Hệ thống cảnh báo sớm tấn công mạng của EU chưa thể vận hành

Cờ Liên minh châu Âu tại trụ sở Ủy ban châu Âu ở Brussels, Bỉ. Ảnh minh họa: THX/TTXVN

Theo truyền thông châu Âu ngày 22/9, báo cáo mới của Tòa Kiểm toán châu Âu (ECA) cho thấy EU đã đạt một số tiến bộ trong xây dựng cơ chế phối hợp an ninh mạng, song hệ thống hiện vẫn chưa đủ khả năng phát hiện sớm và ứng phó hiệu quả với các cuộc tấn công quy mô lớn.

Cuộc kiểm toán xem xét hoạt động phát hiện và xử lý các sự cố an ninh mạng nghiêm trọng tại EU trong giai đoạn 2022-2025. Một trong những vấn đề được nêu bật là cơ chế giám sát khoản ngân sách 1,4 tỷ euro mà Brussels phân bổ cho an ninh mạng thông qua Chương trình châu Âu số giai đoạn 2021-2027.

Khi đơn vị nhận tài trợ của EU chuyển một phần kinh phí cho đối tác hoặc tổ chức khác, chính đơn vị đó phải kiểm tra bên tiếp nhận thuộc sở hữu và chịu sự kiểm soát của ai. Tuy nhiên, Trung tâm Năng lực An ninh mạng châu Âu không tiến hành xác minh độc lập kết quả kiểm tra do các đơn vị nhận tài trợ cung cấp.

ECA cảnh báo lỗ hổng trên có thể khiến nguồn vốn chảy tới những tổ chức có nguy cơ chịu ảnh hưởng của các quốc gia thù địch, qua đó làm lộ hạ tầng nhạy cảm, dữ liệu vận hành hoặc những công nghệ có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh.

Mạng lưới cảnh báo chưa sẵn sàng

Hệ thống cảnh báo an ninh mạng châu Âu được thành lập theo Đạo luật Đoàn kết mạng của EU vào tháng 2/2025, với mục tiêu tạo thành một mạng lưới thống nhất để giám sát theo thời gian thực, phát hiện sớm mối đe dọa và chia sẻ thông tin xuyên biên giới.

Tuy nhiên, hai trung tâm an ninh mạng xuyên biên giới giữ vai trò trụ cột là ATHENA và ENSOC vẫn chưa có đầy đủ công cụ phát hiện nguy cơ và trao đổi thông tin do quá trình mua sắm liên tục bị trì hoãn. Các thỏa thuận hợp tác, hệ thống phân loại chung và tiêu chuẩn kỹ thuật cần thiết để vận hành mạng lưới cũng chưa được hoàn thiện.

Ông George-Marius Hyzler, thành viên ECA phụ trách cuộc kiểm toán, nhận định EU đã xây dựng được khuôn khổ hợp tác về an ninh mạng nhưng cơ chế này chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng. Theo ông, khi xảy ra sự cố nghiêm trọng, thông tin phải được cung cấp kịp thời và có thể sử dụng ngay, nếu không các mạng lưới phối hợp sẽ mất phần lớn giá trị.

Chia sẻ thông tin là điểm yếu lớn nhất

ECA xác định việc chia sẻ thông tin là mắt xích yếu nhất trong hệ thống phòng thủ mạng của EU. Một ví dụ được nêu là vụ tấn công bằng mã độc tống tiền nhằm vào Collins Aerospace hồi tháng 9/2025, buộc các sân bay Heathrow ở London, Brussels, Berlin Brandenburg và Dublin phải chuyển sang xử lý thủ công, gây ra hàng loạt chuyến bay chậm hoặc bị hủy.

Theo quy định của EU, sự cố ở quy mô này đáng lẽ phải được xếp vào nhóm nghiêm trọng hoặc quy mô lớn để kích hoạt cơ chế thông báo chính thức. Tuy nhiên, không nước nào trong số các quốc gia bị ảnh hưởng báo cáo vụ việc theo một trong hai cấp độ trên.

Đây không phải trường hợp cá biệt. Kể từ năm 2016, chưa quốc gia thành viên nào phân loại một sự cố an ninh mạng là quy mô lớn, kể cả các cuộc tấn công WannaCry, NotPetya hay sự cố công nghệ thông tin toàn cầu do bản cập nhật CrowdStrike bị lỗi vào năm 2024. Do đó, quy trình ứng phó khủng hoảng mạng của EU chưa từng được kích hoạt đầy đủ.

Trong năm 2025, các nước thành viên chỉ chính thức thông báo 14 sự cố xuyên biên giới và toàn bộ số báo cáo này chủ yếu đến từ 7 quốc gia. Con số đó thấp hơn đáng kể so với 322 sự cố ảnh hưởng tới ít nhất 2 nước thành viên mà Cơ quan An ninh mạng EU (ENISA) ghi nhận trong năm 2024.

Chồng chéo trách nhiệm giữa các cơ quan

Kế hoạch ứng phó khủng hoảng mạng được EU thông qua năm 2025 đã phần nào làm rõ vai trò của các cơ quan liên quan. Dù vậy, cơ chế phối hợp giữa mạng lưới các đội ứng phó sự cố quốc gia và EU-CyCLONe, mạng lưới hợp tác xử lý khủng hoảng mạng của khối, vẫn chưa được xác định chính thức.

Ngoài ra, tất cả quốc gia thành viên EU, trừ hai nước, đều không hoàn thành đúng hạn việc đưa Chỉ thị về các biện pháp nhằm đảm bảo mức độ bảo mật chung cao cho mạng và hệ thống thông tin trên toàn Liên minh Châu Âu (NIS 2) vào luật quốc gia. ECA cũng phát hiện hoạt động của trung tâm theo dõi tình hình an ninh mạng thuộc Ủy ban châu Âu, được thành lập năm 2022 và phụ thuộc nhiều vào các nhà cung cấp bên ngoài, đang chồng chéo với chức năng giám sát của ENISA.

Các kiểm toán viên đề nghị EU tăng cường chia sẻ thông tin, phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan, hoàn thiện tiêu chuẩn kết nối của hệ thống cảnh báo và siết chặt việc kiểm tra những đơn vị tiếp nhận nguồn tài trợ.

Ủy ban châu Âu trước đó đã đề xuất một gói chính sách mới nhằm sửa đổi Đạo luật An ninh mạng, trong đó có khuôn khổ kiểm soát chuỗi cung ứng dựa trên mức độ rủi ro và kế hoạch tăng mạnh ngân sách cho ENISA.