Hệ thống S-400 Nga ra đòn trên mặt đất, Ukraine đối mặt mối đe dọa mới

Theo các nguồn tin từ phía Ukraine, Nga đã phóng tên lửa đất đối không 48N6E2 từ tổ hợp S-400 nhằm vào những mục tiêu mặt đất chưa được xác định rõ. Đây là một trong ba loại tên lửa tầm xa được tích hợp cho S-400, có chi phí thấp hơn và tốc độ chậm hơn so với các phiên bản hiện đại hơn như 48N6DM và 40N6.

Tên lửa của hệ thống phòng không S-400. (Nguồn: MW)

Cụ thể, 48N6E2 có tầm bắn khoảng 200 km, tốc độ lên tới Mach 8,2 và mang đầu đạn nặng khoảng 180 kg. Loại tên lửa này được phát triển từ cuối những năm 1990 cho hệ thống S-300PM-2, sau đó được đưa vào biên chế S-400 như một phương án tấn công tầm xa bổ sung. Dù không có nhiều thông tin công khai về việc hiện đại hóa trong hai thập kỷ qua, giới chuyên gia cho rằng các hệ thống điện tử và đầu dò của nó nhiều khả năng đã được nâng cấp đáng kể.

Vì sao Nga dùng tên lửa phòng không để đánh mục tiêu mặt đất?

Việc Nga sử dụng tên lửa đất đối không có giá thành cao để tấn công mặt đất gây ra nhiều tranh luận, nhất là trong bối cảnh Moscow đã tăng mạnh sản xuất tên lửa hành trình, tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái (UAV) cảm tử.

Một giả thuyết cho rằng Nga muốn kiểm nghiệm khả năng tấn công mặt đất chính xác của S-400 trong điều kiện chiến đấu thực tế. Một khả năng khác là tình huống khẩn cấp, khi các hệ thống vũ khí khác không sẵn sàng hoặc không nằm trong tầm bắn, buộc Nga phải tận dụng S-400 như một phương tiện phản công nhanh.

Trên thực tế, việc "chuyển đổi vai trò" của tên lửa phòng không không phải là điều mới. Ukraine từng sử dụng các tên lửa cỡ lớn từ hệ thống S-200 thời Liên Xô để tấn công các thành phố của Nga, bắn theo quỹ đạo đạn đạo nhằm mở rộng tầm bắn. Trong khi đó, Nga cũng đã dùng các biến thể cũ của S-300 vốn dự kiến loại biên, để tấn công mục tiêu mặt đất.

Tuy nhiên, điểm khác biệt lớn của S-400 nằm ở hệ thống dẫn đường hiện đại, cho phép độ chính xác cao hơn nhiều so với các tổ hợp đời cũ. Điều này giúp S-400 trở thành một nền tảng linh hoạt hơn, không chỉ phòng không mà còn có thể đảm nhiệm vai trò tấn công chiến thuật.

S-400 ngày càng mạnh nhờ các đợt nâng cấp quy mô lớn

Hệ thống S-400 chính thức được đưa vào biên chế năm 2007 và liên tục được nâng cấp theo từng giai đoạn. Cột mốc quan trọng nhất là việc tích hợp tên lửa tầm xa 40N6 vào khoảng năm 2018.

Tên lửa 40N6 có tầm bắn lên tới 400 km và có thể vượt qua độ cong Trái Đất nhờ nhận dữ liệu mục tiêu từ radar mặt đất tiền tuyến hoặc các radar trên không. Loại tên lửa này đã được thử nghiệm chiến đấu thực tế, không chỉ tại Ukraine mà còn trong các cuộc diễn tập của Ấn Độ – quốc gia vận hành S-400 nhiều nhất ngoài Nga, với các mục tiêu mô phỏng của Pakistan.

Để đáp ứng nhu cầu triển khai quy mô lớn, Nga đã đầu tư mạnh vào ngành công nghiệp tên lửa phòng không từ đầu những năm 2000. Ba cơ sở sản xuất then chốt gồm khu mới của nhà máy Obukhov, nhà máy Avitek tại Kirov được hiện đại hóa toàn diện, cùng nhà máy NMP ở Nizhniy Novgorod. Dù quá trình xây dựng và nâng cấp gặp nhiều trì hoãn, việc hoàn thành vào giữa thập niên 2010 đã giúp Nga tăng mạnh tốc độ sản xuất và bàn giao tên lửa cho các đơn vị tác chiến.

Xuân Minh