Hành trình thế kỷ của 'pháo đài bay': Boeing nhận hợp đồng tỉ đô để tái sinh B-52

Quyết định này không đơn thuần nhằm duy trì khả năng vận hành của một nền tảng cũ, mà đánh dấu bước khởi động cho quá trình hiện đại hóa sâu rộng nhất trong lịch sử B-52, với mục tiêu kéo dài vòng đời hoạt động của loại máy bay này sang nửa sau thế kỷ 21.

Trong bối cảnh Mỹ đang tái cấu trúc toàn bộ lực lượng ném bom chiến lược, việc “tái sinh” B-52 được xem là một trụ cột quan trọng, song hành cùng các nền tảng thế hệ mới. Nếu kế hoạch diễn ra đúng lộ trình, B-52 sẽ trở thành máy bay chiến đấu đầu tiên trên thế giới phục vụ tròn 100 năm, một cột mốc chưa từng có trong lịch sử hàng không quân sự.

Máy bay ném bom B-52 - Ảnh: Reuters

“Phẫu thuật tim” cho B-52 và sự ra đời của B-52J

Theo thông báo hợp đồng được Lầu Năm Góc công bố, Boeing sẽ đảm nhiệm giai đoạn đầu của Chương trình Thay thế Động cơ Thương mại (CERP). Nhiệm vụ ban đầu là cải hoán hai chiếc B-52 đầu tiên với hệ động lực mới cùng các hệ thống phụ trợ, sau đó tiến hành bay thử và đánh giá toàn diện. Giai đoạn phát triển và tích hợp này dự kiến hoàn tất sau khi chương trình vượt qua mốc đánh giá thiết kế quan trọng, với thời hạn kết thúc vào tháng 5.2033.

Tổng chi phí cho việc nâng cấp toàn bộ 76 chiếc B-52H được ước tính lên tới 48,6 tỉ USD, trong đó thay thế động cơ là hạng mục cốt lõi. Kể từ khi chính thức đi vào biên chế năm 1955, B-52 sử dụng tám động cơ turbofan Pratt & Whitney TF33 - một thiết kế đã lỗi thời. Khi Pratt & Whitney thông báo không thể tiếp tục hỗ trợ bảo dưỡng TF33 sau năm 2030, Không quân Mỹ buộc phải tìm giải pháp thay thế để tránh nguy cơ “đắp chiếu” toàn bộ phi đội.

Máy bay ném bom B-52H Stratofortress của Không quân Mỹ trong một cuộc huấn luyện ngày 18.11.2025 - Ảnh: Không quân Mỹ

Lựa chọn cuối cùng là Rolls-Royce với động cơ F130, vốn đang được sử dụng trên các dòng máy bay thương mại và quân sự như Gulfstream G650 và C-37. Việc chuyển sang F130 không chỉ giải quyết bài toán hậu cần, mà còn mang lại hiệu suất nhiên liệu tốt hơn, giảm tiếng ồn và khí thải, đồng thời tăng độ tin cậy khi khai thác dài hạn.

Quy mô nâng cấp lớn đến mức Không quân Mỹ quyết định đổi định danh máy bay sau cải tiến thành B-52J. Bên cạnh “trái tim” mới, B-52J sẽ được trang bị radar hiện đại, hệ thống điện tử hàng không tiên tiến, liên lạc được nâng cấp, cùng các cải tiến về bánh đáp và phanh.

Buồng lái cũng sẽ trải qua cuộc “cách mạng số hóa”, khi các đồng hồ cơ học truyền thống được thay thế bằng màn hình kỹ thuật số, giúp tổ lái xử lý thông tin hiệu quả hơn trong môi trường tác chiến hiện đại. Một dấu mốc quan trọng là chiếc B-52 đầu tiên được lắp radar mảng pha quét điện tử chủ động AN/APQ-188 do Raytheon phát triển đã bay thử tại căn cứ Edwards (California) vào tháng 12. Radar mới được kỳ vọng nâng cao đáng kể năng lực điều hướng và tấn công trong mọi điều kiện thời tiết.

Chiến lược “hai trụ cột” của lực lượng ném bom Mỹ

Việc đầu tư mạnh tay vào một nền tảng hơn 60 năm tuổi không phải là quyết định mang tính hoài niệm, mà nằm trong chiến lược tái cấu trúc dài hạn của Không quân Mỹ. Theo kế hoạch, lực lượng ném bom tương lai sẽ xoay quanh hai trụ cột chính: B-52J đã được hiện đại hóa và ít nhất 100 máy bay ném bom tàng hình B-21 Raider do Northrop Grumman phát triển.

