Hoà giải viên hóa giải mâu thuẫn nhờ vận dụng giá trị tình thân

Mâu thuẫn gay gắt trong gia đình

Kể lại câu chuyện hóa giải mâu thuẫn gây ấn tượng nhất của mình, ông Trần Đình Hải, thành viên Tổ hòa giải thuộc Tổ dân phố 26, phường Tương Mai, đồng thời là hòa giải viên cơ sở, vẫn nhớ như in vụ việc xảy ra vào một ngày đầu năm 2025. Khi ấy, không gian yên bình của khu dân cư bỗng bị phá vỡ bởi những tiếng quát tháo, chửi bới, đe dọa đâm chém phát ra từ nhà cụ L.D.T, người đã gần 90 tuổi, sức khỏe yếu, nhiều năm nay phải nằm trên giường bệnh và phụ thuộc vào sự chăm sóc của người con trai thứ.

Sự bình yên ở mỗi khu phố không thể thiếu bóng dáng của các hòa giải viên ở cơ sở. Ảnh: T.T

Tiếng người em gào thét, xen lẫn lời thách thức của người anh cả cùng tiếng can ngăn của bà con lối xóm khiến tình hình ngày càng căng thẳng. Nhận thấy nguy cơ xảy ra xô xát, người dân tìm đến nhà Tổ trưởng Tổ dân phố báo tin.

Ngay sau đó, ông Hải thông báo cho lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, đồng thời huy động các thành viên Tổ hòa giải đến hỗ trợ. Mục tiêu trước mắt là ổn định tình hình, ngăn chặn hành vi quá khích, không để mâu thuẫn gia đình dẫn đến hậu quả đáng tiếc.

Khi lực lượng có mặt, trước cửa nhà cụ L.D.T là những đồ dùng gia đình vừa được người con trai cả thuê xe chở đến. Anh dự định gửi tạm số đồ này tại nhà bố trong thời gian sửa sang nhà riêng, nhưng người em kiên quyết không đồng ý, thậm chí đe dọa sẽ dùng dao nếu anh trai đưa đồ vào nhà. Trên giường bệnh, cụ T. chỉ cúi mặt im lặng, bất lực trước cuộc tranh cãi của hai người con.

Theo ông Hải, đằng sau sự việc tưởng chừng chỉ bắt nguồn từ vài món đồ gia đình là những khúc mắc đã âm ỉ từ lâu.

Cụ T. có bốn người con, gồm hai trai, hai gái. Người vợ đã mất sau một thời gian mắc bệnh nặng. Hai con gái đi làm ăn xa ở nước ngoài, cuộc sống tương đối ổn định và thi thoảng trở về thăm bố. Người con trai cả đã lập gia đình, ra ở riêng. Trong khi đó, người con trai thứ lấy vợ ở miền Trung nhưng nhiều năm qua vẫn ở bên chăm sóc cha già.

Trong bối cảnh người cha tuổi cao, sức yếu, việc người con cả bất ngờ chuyển đồ đạc đến nhà mà chưa trao đổi, xin ý kiến trước khiến người em nghi ngờ sẽ có tranh chấp về tài sản trong tương lai.

“Nhìn bề ngoài, sự việc chỉ là chuyện đưa đồ đạc vào nhà. Nhưng tìm hiểu kỹ mới thấy mâu thuẫn đã tích tụ từ lâu, liên quan đến tình cảm, trách nhiệm giữa các thành viên trong gia đình và cả những suy nghĩ về tài sản”, ông Hải chia sẻ.

Thấu tình, đạt lý để hóa giải bất đồng

Sau khi nắm bắt tình hình và tìm hiểu nguyên nhân, các thành viên Tổ hòa giải xác định cần giải quyết ngay sự việc trước mắt, tránh để những lời đe dọa biến thành hành động nguy hiểm. Tuy nhiên, việc phân định quyền lợi về căn nhà và tài sản gia đình là vấn đề phức tạp, vượt quá phạm vi giải quyết của tổ hòa giải cơ sở nếu các bên không tự thống nhất được.

