Hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người sử dụng điện

Làm rõ giới hạn bù đắp chi phí khi chưa điều chỉnh giá điện

Điện là đầu vào của nền kinh tế, cũng là ánh sáng trong mỗi mái nhà. Quyết định về giá điện tác động đến chi phí sản xuất, bữa ăn gia đình và khả năng chăm sóc người bệnh. Vì vậy, ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) nhấn mạnh, sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực phải đồng thời trả lời được câu hỏi: làm sao có đủ điện, thu hút được đầu tư và phân chia chi phí công bằng? Hiện nay, an ninh năng lượng đòi hỏi nguồn, lưới điện đồng bộ, dự phòng đủ mạnh, điện ổn định, giá hợp lý, góp phần hỗ trợ sản xuất, tăng trưởng hai con số.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến về tách bạch chính sách giá điện với chính sách an sinh xã hội theo hướng hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách nhà nước, thay vì thực hiện thông qua bù chéo giá điện. Ghi nhận điều này, tuy nhiên, ĐBQH Lê Thị Ngọc Linh (Cà Mau) chỉ rõ, dự thảo Luật hiện đang giao Chính phủ quyết định lộ trình xóa bỏ bù chéo mà chưa xác định rõ về các nguyên tắc, tiêu chí và trách nhiệm bảo đảm nguồn lực để hỗ trợ khi thực hiện.

ĐBQH Lê Thị Ngọc Linh (Cà Mau) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Do đó, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh đề nghị bổ sung trong dự thảo Luật nguyên tắc “lộ trình xóa bỏ bù chéo phải gắn với đánh giá tác động đối với từng nhóm khách hàng”. Đồng thời, có cơ chế hỗ trợ tiền điện trực tiếp, công khai, đúng đối tượng và bảo đảm nguồn kinh phí khi thực hiện. Đặc biệt, cần quan tâm đến các hộ nghèo, hộ cận nghèo, gia đình chính sách và người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo nơi có chi phí cấp điện cao và điều kiện tiếp cận điện còn khó khăn.

Cũng đánh giá cao dự thảo Luật đã mở thêm cơ chế đầu tư cần gắn với kiểm soát chi phí và trách nhiệm giải trình, song, đại biểu Bùi Văn Dũng lưu ý, cần làm rõ giới hạn bù đắp chi phí khi chưa điều chỉnh giá điện. Dự thảo Luật quy định Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý khi chưa kịp điều chỉnh giá. Tuy nhiên, cần làm rõ ai trả, khoản nào, nguồn nào, trong bao lâu? Điểm c khoản 4 Điều 3 Luật Giá quy định giá điện và giá dịch vụ về điện thực hiện theo pháp luật điện lực. Vì vậy, giới hạn bù đắp cần được xác lập trong Luật Điện lực.

ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Đại biểu Bùi Văn Dũng đề nghị, bổ sung tại điểm b khoản 12 Điều 5 nguyên tắc: chỉ bù đắp chi phí hợp lý, hợp lệ, được kiểm tra, chưa thu hồi; loại trừ khoản đã được hỗ trợ và chi phí do lỗi quản lý. Đồng thời, giao Chính phủ quy định nguồn, thời hạn, phương thức và công khai kết quả. Nếu sử dụng ngân sách phải đáp ứng điều kiện chi tại khoản 2 Điều 12 Luật Ngân sách nhà nước. Đồng thời, thể hiện thống nhất nguyên tắc này trong cơ chế điều chỉnh giá tại Điều 52.

Cùng quan điểm, ĐBQH Đàng Thị Mỹ Hương (Khánh Hòa) nêu rõ, chủ trương thực hiện theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước là phù hợp. Tuy nhiên, cần nghiên cứu quy định cơ chế điều chỉnh biểu giá bảo đảm có lộ trình phù hợp, công khai về phương pháp tính và quy định cơ chế xử lý minh bạch đối với các tác động bất lợi đến đời sống, sinh hoạt, sản xuất, lao động của người dân.

