Hàng trăm tác giả kiện Meta

Theo Publishers Weekly, hàng trăm nhà văn, nhà báo và học giả kiện Meta, cáo buộc tập đoàn công nghệ sử dụng sách lậu và tự sao chép sách giấy để huấn luyện trí tuệ nhân tạo (AI) mà không được sự cho phép của tác giả.

Tòa nhà đặt Tòa án Liên bang cho Khu vực phía Bắc California (U.S. District Court for the Northern District of California), nơi tiếp nhận đơn kiện của gần 300 tác giả. Ảnh: Publishers Weekly.

Nhiều đơn kiện, chung một cáo buộc

Gần 300 tác giả đã đệ đơn kiện vi phạm bản quyền chống lại Meta Platforms vào ngày 19/10 tại Tòa án Liên bang khu vực Bắc California. Nội dung đơn kiện cáo buộc công ty này đã huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo của mình trên các bản sao lậu sách của họ và, gần đây hơn, trên các cuốn sách vật lý mà họ đã mua và quét mà không có giấy phép.

Thay vì tham gia vào một vụ kiện tập thể, trong đó một vài nguyên đơn được nêu tên kiện thay mặt cho mọi người, mỗi tác giả đang theo đuổi một vụ kiện cá nhân.

Luật sư Kyle Roche của Freedman Normand Friedland nói với Publishers Weekly rằng công ty của ông hiện đại diện cho nhiều tác giả, dự định sẽ đệ trình các đơn kiện cá nhân vào cuối năm nay.

Roche đại diện cho các tác giả cùng Elizabeth Brannen của Stris & Maher. Brannen mang đến kinh nghiệm trong ngành cho các vụ việc này, trước đây bà từng giữ chức giám đốc sở hữu trí tuệ tại Barnes & Noble giai đoạn 2012–2015.

Các khiếu nại trong tuần này trải rộng trên năm đơn kiện, mỗi đơn được đặt tên theo nguyên đơn đầu tiên: Winspear, Levine, Reno, Sheard và Older kiện Meta Platforms. Các tác giả được phân bổ vào các đơn kiện, cả năm đơn đều đưa ra những cáo buộc cơ bản giống nhau.

Các nguyên đơn có tầm ảnh hưởng khác nhau: Jacqueline Winspear là tác giả của loạt truyện trinh thám Maisie Dobbs; Reyna Grande, một nhà viết hồi ký; Mark Spragg, một tiểu thuyết gia; Rachel Nuwer, một nhà báo; Silvia Foti, tác giả của cuốn sách The Nazi's Granddaughter (Cháu gái của Đức Quốc xã); và Minxin Pei, một học giả chuyên về Trung Quốc.

Tất cả tác giả đã đăng ký thông qua ClaimsHero, một nền tảng đã hợp tác với Freedman Normand Friedland và Stris & Maher vào mùa thu năm ngoái để tuyển mộ các tác giả từ chối thỏa thuận dàn xếp trị giá 1,5 tỷ USD với Anthropic và tự mình khởi kiện. Các vụ kiện mới này xuất hiện khi những vụ án trước đó đang chuẩn bị xét xử.

Các vụ kiện do Chicken Soup for the Soul, nhà xuất bản học thuật Cognella và Cambronne, công ty của nhà báo John Carreyrou, đệ trình nằm trong số các vụ kiện liên quan chống lại Meta dự kiến ​​sẽ được đưa ra xét xử trước bồi thẩm đoàn bắt đầu từ ngày 3/5/2027.

Nhiều tác giả muốn kiện Meta vì cho rằng công ty công nghệ vi phạm bản quyền trong đào tạo mô hình AI Llama. Ảnh: Meta.

Yêu cầu bồi thường mà không cần chứng minh thiệt hại thực tế

Mặc dù thỏa thuận dàn xếp với Anthropic chỉ trả khoảng 3.000 USD cho mỗi tác phẩm, nhưng các nguyên đơn này đang nhắm đến mức bồi thường cao hơn đáng kể. Đối với hành vi vi phạm cố ý, Đạo luật Bản quyền cho phép bồi thường theo luật định, một khoản tiền do luật định mà không cần chứng minh thiệt hại thực tế, lên đến 150.000 USD cho mỗi tác phẩm. Các nguyên đơn muốn bồi thẩm đoàn, chứ không phải thẩm phán, quyết định con số này.