Do đó, Tổ hòa giải tập trung vào nguyên nhân trực tiếp gây căng thẳng là việc người con cả đưa đồ đạc đến nhà bố mà chưa có sự đồng thuận của người có quyền quyết định.

Trước tiên, ông Hải cùng các thành viên tổ hòa giải và lực lượng an ninh, trật tự kiên trì vận động hai anh em bình tĩnh, chấm dứt lời qua tiếng lại, không sử dụng bạo lực. Các bên được phân tích về những điều nên làm, không nên làm cũng như về trách nhiệm giữ gìn tình cảm ruột thịt và bổn phận đối với người cha đang cần được chăm sóc.

Tổ hòa giải cũng đặt vai trò của cụ L.D.T vào đúng vị trí. Dù tuổi cao, sức yếu, cụ vẫn còn minh mẫn và có thể bày tỏ ý kiến. Đây là ngôi nhà của cụ, do đó, việc có cho con trai cả gửi đồ hay không trước hết là do cụ quyết định. Sự thiếu trao đổi, không thống nhất trước với người cha đã góp phần khiến hai người con hiểu lầm, đẩy sự việc đi xa.

Sau khi được phân tích và động viên, hai anh em dần bình tĩnh, đồng ý để cụ L.D.T đưa ra quyết định. Trước sự chứng kiến của tổ hòa giải, cụ L.D.T đề nghị người con cả mang đồ đạc sang gửi tạm nhà hàng xóm. Quyết định được đưa ra rõ ràng, dứt khoát. Người con cả gọi xe chuyển đồ đi, người con thứ không tiếp tục phản đối. Không khí căng thẳng được giải tỏa, nguy cơ xô xát được ngăn chặn.

Điều đáng mừng là sau hơn một năm, cuộc sống gia đình cụ L.D.T dần trở lại bình thường. Thỉnh thoảng, ông Hải vẫn thấy người con cả về thăm cha, ghé quán nước gần đó trò chuyện với bà con trong tổ dân phố. Những hình ảnh bình dị ấy khiến người làm công tác hòa giải thêm tin rằng, khi mâu thuẫn được tháo gỡ đúng lúc, tình cảm gia đình vẫn có cơ hội được gìn giữ.

Từ vụ việc, ông Trần Đình Hải đúc kết kinh nghiệm: Muốn hòa giải hiệu quả, trước hết phải hiểu rõ sự việc, xác định cả nguyên nhân trực tiếp lẫn những khúc mắc tích tụ từ trước. Điều này đòi hỏi hòa giải viên phải sâu sát địa bàn, nắm được hoàn cảnh, quan hệ và những vấn đề thường ngày của từng gia đình, qua đó có cơ sở đánh giá khách quan, tránh nghe thông tin một chiều.

Cùng với đó, người hòa giải cần biết phân tích đúng, sai trên tinh thần khách quan, giải thích có lý, có tình, lựa chọn cách tiếp cận phù hợp với tâm lý từng người. Đôi khi, một lời khuyên đúng lúc, sự động viên chân thành hoặc việc khơi gợi tình cảm anh em, nghĩa cha con, tình làng nghĩa xóm lại có tác dụng hơn những lời phân tích khô cứng.

Câu chuyện ở Tổ dân phố 26, phường Tương Mai cho thấy, hòa giải ở cơ sở không phải lúc nào cũng giải quyết được tận gốc mọi tranh chấp, nhất là những vấn đề liên quan đến quyền lợi tài sản cần cơ quan có thẩm quyền xem xét. Nhưng bằng sự chủ động, gần dân, hiểu dân và kiên trì vận động, thành viên tổ hòa giải có thể kịp thời ngăn ngừa xung đột, mở ra cơ hội đối thoại, góp phần giữ gìn sự bình yên trong mỗi gia đình và khu dân cư.