HĐND cấp xã sau sắp xếp: Phép thử năng lực ở cơ sở

Địa bàn rộng hơn, đầu việc nhiều hơn, trong khi phần lớn đại biểu hoạt động kiêm nhiệm và bộ phận tham mưu ở một số nơi còn mỏng. Sau khi tổ chức được kiện toàn, bài toán của HĐND cấp xã đang chuyển từ “đủ bộ máy” sang đủ năng lực quyết định, thẩm tra và giám sát những vấn đề phát sinh từ cơ sở.

1 giờ trước Gốc

Địa bàn rộng hơn, đầu việc nhiều hơn, trong khi phần lớn đại biểu hoạt động kiêm nhiệm và bộ phận tham mưu ở một số nơi còn mỏng. Sau khi tổ chức được kiện toàn, bài toán của HĐND cấp xã đang chuyển từ “đủ bộ máy” sang đủ năng lực quyết định, thẩm tra và giám sát những vấn đề phát sinh từ cơ sở.

Lãnh đạo HĐND xã Tuy Đức, tỉnh Lâm Đồng kiểm tra, rà soát hồ sơ, tài liệu trước một kỳ họp HĐND

Năm 2026 đặt HĐND cấp xã Lâm Đồng trước một bối cảnh mới. Không còn cấp huyện, phạm vi quản lý của nhiều xã, phường rộng hơn, trong khi các quy định về tổ chức và phương thức hoạt động vẫn tiếp tục được hoàn thiện.

Theo Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Lưu Văn Trung, điều quan trọng không chỉ là đánh giá số lượng hoạt động theo từng tháng, mà phải nhìn nhận thực chất tình hình ở cơ sở, trao đổi cách làm và tìm giải pháp tháo gỡ những vấn đề phát sinh.

Chủ tịch HĐND tỉnh Lâm Đồng Lưu Văn Trung (thứ 2 từ phải sang) kiểm tra thực tế tại HĐND phường Nam Gia Nghĩa

Tuy nhiên, từ đầu năm 2026 đến nay, chất lượng chuẩn bị kỳ họp, thẩm tra và ban hành nghị quyết giữa các địa phương chưa đồng đều. Một số nơi còn lúng túng về trình tự, thủ tục. Đội ngũ tham mưu, phục vụ còn thiếu, trong khi địa bàn quản lý sau sắp xếp rộng hơn.

Từ hội trường đến thôn, bon và công trường, đại biểu HĐND cấp xã trực tiếp gặp gỡ người dân, khảo sát thực tế, nắm bắt kiến nghị và theo dõi việc giải quyết các vấn đề từ cơ sở

HĐND xã Quảng Sơn công bố quyết định giám sát việc tham mưu và công tác tổ chức thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về bảo vệ rừng năm 2025

Tại xã đặc biệt khó khăn của Lâm Đồng là Quảng Sơn, HĐND xã hiện có 22 đại biểu. Phó Chủ tịch HĐND xã H’Mhêl cho biết, nhân sự hiện cơ bản đáp ứng công việc. Tuy nhiên, tổ chức văn phòng, biên chế, chức năng và nhiệm vụ vẫn cần được hướng dẫn cụ thể trong bối cảnh mô hình mới.

Cùng với việc tổ chức bộ máy, những vấn đề từ đời sống người dân cũng nhanh chóng đặt lên bàn HĐND. Tại Quảng Sơn, kiến nghị của người dân tập trung nhiều vào đất đai, rừng. HĐND xã tiếp nhận thông tin qua nhiều kênh, phân công các ban theo dõi và phối hợp với MTTQ, UBND trong giám sát.

Đại biểu HĐND xã Tuy Đức thường xuyên xuống địa bàn, trao đổi với người dân để nắm bắt các kiến nghị

Với địa bàn rộng hơn và nhiều vấn đề phát sinh, việc tổ chức đủ thường trực, các ban hay tổ đại biểu mới chỉ là bước đầu. Câu hỏi tiếp theo là các thiết chế này có đủ điều kiện và năng lực để theo sát công việc hay không.

Và đại biểu HĐND cấp xã phải am hiểu kiến thức pháp luật, hiểu địa bàn, hiểu người dân, có khả năng phân tích, giám sát, chất vấn và theo dõi việc giải quyết kiến nghị.

