Hành trình dang dở của NSND Hồng Vân sau 40 năm

Từ một diễn viên được yêu thích, Hồng Vân dần trở thành đạo diễn, quản lý sân khấu và đào tạo nhiều thế hệ nghệ sĩ. Hành trình điện ảnh của nữ nghệ sĩ kéo dài từ thời kỳ phim nhựa thịnh hành những năm 1990 đến các dự án thương mại gần đây. Tuy nhiên, nếu sân khấu từng là nơi Hồng Vân tạo dựng vị thế riêng, màn ảnh rộng lại chưa mang đến một vai diễn đủ sức định danh tên tuổi.

Điều này không đồng nghĩa Hồng Vân thiếu những vai diễn đáng nhớ. Nữ nghệ sĩ vốn được giới nghệ sĩ đánh giá cao bởi khả năng xử lý nhiều dạng nhân vật, đặc biệt là những vai phụ nữ trung niên có đời sống nội tâm phức tạp. Hồng Vân có thể tạo tiếng cười bằng biểu cảm, hình thể và cách thoại rất đời, nhưng cũng có khả năng chuyển sang những phân đoạn bi mà không làm mất đi sự tự nhiên của nhân vật. Gái Già Lắm Chiêu 3, Gặp Lại Chị Bầu, Cô Dâu Hào Môn, Hai Muối hay Lên Hương đều cho thấy Hồng Vân vẫn có khả năng tạo điểm nhấn ngay cả khi không phải nhân vật trung tâm.

NSND Hồng Vân vẫn bền bỉ với màn ảnh ở tuổi 60. Ảnh: FBNV

Lên Hương là một ví dụ rõ nét cho năng lực diễn xuất ấy. Trong phim, Hồng Vân vào vai bà Sáu, người phụ nữ mang nhiều uẩn khúc và gắn với những góc khuất phía sau một trại hòm. Nhân vật có sự chuyển đổi về sắc thái, từ những mảng miếng hài ở đầu phim đến các phân đoạn nặng về tâm lý ở phần sau. Khả năng nhập vai của Hồng Vân tiếp tục được thể hiện qua những cảnh khóc, những khoảnh khắc nhân vật đối diện với mất mát và biến động trong gia đình. Đây cũng là dạng vai cho thấy nữ nghệ sĩ không chỉ dựa vào kinh nghiệm sân khấu mà vẫn có thể tạo ra những lớp cảm xúc phù hợp với điện ảnh.

Năm 2026, Hồng Vân có thêm một dấu mốc riêng khi được vinh danh Diễn viên nữ xuất sắc tại Cuộc thi phim ngắn Việt Nam - Vietnamese 2026 với Người nuôi diều. Giải thưởng ở tuổi 60 cho thấy năng lực diễn xuất của nữ nghệ sĩ vẫn được ghi nhận sau nhiều thập kỷ đứng trên sân khấu và trước máy quay. Cùng thời điểm, Lên Hương tiếp tục mang đến kết quả phòng vé tích cực. Những thành tích này cho thấy Hồng Vân chưa hề đứng ngoài dòng chảy điện ảnh, nhưng vẫn chưa tạo ra một bước ngoặt đủ lớn để thay đổi vị trí của nữ nghệ sĩ trong ký ức đại chúng về màn ảnh rộng.

Khoảng cách ấy càng dễ nhận ra nếu đặt điện ảnh cạnh sân khấu. Trên sân khấu, Hồng Vân từng có thời kỳ tạo dựng vị thế rất riêng, không chỉ bằng khả năng diễn xuất mà còn bằng năng lực tổ chức và xây dựng một thương hiệu sân khấu. Từ sân khấu kịch Phú Nhuận đến Sân khấu Kịch Hồng Vân, nữ nghệ sĩ đảm nhận nhiều vai trò cùng lúc, từ diễn viên, đạo diễn đến người quản lý và đào tạo diễn viên trẻ. Thành công của Hồng Vân vì thế không được tạo nên bởi một vai diễn đơn lẻ mà là cả quá trình xây dựng một môi trường nghệ thuật có dấu ấn cá nhân.

Hồng Vân trong Gái Già Lắm Chiêu, một dấu ấn đáng chú ý trên màn ảnh.

Đây cũng là điểm khiến hành trình của Hồng Vân khác với một số nghệ sĩ cùng thế hệ. Có người được công chúng nhớ đến chủ yếu qua một vai diễn điện ảnh kinh điển, có người tạo dấu ấn bằng chuỗi tác phẩm phòng vé, trong khi Hồng Vân lại xây dựng ảnh hưởng mạnh mẽ nhất từ sân khấu. Nữ nghệ sĩ có nhiều bộ phim đạt kết quả thương mại đáng chú ý, nhưng chưa có một nhân vật điện ảnh thực sự vượt khỏi khuôn khổ tác phẩm để trở thành hình ảnh gắn liền với tên tuổi. Thành tích phòng vé vì thế không hoàn toàn phản ánh vị trí nghề nghiệp của Hồng Vân.

Đặt cạnh những nghệ sĩ như Hồng Đào, sự khác biệt này càng rõ hơn. Hồng Đào trong những năm gần đây có thêm nhiều dấu mốc điện ảnh giúp hình ảnh đến gần hơn với khán giả đại chúng. Hồng Vân cũng sở hữu những tác phẩm có doanh thu cao, nhưng giá trị nổi bật nhất trong sự nghiệp lại nằm ở sân khấu, nơi nữ nghệ sĩ dành nhiều năm gây dựng và giữ lửa. Vì thế, nếu chỉ nhìn vào doanh thu hay số lượng vai diễn tạo tiếng vang, khó có thể đánh giá đầy đủ hành trình của Hồng Vân.

Hồng Vân tiếp tục biến hóa với vai diễn trong Lên Hương.

Suy cho cùng, nghệ thuật không chỉ được đo bằng tiền hay những cột mốc phòng vé. Một bộ phim trăm tỷ không mặc nhiên tạo nên một vai diễn để đời, cũng như một vai phụ được khán giả yêu thích chưa chắc đủ sức trở thành biểu tượng. Hồng Vân đã có một sự nghiệp sân khấu đủ lớn để tạo nên vị trí riêng, có nhiều vai diễn điện ảnh được ghi nhận và vẫn tiếp tục làm nghề ở tuổi 60. Khoảng trống còn lại vì thế không phải sự thiếu hụt về tài năng hay thành tựu, mà là một vai diễn điện ảnh đủ sức nối liền vị thế của Hồng Vân trên sân khấu với ký ức lâu dài của khán giả màn ảnh rộng.