Minh bạch, bảo vệ quyền lợi người sử dụng điện

Nhấn mạnh cơ chế mua bán điện cần bảo đảm hợp đồng minh bạch, khả thi và phân bổ rủi ro công bằng, đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương nêu rõ, khoản 9 Điều 1 dự thảo Luật (sửa đổi Điều 16 Luật hiện hành) về hợp đồng dự án điện lực đầu tư theo phương thức đối tác công tư có đề cập đến hợp đồng mua bán điện, hợp đồng dịch vụ truyền tải điện, cơ chế thanh toán và phân bổ rủi ro. Tại khoản 11 Điều 1 (sửa đổi Điều 19 Luật hiện hành) quy định bên mua điện có trách nhiệm ký kết hợp đồng với nhà đầu tư trúng thầu theo kết quả lựa chọn, không được đàm phán lại, làm thay đổi kết quả đấu thầu.

ĐBQH Đàng Thị Mỹ Hương (Khánh Hòa) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Khẳng định đây là những quy định rất tích cực, góp phần tăng tính minh bạch và hạn chế tình trạng kéo dài đàm phán sau khi lựa chọn được nhà đầu tư, tuy nhiên, đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương băn khoăn, hợp đồng đã được ký kết nhưng nếu không quy định rõ trách nhiệm khi điện sản xuất ra không được tiếp nhận hoặc bị hạn chế huy động thì quyền lợi của nhà đầu tư vẫn chưa được bảo đảm đầy đủ.

Vì vậy, đại biểu đề nghị, cần nghiên cứu bổ sung vào khoản 3, khoản 4 Điều 16 và có quy định tương ứng tại khoản 2 Điều 19 Luật Điện lực nguyên tắc: hợp đồng phải làm rõ trách nhiệm của bên mua bán điện và đơn vị vận hành hệ thống, cơ chế xử lý khi không tiếp nhận hoặc hạn chế huy động điện do nguyên nhân thuộc trách nhiệm của các chủ thể này; đồng thời, quy định rõ nguyên tắc thanh toán, bồi hoàn chi phí hợp lý và phân bổ rủi ro theo hợp đồng, pháp luật.

Về minh bạch giá điện, kiểm soát chi phí và bảo vệ quyền lợi người sử dụng điện tại khoản 22, 23, 24 Điều 1 dự thảo Luật (sửa đổi Điều 50, 51 và 52 Luật Điện lực), đại biểu Lê Thị Ngọc Linh bày tỏ đồng tình với việc cơ quan soạn thảo tiếp thu, giải trình theo hướng tăng cường kiểm tra, thẩm tra chi phí thực tế, thuê tư vấn độc lập và công khai kết quả kiểm tra trước khi xem xét đưa chi phí vào giá điện.

Tuy nhiên, giá điện là vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống của người dân cũng như chi phí sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Qua các buổi tiếp xúc cử tri, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh cho biết, nhiều ý kiến của cử tri quan tâm đến đề xuất, kiến nghị giảm chi phí giá điện. Do vậy, cần quy định chặt chẽ hơn về nguyên tắc xác định chi phí hợp lý, hợp lệ, cơ chế kiểm toán độc lập và công khai các yếu tố cấu thành về giá điện.

Đại biểu Lê Thị Ngọc Linh đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện nguyên tắc xác định chi phí hợp lý, hợp lệ trong cơ cấu giá điện gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả quản trị, sử dụng nguồn lực và kiểm soát chi phí, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người sử dụng điện, góp phần xây dựng cơ chế giá điện minh bạch, công bằng và phù hợp với thực tiễn.

Các ĐBQH cũng nhấn mạnh, một chính sách điện tốt phải nhìn thấy cả người đầu tư hàng nghìn tỷ đồng và người cân nhắc từng khoản chi cuối tháng. Khi người dân hiểu vì sao phải trả, được bảo vệ lúc khó khăn và nhận được điện ổn định, cải cách mới có sức thuyết phục và bền vững.