Hòa giải thành ở cơ sở: Khi nào được Tòa án công nhận?

Hòa giải thành không nhất thiết phải lập thành văn bản

Theo Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026, hòa giải thành là trường hợp các bên đạt được thỏa thuận thông qua hòa giải ở cơ sở.

Điều 29 quy định kết quả hòa giải có thể được thể hiện bằng lời nói, văn bản hoặc hành vi cụ thể. Kết quả hòa giải dưới hình thức thông điệp dữ liệu theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử cũng được coi là bằng văn bản. Như vậy, không phải mọi trường hợp hòa giải thành đều bắt buộc phải lập thành văn bản.

Kết quả hòa giải có thể được thể hiện bằng lời nói, văn bản hoặc hành vi cụ thể. Ảnh minh họa

Tuy nhiên, việc ghi nhận kết quả bằng văn bản giúp các bên xác định rõ nội dung đã thống nhất, hạn chế cách hiểu khác nhau trong quá trình thực hiện.

Theo luật sư Trần Thị Minh Phương, Đoàn Luật sư Đà Nẵng, mục đích cuối cùng của hòa giải không chỉ là giúp các bên đạt được thỏa thuận mà quan trọng hơn là thỏa thuận đó phải được thực hiện, qua đó giải quyết thực chất mâu thuẫn, tranh chấp.

Thực tế có những trường hợp các bên đồng ý hòa giải để giữ gìn quan hệ gia đình, hàng xóm hoặc tránh tranh chấp kéo dài, nhưng nội dung thỏa thuận chưa rõ ràng, khó thực hiện, thậm chí ảnh hưởng đến quyền lợi của người thứ ba.

Hòa giải viên cần giúp các bên nhận thức đầy đủ hậu quả pháp lý của thỏa thuận, tránh tình trạng hòa giải thành về hình thức nhưng sau đó tiếp tục phát sinh tranh chấp.

Theo khoản 2 và khoản 3 Điều 29, khi lập văn bản về kết quả hòa giải, cần thể hiện rõ nội dung vụ việc, thành phần tham gia, diễn biến và kết quả hòa giải. Đối với trường hợp hòa giải thành, văn bản phải ghi rõ thỏa thuận đạt được, giải pháp thực hiện, quyền và nghĩa vụ của các bên, phương thức và thời hạn thực hiện.

Không phải mọi kết quả hòa giải thành đều được tòa án công nhận

Khoản 2 Điều 30 Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 quy định, trường hợp một hoặc các bên yêu cầu Tòa án nhân dân có thẩm quyền công nhận kết quả hòa giải thành thì thực hiện theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự.

Luật sư Trần Thị Minh Phương. Ảnh: NVCC

Luật sư Trần Thị Minh Phương lưu ý cần phân biệt rõ giữa việc các bên hòa giải thành với việc kết quả hòa giải thành được tòa án công nhận.

“Không phải mọi biên bản hòa giải thành đều đương nhiên có giá trị pháp lý như một quyết định của Tòa án. Việc công nhận phải đáp ứng các điều kiện và trình tự, thủ tục do pháp luật quy định”, luật sư Trần Thị Minh Phương nhấn mạnh.

Mặt khác, việc chưa yêu cầu Tòa án công nhận không đồng nghĩa các bên được tùy ý không thực hiện thỏa thuận. Khoản 1 Điều 30 quy định các bên có trách nhiệm thực hiện thỏa thuận hòa giải thành.

Điều 31 cũng quy định hòa giải viên có trách nhiệm theo dõi, đôn đốc việc thực hiện thỏa thuận hòa giải thành do mình trực tiếp hòa giải.

Theo luật sư Trần Thị Minh Phương, hiệu quả công tác hòa giải không nên chỉ được đánh giá bằng số lượng hoặc tỷ lệ hòa giải thành mà cần quan tâm đến chất lượng, tính hợp pháp và khả năng thực hiện của các thỏa thuận.

“Một vụ việc được hòa giải thành nhưng không thể thực hiện hoặc tiếp tục phát sinh tranh chấp thì chưa thể xem là đã giải quyết triệt để mâu thuẫn”, luật sư Trần Thị Minh Phương nêu.

Do đó, bên cạnh kỹ năng hòa giải, cần nâng cao kỹ năng lập văn bản, giải thích quyền và nghĩa vụ cho các bên, đồng thời tăng cường theo dõi, đôn đốc việc thực hiện thỏa thuận sau hòa giải.

Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 có hiệu lực từ ngày 1-3-2027. Việc hiểu đúng giá trị pháp lý của kết quả hòa giải thành sẽ giúp người dân bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của mình và góp phần nâng cao hiệu quả hòa giải ở cơ sở.