Hải sản 'tắc' đường sang Mỹ vì quy định mới

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, theo phản ánh của doanh nghiệp và tổng hợp từ thực tiễn triển khai, những khó khăn của doanh nghiệp hải sản xuất khẩu sang Mỹ chủ yếu phát sinh trong giai đoạn đầu áp dụng thủ tục cấp Giấy COA theo Thông tư 74/2025/TT-BNNMT. Đây là một quy định mới, có phạm vi điều chỉnh rộng và yêu cầu kỹ thuật cao, trong khi hệ thống hướng dẫn chi tiết và cách hiểu thống nhất giữa các khâu thực hiện vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Theo ghi nhận từ thực tế, từ ngày 1/1/2026 đến nay, nhiều doanh nghiệp hải sản trong nước đang gặp khó khi một số lô hàng đã cập cảng Mỹ nhưng không thể thông quan, buộc phải nằm chờ vì thiếu Giấy chứng nhận COA (Certificate of Admissibility) – tài liệu kỹ thuật chi tiết về kết quả kiểm nghiệm hóa lý do nhà sản xuất hoặc phòng thí nghiệm độc lập cấp.

Tại nội địa, nhiều doanh nghiệp không dám xuất hàng mới. Dù đã nộp hồ sơ từ sớm, việc phê duyệt COA vẫn diễn ra rất hạn chế, khiến kế hoạch kinh doanh bị gián đoạn nghiêm trọng.

VASEP cho rằng, do COA là loại giấy tờ mới gắn với yêu cầu quản lý chặt chẽ nguồn gốc khai thác phục vụ thị trường Mỹ, cả doanh nghiệp và cơ quan thực thi đều cần thêm thời gian để làm quen, rà soát và điều chỉnh quy trình nội bộ cho phù hợp. Trong bối cảnh chưa có hướng dẫn thống nhất ở cấp trung ương cho một số nội dung cụ thể, việc thận trọng trong xử lý hồ sơ là điều dễ hiểu, song cũng vô tình tạo ra áp lực nhất định cho hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp trong ngắn hạn.

Ảnh minh họa.

Trước bối cảnh đó, VASEP đã tổng hợp các nhóm vướng mắc tiêu biểu và đề xuất lộ trình tháo gỡ cụ thể.

Hiện nay, yêu cầu dịch thuật công chứng đối với toàn bộ hồ sơ tiếng nước ngoài (bao gồm cả tiếng Anh) như hóa đơn thương mại, Catch Certificate, Captain’s Statement… đang ngốn rất nhiều thời gian và chi phí của doanh nghiệp.

VASEP kiến nghị cơ quan quản lý nên chấp nhận các chứng từ bằng tiếng Anh – ngôn ngữ phổ biến nhất trong thương mại quốc tế. Đối với các ngôn ngữ khác, nên cho phép doanh nghiệp tự dịch, ký đóng dấu chịu trách nhiệm thay vì bắt buộc phải qua khâu công chứng rườm rà.

Một vướng mắc kỹ thuật lớn khác là sự "lệch pha" giữa mẫu hồ sơ quốc tế và quy định tại Thông tư 74. Các mẫu xác nhận của thuyền trưởng theo chuẩn NOAA thường không thể hiện đầy đủ thông tin về ngư cụ khai thác như phía Việt Nam yêu cầu. Việc đòi hỏi doanh nghiệp phải bổ sung thông tin này từ thuyền trưởng nước ngoài sau khi nguyên liệu đã được nhập về chế biến là điều gần như không thể.

VASEP đề xuất cơ quan thẩm định nên đối chiếu linh hoạt thông tin ngư cụ từ các giấy tờ liên quan khác trong bộ hồ sơ, thay vì yêu cầu tất cả phải nằm trên một văn bản duy nhất.

Hiệp hội cũng kiến nghị thống nhất việc sử dụng mã nghề khai thác theo phân loại của phía Mỹ khi làm COA, thay vì đối chiếu theo danh mục mã nghề nội địa như một số địa phương đang thực hiện hiện nay.

Đối với mặt hàng ghẹ xanh, VASEP chỉ ra thực tế phần lớn nguyên liệu đến từ tàu nhỏ dưới 12m, đánh bắt gần bờ và ngắn ngày. Việc yêu cầu "Giấy bốc dỡ hàng hóa qua cảng" là khó khả thi do các tàu này thường không cập các cảng cá lớn tập trung.

Hiệp hội kiến nghị cần có cơ chế đặc thù cho chuỗi ghẹ ven bờ, đồng thời tiếp tục trao đổi kỹ thuật với phía Mỹ để có cách phân loại phù hợp, đặc biệt là với nghề đánh bắt bằng bẫy.

"Cộng đồng DN mong Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm có hướng dẫn thống nhất và cơ chế phối hợp kỹ thuật giữa các bên liên quan được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp chủ động tuân thủ, cơ quan quản lý giảm áp lực xử lý hồ sơ, và chuỗi cung ứng xuất khẩu sang Hoa Kỳ vận hành ổn định hơn trong giai đoạn đầu triển khai quy định mới", VASEP nêu.

Nguyệt Minh