Ông Roche nói: “Nếu có thời điểm nào theo Đạo luật Bản quyền mà mức bồi thường thiệt hại có thể lên tới ngưỡng 150.000 USD mà Quốc hội đã dự trù, thì đây chính là trường hợp này”. Ông Winspear lập luận rằng các thỏa thuận dàn xếp tập thể giải quyết các khiếu nại “với mức giá quá thấp so với giá trị thực” và “dường như có lợi cho các tập đoàn công nghệ vi phạm bản quyền, chứ không phải người sáng tạo”.

Theo đơn kiện, Meta đã tải xuống sách từ các "thư viện ngầm", chẳng hạn các trang web vi phạm bản quyền LibGen, Z-Library và Anna's Archive, cũng như một bộ dữ liệu vi phạm bản quyền có tên Books3. Họ thường làm như vậy bằng BitTorrent, một phương thức chia sẻ tệp cũng chuyển các bản sao cho người dùng khác. Đơn kiện còn cáo buộc rằng Meta đã xóa bỏ các thông báo bản quyền khỏi các tệp.

Theo đơn kiện, bắt đầu từ khoảng giữa năm 2025, sau khi đã bị kiện về các mô hình Llama của mình, Meta cũng đã triển khai một chương trình quét sách có tên là Project Vellum. Chương trình này mua sách giấy với số lượng lớn, quét chúng và sử dụng văn bản để huấn luyện các mô hình Muse Spark và Muse Glimmer của Meta, được phát hành lần lượt vào tháng 4 và tháng 8/2026.

Winspear lập luận rằng việc mua một cuốn sách "mang lại quyền sở hữu đối với bản sao đó", chứ không phải quyền sao chép nó.

“Hãy tưởng tượng đó là trong một lớp học, và bạn có một bản sách duy nhất, xé gáy sách ra, sao chép lại và phát cho mọi người”, luật sư Brannen của Stris & Maher nói.

Lời khẳng định đó thách thức ranh giới mà Thẩm phán William Alsup đã vạch ra trong vụ án Anthropic, nơi ông phán quyết việc huấn luyện AI là sử dụng hợp pháp nhưng lại chỉ ra việc sử dụng sách lậu là cần có biện pháp khắc phục.

Mary Rasenberger, Giám đốc điều hành của Hiệp hội Tác giả, tổ chức đóng vai trò trung tâm trong cuộc chiến chống vi phạm bản quyền trong trí tuệ nhân tạo tại Mỹ, đã ủng hộ lập trường của các tác giả.

"Hiệp hội Tác giả sát cánh cùng các tác giả đã khởi kiện Meta và ủng hộ nỗ lực của họ trong việc buộc công ty phải chịu trách nhiệm về hành vi vi phạm bản quyền. Chúng tôi đặc biệt vui mừng khi thấy đơn kiện coi hoạt động quét hàng loạt của Meta để huấn luyện AI là một hành vi vi phạm độc lập", bà nói.

Giám đốc Hiệp hội Tác giả Mỹ tin rằng các tác giả phải đoàn kết để đảm bảo rằng luật pháp bảo vệ người sáng tạo trong cuộc chiến chống lại hành vi vi phạm bản quyền.

Trước đó, 13 nhà văn kiện Meta, cáo buộc việc Meta sử dụng hàng triệu cuốn sách trực tuyến, bài báo học thuật mà không xin phép để đào tạo các mô hình AI Llama là vi phạm bản quyền. Ngày 25/6, thẩm phán Vince Chhabria, tòa án liên bang ở San Francisco, phán quyết việc Meta sử dụng hàng triệu cuốn sách để đào tạo các mô hình trí tuệ nhân tạo là phù hợp với nguyên tắc “sử dụng công bằng”.