Hòa giải ở cơ sở: 'Lá chắn' ngăn bạo lực từ sớm, từ xa

Phát hiện sớm, ngăn chặn nguy cơ bạo lực

Trong đời sống cộng đồng, nhiều vụ bạo lực gia đình, cố ý gây thương tích, thậm chí án mạng, bắt nguồn từ những mâu thuẫn nhỏ không được giải quyết kịp thời. Tại phường Thanh Liệt, địa bàn có tốc độ đô thị hóa nhanh, mật độ dân cư cao, các tranh chấp về đất đai, lối đi chung, tiếng ồn đô thị hay bất đồng trong quan hệ hôn nhân, gia đình tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp.

Hòa giải ở cơ sở. Ảnh: Minh họa

Với lợi thế gần dân, sát dân, đội ngũ hòa giải viên cơ sở có điều kiện nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, phát hiện những biểu hiện bất thường và nhận diện sớm nguy cơ phát sinh xung đột. Không chỉ làm nhiệm vụ hàn gắn mâu thuẫn, hòa giải viên còn là cầu nối thông tin giữa người dân với chính quyền, góp phần phòng ngừa vi phạm pháp luật từ sớm, từ xa.

Ông Nguyễn Thanh Toàn, Phó Trưởng phòng Nội vụ - Tư pháp phường Thanh Liệt cho biết, hòa giải viên có vai trò quan trọng trong phát hiện sớm những mâu thuẫn có dấu hiệu phức tạp, nguy cơ phát sinh bạo lực hoặc vi phạm pháp luật. Nhờ bám sát địa bàn, gần gũi người dân, hòa giải viên có thể kịp thời nắm bắt thông tin, chủ động báo cáo chính quyền và Công an phường khi vụ việc có diễn biến bất thường.

Trên cơ sở đó, UBND phường tăng cường phối hợp với Mặt trận Tổ quốc, lực lượng công an và các tổ chức ở cơ sở; đồng thời hướng dẫn, tập huấn nghiệp vụ cho các tổ hòa giải. Đối với những vụ việc vượt quá phạm vi hòa giải hoặc tiềm ẩn nguy cơ mất an ninh, trật tự, lực lượng chức năng kịp thời can thiệp, ngăn chặn và xử lý theo quy định pháp luật.

Ông Nguyễn Thanh Toàn, Phó Trưởng phòng Nội vụ - Tư pháp phường Thanh Liệt chia sẻ với phóng viên. Ảnh: Đào Tuyết

Để việc phòng ngừa bạo lực đạt hiệu quả, phường Thanh Liệt chú trọng xây dựng kênh liên lạc giữa cán bộ Tư pháp - Hộ tịch, Công an phường, Mặt trận Tổ quốc và các tổ hòa giải tại tổ dân phố. Khi tiếp nhận thông tin về vụ việc có dấu hiệu nguy hiểm, lực lượng chức năng phối hợp xác minh, can thiệp, áp dụng biện pháp bảo vệ người có nguy cơ bị xâm hại khi cần thiết.

Bà Nguyễn Thị Hiên, hòa giải viên Tổ dân phố Thượng, phường Thanh Liệt cho biết, việc nhận diện sớm nguy cơ mâu thuẫn leo thang thành bạo lực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Những dấu hiệu cần chú ý gồm: Lời nói lăng mạ, đe dọa, thách thức; thái độ thù hằn, cố chấp, từ chối hòa giải; hành vi quấy rối, rình rập, khiêu khích, phá hoại tài sản, đặc biệt là biểu hiện chuẩn bị hung khí.

Khi phát hiện tình huống nguy hiểm, hòa giải viên cần ưu tiên bảo đảm an toàn, đưa người có nguy cơ bị tấn công đến nơi an toàn, tuyệt đối không tự ý đối đầu hoặc can thiệp khi đối tượng có hung khí. Đồng thời, phải nhanh chóng báo Công an phường, lãnh đạo UBND phường, cung cấp chính xác địa điểm, diễn biến và mức độ nguy hiểm của vụ việc; phối hợp với lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở. Khi lực lượng chức năng có mặt, hòa giải viên bàn giao thông tin và phối hợp xử lý.

Bà Nguyễn Thị Hiên chia sẻ trường hợp gia đình anh N., chị K. ở Tổ dân phố Thượng. Gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Năm 2023, anh N. mắc bệnh suy thận, chị K. không có việc làm ổn định, hai con đang tuổi ăn học khiến kinh tế gia đình càng thêm túng thiếu. Áp lực cuộc sống khiến vợ chồng thường xuyên xảy ra mâu thuẫn, cãi vã.