Trong cấu trúc này, B-52J đóng vai trò “xe tải vũ khí hạng nặng”, triển khai tên lửa tầm xa từ ngoài vùng phòng không đối phương, trong khi B-21 đảm nhiệm nhiệm vụ xâm nhập sâu nhờ khả năng tàng hình. Để dọn đường cho mô hình này, Không quân Mỹ đã lên kế hoạch cho nghỉ hưu dần các dòng máy bay khác như B-1 Lancer và B-2 Spirit trong thập niên 2030.

Máy bay ném bom B-21 Raider trong chuyến bay thử nghiệm tại bang California (Mỹ) vào tháng 11.2023 - Ảnh: The Drive

Nguyên nhân chính là chi phí bảo dưỡng ngày càng cao và độ phức tạp kỹ thuật khi các nền tảng này già đi. B-1 gặp nhiều vấn đề về khung thân sau thời gian dài hoạt động cường độ cao, trong khi B-2 tuy có công nghệ tàng hình tiên tiến nhưng số lượng hạn chế và chi phí vận hành rất lớn. Ngược lại, B-52 sở hữu khung thân bền bỉ, dễ bảo dưỡng và chi phí khai thác thấp hơn đáng kể.

Vì sao B-52 vẫn “không thể thay thế”?

Yếu tố then chốt khiến Không quân Mỹ kiên quyết giữ lại B-52 là khả năng tải trọng và tầm hoạt động vượt trội. Máy bay có thể mang hơn 31 tấn vũ khí và bay xa khoảng 13.800km không cần tiếp nhiên liệu. Trong chiến tranh hiện đại, B-52 không còn đảm nhiệm vai trò ném bom rải thảm trực tiếp do thiếu khả năng tàng hình và chỉ bay cận âm.

Thay vào đó, B-52 đã chuyển hóa thành nền tảng phóng vũ khí tầm xa, bao gồm tên lửa hành trình và vũ khí hạt nhân. Theo Không quân Mỹ, B-52 có khả năng triển khai nhiều loại vũ khí nhất trong kho vũ khí Mỹ, từ bom dẫn đường chính xác đến các loại tên lửa tiên tiến. Điều này biến nó thành một “kho vũ khí di động”, có thể tung đòn tấn công từ ngoài tầm với của phòng không đối phương.

Ba loại máy bay ném bom đang phục vụ trong biên chế Không quân Mỹ trình diễn bay tại triển lãm hàng không tổ chức ở căn cứ Không quân Barksdale, bang Louisiana năm 2017, gồm B-52H Stratofortress (ngoài cùng bên phải), B-1 Lancer (góc dưới bên trái) và B-2 Spirit (góc trên bên trái) - Ảnh: Không quân Mỹ

Chương trình CERP được kỳ vọng sẽ kéo dài vòng đời những chiếc B-52H, được bàn giao từ năm 1961 tới 2050, thậm chí sau năm 2060. Nếu đạt được mốc này, B-52 sẽ chính thức phục vụ suốt một thế kỷ, một kỳ tích chưa từng có.

Điều đó càng ấn tượng khi xét đến nguồn gốc của B-52: ban đầu được thiết kế để thay thế Convair B-36, với nhiệm vụ mang vũ khí hạt nhân tới các mục tiêu sâu trong lãnh thổ Liên Xô. Hơn nửa thế kỷ sau, nền tảng này vẫn tiếp tục được coi là trụ cột răn đe chiến lược

Máy bay ném bom B-52H cùng với các cấu hình vũ khí có thể mang theo - Ảnh: Không quân Mỹ

Với hợp đồng 2 tỉ USD vừa ký, Boeing và Không quân Mỹ đã đặt nền móng cho “nửa sau cuộc đời” của B-52. Sự kết hợp giữa khung thân bền bỉ, động cơ thương mại hiện đại và hệ thống điện tử tiên tiến sẽ tạo ra B-52J hiệu quả, linh hoạt và phù hợp với chiến tranh thế kỷ 21. Khi B-1 và B-2 dần rút lui, B-52 sẽ tiếp tục sải cánh bên cạnh B-21 Raider.

Hoàng Vũ