe điện chuyên dụng cũng giúp giảm sức lao động và tăng tần suất thu gom. Ở góc độ người dân, ông Thái Doãn Đồng, trú tại địa chỉ số 33B, phố Phạm Ngũ Lão cho rằng, khi người dân đã quen với phân loại rác, mô hình có điều kiện để triển khai thuận lợi hơn. Tuy nhiên, phương án tổ chức thu gom cần được tính toán linh hoạt để tạo thuận lợi cho người dân bỏ rác đúng giờ.
Theo Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Nguyễn Văn Quý, việc tính giá dịch vụ theo khối lượng rác phát sinh là hướng thành phố đang thực hiện. Do đó, việc áp dụng túi tiêu chuẩn gắn với giá dịch vụ đặt ra yêu cầu lớn về phân phối túi, quản lý và giám sát việc sử dụng. Đây cũng là những nội dung cần được phía URENCO và phường Cửa Nam kiểm chứng qua thực tế để đánh giá tính khả thi. Sau giai đoạn thí điểm, phường Cửa Nam và URENCO cần trả lời được những câu hỏi: Lượng rác còn lại có giảm không? Người dân có phân loại tốt hơn không? Công nhân có thuận lợi hơn trong việc thu gom?... để nghiên cứu cơ chế thu giá theo lượng phát sinh rác thải của từng hộ dân.
Một chiếc túi tiêu chuẩn không thể tự giải quyết bài toán chất thải đô thị. Giá trị của mô hình nằm ở khả năng biến lượng rác phát sinh thành dữ liệu quản lý, biến dữ liệu thành căn cứ tính toán và từ đó gắn trách nhiệm của mỗi hộ gia đình với lượng chất thải mình tạo ra. Thí điểm phải đo được hiệu quả, nhìn thẳng vào bất cập và sửa ngay những gì chưa phù hợp; chỉ khi thực tế chứng minh mô hình khả thi mới có cơ sở để nhân rộng.