Ở Nhân Cơ, HĐND xã khóa VIII được kiện toàn với 25 đại biểu, thành lập Thường trực HĐND, 2 ban và 3 tổ đại biểu. Từ đầu năm 2026 đến nay, HĐND xã tổ chức 2 kỳ họp thường lệ, 4 kỳ họp chuyên đề, ban hành 17 nghị quyết và thực hiện 4 cuộc giám sát chuyên đề.

Bộ máy đã đi vào hoạt động, nhưng thực tiễn cũng đặt ra những vấn đề cần tiếp tục giải quyết. Theo Chủ tịch HĐND xã Phan Anh Tuấn, đa số đại biểu hoạt động kiêm nhiệm. Một số đại biểu còn tâm lý nể nang, ngại va chạm khi chất vấn lãnh đạo UBND hoặc các bộ phận chuyên môn. Việc sâu sát địa bàn, nắm bắt và phản ánh tâm tư, nguyện vọng của cử tri có lúc chưa đầy đủ, kịp thời.

Lãnh đạo HĐND xã Nhân Cơ thường xuyên kiểm tra địa bàn, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân

Theo ông Tuấn, đại biểu muốn thực hiện tốt chức năng quyết định và giám sát phải có thời gian nghiên cứu hồ sơ, kỹ năng đặt câu hỏi, khả năng kiểm chứng thông tin và am hiểu thực tế địa bàn. Trong khi đó, phần lớn đại biểu ở cơ sở đang hoạt động kiêm nhiệm.

Không chỉ đại biểu, bộ phận tham mưu cũng đang chịu áp lực công việc. Nhân Cơ hiện có một chuyên viên tham mưu, giúp việc chung cho Thường trực HĐND và 2 ban.

Khối lượng công việc khiến bộ phận này quá tải khi phải thẩm tra những báo cáo, tờ trình phức tạp. HĐND xã đề xuất bổ sung nhân lực để các Ban có điều kiện nghiên cứu văn bản, số liệu chuyên sâu, hạn chế phụ thuộc vào thông tin từ UBND.

Bộ phận tham mưu của một số địa phương như HĐND xã Nhân Cơ đang chịu nhiều áp lực về nhân sự, trình độ chuyên môn

Tại một số địa phương khác, báo cáo của Thường trực HĐND tỉnh cũng ghi nhận tình trạng tài liệu chuẩn bị kỳ họp còn chậm, thiếu thông tin, ảnh hưởng đến thời gian nghiên cứu và chất lượng thẩm tra.

Quảng Sơn và Nhân Cơ đang tính đến những giải pháp nhằm giảm áp lực này. Quảng Sơn dự kiến đầu tư thêm thiết bị, hướng tới phòng họp không giấy. Nhân Cơ đề xuất trang bị thiết bị công nghệ thông tin cho đại biểu. Hiện mỗi kỳ họp, địa phương phải in, photocopy gần 100 bộ tài liệu giấy.

Đại biểu HĐND xã Nhân Cơ thảo luận, bàn bạc các giải pháp giảm áp lực việc nghiên cứu và chất lượng thẩm tra

Tuy nhiên, thiết bị chỉ giải quyết một phần công việc. Tại Quảng Trực, Phó Trưởng Ban Ngân sách - Xã hội HĐND xã Lê Công Tuấn đang thử một cách khác. Sau sắp xếp, ông rà soát hồ sơ của các đơn vị hành chính trước đây, số hóa tài liệu HĐND và xây dựng hệ thống theo dõi các vấn đề, kiến nghị của người dân.

Theo ông Tuấn, khi dữ liệu được cập nhật, đại biểu có thể tìm lại một kiến nghị cụ thể thay vì rà soát nhiều báo cáo giấy. Những vấn đề đang xử lý, đã có kết quả hay còn chờ cơ quan khác cũng được theo dõi trên hệ thống.

Đây mới là cách làm bước đầu, nhưng cùng với những đề xuất về nhân lực, kỹ năng và thiết bị ở các địa phương, nó cho thấy yêu cầu đối với HĐND cấp xã sau sắp xếp đang thay đổi.

Từ một bộ máy vừa được sắp xếp, HĐND cấp xã đang bước vào một phép thử mới: tổ chức đã ổn định đến đâu, đại biểu có đủ năng lực chưa và những vấn đề từ cơ sở có thực sự được theo sát trong từng quyết định, cuộc giám sát hay không.