Hố chôn tập thể liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng (TP.HCM):Nghiên cứu, bảo tồn và lập hồ sơ xếp hạng di tích

Theo chỉ đạo của UBND TP.HCM, việc nghiên cứu sẽ tập trung khảo sát, đánh giá hiện trạng khu vực; thu thập, xác minh và hệ thống hóa các tư liệu lịch sử, tư liệu về quá trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ cùng những tài liệu liên quan.

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, Sở VHTT sẽ tham mưu UBND TP.HCM thực hiện các bước tiếp theo để lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích theo quy định. Trường hợp có đủ cơ sở đề nghị xếp hạng di tích quốc gia, Sở sẽ thực hiện thủ tục xin ý kiến thống nhất của cơ quan tham mưu, quản lý nhà nước về di sản văn hóa ở Trung ương.

Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ vẫn đang được thực hiện tại công viên Lê Thị Riêng

Tiếp tục xác minh tư liệu, đánh giá hiện trạng

Trước đó, thực hiện văn bản số 1377/DSVH-DT ngày 28.7.2026 của Cục Di sản văn hóa (Bộ VHTTDL) về việc bảo tồn hố chôn tập thể liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng, trên cơ sở đơn đề nghị của ông Lê Mạnh Hải, cựu chiến binh Sư đoàn 320, Trưởng ban Liên lạc truyền thống Đại đoàn Đồng Bằng - Sư đoàn 320 khu vực Nghệ An - Hà Tĩnh.

Theo đó, ông Lê Mạnh Hải đề nghị: “Các cơ quan chức năng nghiên cứu, đánh giá, có phương án bảo tồn, xây dựng bia tưởng niệm, bia giới thiệu, khoanh vùng bảo vệ đối với hố chôn tập thể liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng, TP.HCM và các địa điểm hố chôn tập thể liệt sĩ khác trên toàn quốc”. Trên cơ sở đề nghị này, Cục Di sản văn hóa đề nghị Sở VHTT nghiên cứu địa điểm theo tiêu chí di tích lịch sử quy định tại Luật Di sản văn hóa năm 2024; báo cáo UBND TP.HCM chỉ đạo các cơ quan chức năng phối hợp với chính quyền địa phương có phương án bảo tồn, lập hồ sơ khoa học xếp hạng di tích, khoanh vùng bảo vệ và phát huy giá trị theo quy định.

Thực hiện ý kiến của Cục Di sản văn hóa, ngày 12.8 vừa qua, Sở VHTT TP.HCM tổ chức cuộc họp với đại diện Bộ Tư lệnh TP.HCM, các Sở, ngành liên quan, UBND phường Hòa Hưng, Trung tâm Bảo tồn di tích TP.HCM cùng các đơn vị thuộc phường để trao đổi về việc bảo tồn khu vực hố chôn tập thể liệt sĩ.

Qua trao đổi, các đại biểu thống nhất nhận định khu vực hố chôn tập thể liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng là địa điểm có ý nghĩa lịch sử, chính trị, văn hóa và nhân văn sâu sắc, gắn với sự hy sinh của các liệt sĩ trong quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc.

Đồng thời, cần tiếp tục nghiên cứu, xác minh, thu thập đầy đủ tư liệu lịch sử, tư liệu về quá trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và đánh giá hiện trạng địa điểm để có cơ sở khoa học, pháp lý xác định giá trị của địa điểm, xem xét khả năng lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích và đề xuất phương án bảo vệ, bảo tồn phù hợp.

Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ vẫn đang được thực hiện tại công viên Lê Thị Riêng

Bảo vệ nguyên trạng trong thời gian nghiên cứu

Theo Sở VHTT, căn cứ Luật Di sản văn hóa năm 2024 và Nghị định số 308/2025/NĐ-CP của Chính phủ, việc xem xét xếp hạng di tích phải dựa trên các tiêu chí về giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học và những giá trị liên quan. Đối với di tích lịch sử, tại điểm a khoản 1 Điều 22 Luật Di sản văn hóa năm 2024 quy định: “Công trình xây dựng, địa điểm gắn với sự kiện lịch sử, văn hóa tiêu của quốc gia hoặc địa phương trong quá trình dựng nước và giữ nước”.

