Hòa giải ở cơ sở: Gần dân, sát dân - 'chìa khóa' để hóa giải các mâu thuẫn

Thiếu tướng Lê Như Đức, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh thành phố Hà Nội chia sẻ về công tác hòa giải của các cựu chiến binh. Video: Hồng Giang

Biến “việc to thành nhỏ, việc nhỏ thành không”

Theo Thiếu tướng Lê Như Đức, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh thành phố Hà Nội, một trong những dấu ấn nổi bật của Hội Cựu chiến binh thành phố Hà Nội chính là tham gia công tác hòa giải ở cơ sở. Các cựu chiến binh tham gia công tác này là những người có uy tín, tầm ảnh hưởng, kinh nghiệm sống và sự am hiểu. Dù ở vị trí nào, từ Bí thư, Phó Bí thư Chi bộ; Tổ trưởng tổ dân phố, Trưởng ban công tác Mặt trận, Chủ tịch Hội người cao tuổi, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh…, các hội viên cựu chiến binh đều “gần dân”, “sát dân”, nắm chắc hoàn cảnh của các gia đình ở địa phương. Nhờ đó, các mâu thuẫn được phát hiện từ sớm và “hóa giải” bằng cả “tình” và “lý”.

Thiếu tướng Lê Như Đức cho biết, trước những “ca” mâu thuẫn “khó”, với bản lĩnh vững vàng, các cựu chiến binh đều sáng suốt, bình tĩnh, sử dụng những kiến thức pháp luật, vốn sống và kinh nghiệm để thuyết phục các bên.

“Sự tham gia của các hội viên Cựu chiến binh trong tổ hòa giải là chỗ dựa tinh thần vững chắc, giúp xoa dịu mâu thuẫn gia đình, làng xóm và biến “việc to thành nhỏ, việc nhỏ thành không”, Thiếu tướng Lê Như Đức nhấn mạnh.

Theo Tiến sĩ Trần Thị Lan, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Mê Linh (Hà Nội), thời gian qua, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Mê Linh thực hiện phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, nắm bắt mâu thuẫn ngay từ khi mới phát sinh để can thiệp kịp thời, bởi khi mâu thuẫn tích tụ, căng thẳng đỉnh điểm sẽ rất khó để hòa giải. Bên cạnh đó, Hội phối hợp cùng Ban Công tác Mặt trận và các ngành, đoàn thể khác để có sự hỗ trợ đa chiều, giúp các vụ việc được giải quyết thấu tình đạt lý.

Tiến sĩ Trần Thị Lan cho rằng, “bí quyết” để hòa giải thành công là sự tổng hòa của 3 yếu tố. Yếu tố đầu tiên là “lắng nghe bằng trái tim”. “Người hòa giải cần kiên nhẫn lắng nghe, thấu hiểu tâm sự của các bên. Khi người trong cuộc thấy mình được tôn trọng và thấu hiểu, họ sẽ “mở lòng” đón nhận ý kiến của hòa giải viên.

Yếu tố thứ hai là sự “thấu tình - đạt lý”. Hòa giải viên am hiểu kiến thức pháp luật nhưng không áp đặt cứng nhắc vào tình huống mâu thuẫn. Cùng với việc phân tích tình huống pháp lý, hòa giải viên nên kết hợp truyền thống đạo đức, tình cảm gia đình, tình làng nghĩa xóm để sự căng thẳng giảm xuống.

Yếu tố thứ ba là sự “kiên trì và giữ bí mật”. Hòa giải không thể xong trong một sớm một chiều. Nhiều vụ hòa giải, hòa giải viên phải kiên trì, vất vả đi lại nhiều lần để thuyết phục các bên. Đặc biệt, người hòa giải phải luôn giữ kín thông tin cá nhân của các bên để tạo sự tin tưởng tuyệt đối.