Có lần, do mệt mỏi vì bệnh tật, anh N. liên tục chửi vợ suốt hai ngày. Không kiềm chế được cảm xúc, chị K. cãi lại, khiến hai bên to tiếng, anh N. còn có ý định hành hung vợ. Nhận được điện thoại cầu cứu của con gái vào khoảng 12 giờ trưa, bà Hiên lập tức đến nhà, đưa chị K. sang nhà hàng xóm để bảo đảm an toàn, đồng thời mời hai chị dâu và một người chị gái của chị K. đến hỗ trợ hòa giải.

“Sau khi lắng nghe sự việc, tôi phân tích những điều đúng, sai của mỗi người, giúp hai vợ chồng bình tĩnh, thấu hiểu và rút kinh nghiệm. Nhờ được can thiệp, hòa giải kịp thời, gia đình anh N., chị K. dần ổn định, hòa thuận hơn, tình trạng cãi vã thường xuyên cũng không còn tái diễn”, bà Hiên chia sẻ.

Vụ việc cho thấy, sự gần gũi, trách nhiệm và cách xử lý linh hoạt của hòa giải viên có ý nghĩa thiết thực trong tháo gỡ mâu thuẫn gia đình, bảo vệ người có nguy cơ bị bạo lực. Với những tình huống vượt quá khả năng hòa giải, sự phối hợp với chính quyền và công an là yếu tố cần thiết để bảo đảm an toàn cho người dân.

Bà Nguyễn Thị Hiên, hòa giải viên Tổ dân phố Thượng, phường Thanh Liệt. Ảnh: Đào Tuyết

Hoàn thiện cơ chế phối hợp, bảo vệ hòa giải viên

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác hòa giải gắn với phòng ngừa bạo lực tại cơ sở vẫn còn không ít khó khăn. Phần lớn hòa giải viên là người cao tuổi, chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng xử lý tình huống nguy hiểm, không có công cụ hỗ trợ và không có thẩm quyền cưỡng chế. Khi đối diện với những người có hành vi hung hãn, bị kích động hoặc say rượu, họ có thể gặp rủi ro về sức khỏe, tính mạng.

Bên cạnh việc nâng cao kỹ năng nhận diện hành vi vi phạm pháp luật, xử lý tình huống khẩn cấp, cần quan tâm xây dựng cơ chế bảo vệ hòa giải viên; có chính sách hỗ trợ, động viên, khen thưởng kịp thời những cá nhân tích cực trong quá trình ngăn chặn vi phạm.

Từ thực tiễn công tác, bà Nguyễn Thị Hiên mong muốn các cấp lãnh đạo quan tâm tổ chức thường xuyên hơn các lớp tập huấn chuyên sâu về kỹ năng phòng ngừa rủi ro, bảo đảm an toàn cho hòa giải viên.

“Trong quá trình tham gia hòa giải ở cơ sở, chúng tôi không tránh khỏi những tình huống phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, nhất là khi các bên phát sinh mâu thuẫn, thiếu kiềm chế. Tôi mong muốn được tham gia nhiều lớp tập huấn chuyên sâu để có thêm kiến thức, kinh nghiệm nhận diện và xử lý tình huống kịp thời, đúng quy trình, hạn chế nguy cơ phát sinh những vụ việc phức tạp", bà Hiên chia sẻ.

Buổi trao đổi kinh nghiệm về hòa giải ở cơ sở tại Tổ dân phố Thanh Châu, phường Thanh Liệt. Ảnh: Đào Tuyết

Theo ông Nguyễn Thanh Toàn, để nâng cao hiệu quả phối hợp phòng ngừa bạo lực ngay từ cơ sở, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, quy định rõ trách nhiệm của từng ngành, từng cấp trong việc tiếp nhận, xác minh và xử lý thông tin do hòa giải viên cung cấp. Đồng thời, xây dựng quy trình phối hợp liên ngành chặt chẽ, bảo đảm thông tin được xử lý kịp thời, không để phát sinh những vụ việc phức tạp.

Đặc biệt, cần quan tâm hơn đến chính sách bảo vệ, hỗ trợ hòa giải viên, nhất là khi tham gia giải quyết các vụ việc có nguy cơ mất an toàn. Việc trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng nhận diện nguy cơ, xử lý tình huống và hướng dẫn cụ thể quy trình thông tin, báo cáo sẽ giúp lực lượng này yên tâm thực hiện nhiệm vụ.