Qua các thông tin, tư liệu bước đầu và kết quả trao đổi tại cuộc họp ngày 12.8, Sở VHTT nhận thấy khu vực hố chôn tập thể liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng có cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, đánh giá giá trị lịch sử, văn hóa và xem xét khả năng lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích.

Sở lưu ý, để xác định đầy đủ giá trị, phạm vi và mức độ đáp ứng các tiêu chí xếp hạng, cần tiếp tục khảo sát thực địa, thu thập và xác minh tư liệu lịch sử, tư liệu quân sự, hồ sơ về quá trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và các tài liệu liên quan. Trong thời gian nghiên cứu, UBND phường Hòa Hưng được giao phối hợp với Sở VHTT, cung cấp các thông tin, tài liệu hiện có về quá trình hình thành, quản lý và sử dụng khu vực; hiện trạng địa điểm; quá trình phát hiện, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; các hoạt động tưởng niệm, tri ân đã và đang được thực hiện.

UBND phường Hòa Hưng đồng thời có trách nhiệm gửi văn bản đến Sở VHTT đề nghị nghiên cứu, lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích đối với khu vực hố chôn tập thể liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng. Trong quá trình này, UBND phường Hòa Hưng phối hợp với đơn vị quản lý công viên Lê Thị Riêng thực hiện các biện pháp cần thiết để giữ nguyên hiện trạng khu vực liên quan. Các đơn vị không tự ý di dời, cải tạo, xây dựng hoặc thực hiện những hoạt động có khả năng làm thay đổi, ảnh hưởng đến các yếu tố có giá trị lịch sử của địa điểm khi chưa có ý kiến của cơ quan có thẩm quyền.

UBND TP.HCM cũng giao Bộ Tư lệnh TP.HCM phối hợp cung cấp hồ sơ, tài liệu, tư liệu và thông tin liên quan đến quá trình chiến đấu, hy sinh của cán bộ, chiến sĩ; quá trình phát hiện, tìm kiếm, khai quật và quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực. Các sơ đồ, bản đồ, hình ảnh, lời kể nhân chứng và những tài liệu liên quan sẽ được cung cấp cho Sở VHTT để tổng hợp, phục vụ việc đánh giá giá trị và lập hồ sơ khoa học di tích. Sở Nội vụ được giao phối hợp rà soát, cung cấp hồ sơ, tài liệu và thông tin liên quan đến những liệt sĩ được tìm kiếm, quy tập tại khu vực hố chôn tập thể liệt sĩ trong phạm vi quản lý. Việc này nhằm xác minh thông tin, số lượng, danh tính và các hồ sơ liên quan đang được quản lý, lưu trữ (nếu có).

Về phương án bảo vệ, bảo tồn địa điểm, ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó Giám đốc Sở VHTT TP.HCM cho biết, trong thời gian nghiên cứu, Sở VHTT nhận thấy cần có biện pháp bảo vệ hiện trạng khu vực có liên quan đến hố chôn tập thể liệt sĩ, hạn chế các hoạt động có khả năng làm thay đổi, ảnh hưởng đến các yếu tố có giá trị lịch sử của địa điểm.

Đối với đề nghị xây dựng bia tưởng niệm, bia giới thiệu và khoanh vùng bảo vệ, Sở nhận thấy cần nghiên cứu trên cơ sở kết quả khảo sát, xác định giá trị, hiện trạng và phạm vi của địa điểm. Trước mắt, chưa đề xuất triển khai xây dựng công trình mới hoặc thực hiện các hoạt động làm thay đổi hiện trạng khu vực khi chưa hoàn thành việc nghiên cứu và xác định phạm vi cần bảo vệ.

“Sau khi có kết quả nghiên cứu, đánh giá, Sở VHTT sẽ phối hợp các cơ quan, đơn vị liên quan tham mưu phương án bảo vệ, bảo tồn và phát huy giá trị địa điểm, trong đó xem xét việc xây dựng bia tưởng niệm, bia giới thiệu, biển chỉ dẫn, cảnh quan tưởng niệm và các hạng mục trực tiếp phục vụ việc bảo vệ, phát huy giá trị di tích theo quy định”, ông Nguyễn Minh Nhựt thông tin.