Tiến sĩ Trần Thị Lan tuyên truyền kiến thức pháp luật cho hội viên phụ nữ. Ảnh: Hồng Giang

Chú trọng chữ “tình”

Ông Phùng Quang Điều (Tổ hòa giải Thôn Thạch Đà 1, xã Yên Lãng, Hà Nội) cho biết, công tác hòa giải góp phần giúp ổn định tình hình an ninh trật tự trong khu dân cư. 17 năm làm công tác hòa giải, ông không ngừng trau dồi chuyên môn, học hỏi các kỹ năng hòa giải, tìm hiểu kiến thức pháp luật.

Ông Phùng Quang Điều có kinh nghiệm 17 năm làm công tác hòa giải ở cơ sở. Ảnh: Hồng Trâm

Chia sẻ về kỷ niệm sâu sắc trong công tác hòa giải, ông Điều bộc bạch, có vụ đôi vợ chồng đã ký đơn ly hôn, xác định “đường ai nấy đi”. Để hàn gắn tình cảm cho cặp đôi này, tổ hòa giải đã đến gặp riêng từng người để nghe tâm tư, tình cảm các bên. Lý do khiến hai người định chia tay là vì chưa có sự thấu hiểu và thường xuyên cãi vã trong cuộc sống thường ngày.

“Tổ hòa giải đã đi sâu vào vấn đề con cái. Chúng tôi nhấn mạnh rằng, nếu hai vợ chồng chia tay thì người thiệt thòi nhất chính là con nhỏ thiếu thốn tình cảm của bố mẹ, điều này ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển, tương lai của đứa trẻ”, ông Điều nhấn mạnh.

Tổ hòa giải khuyên cặp đôi nên tôn trọng, lắng nghe ý kiến của nhau, đặc biệt là khuyên người chồng hạn chế uống rượu, không được có hành động quá đáng với vợ vì nếu làm như vậy là vi phạm pháp luật. Sau đó, hai vợ chồng đều đồng thuận trở về với nhau. Các con của họ cũng khôn lớn, giờ đây đã là sinh viên đại học.

“Chúng tôi thường đưa tình cảm gia đình, tình làng nghĩa xóm vào quá trình hòa giải các mâu thuẫn vì người Việt ta thường trọng chữ “tình”, đặc biệt là trong mâu thuẫn vợ-chồng; anh-em; họ hàng; bố mẹ -con cái, hàng xóm láng giềng. Chúng tôi cố gắng chia sẻ, thấu hiểu các bên bằng sự chân thành để họ thoải mái nói ra nỗi lòng của mình. Đồng thời, gợi nhớ đến việc họ từng gắn bó, đồng hành cùng nhau ra sao trong cuộc sống trước đây. Khi những điều hòa giải viên phân tích, chia sẻ chạm đến trái tim người trong cuộc thì công tác hòa giải sẽ đạt được hiệu quả cao hơn”, ông Điều cho biết.

Từ kinh nghiệm làm hòa giải lâu năm, ông Điều cho rằng, khi nhận được đơn thư của công dân, tổ trưởng tổ hòa giải phải kịp thời đến ngay nơi xảy xa mâu thuẫn, đồng thời gặp từng gia đình, cá nhân liên quan, hàng xóm để nắm bắt các thông tin. Sau đó, tổ hòa giải sẽ cùng bàn họp, phân tích tình huống, ai đúng, ai sai, đúng ở đâu, sai ở đâu và xem các bên có hành vi nào vi phạm pháp luật hay không… Từ đó sẽ có hướng giải quyết hợp lý.

Công tác hòa giải ở cơ sở không đơn thuần là việc phân giải đúng sai hay xử lý các tranh chấp mang tính thủ tục, mà cốt lõi là sự thấu hiểu, sẻ chia và kết nối lại những vết nứt trong mối quan hệ gia đình, xóm giềng… Khi mỗi mâu thuẫn nhỏ được dập tắt từ sớm, bình yên sẽ tiếp tục ở lại trong từng mái nhà, bồi đắp nên một cộng đồng văn minh, đoàn kết và nhân ái.