Hội đồng Lý luận Trung ương: 30 năm kết tinh trí tuệ, góp phần nâng tầm công tác lý luận của Đảng

Chiều 13/7/2026, Hội đồng Lý luận Trung ương nhiệm kỳ 2026-2031 tổ chức Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm, triển khai kế hoạch công tác 6 tháng cuối năm 2026. (Ảnh: TTXVN)

Lý luận giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong toàn bộ sự nghiệp cách mạng. Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Nền tảng lý luận vững chắc là kim chỉ nam cho hành động của Đảng, quyết định sự đúng đắn trong đường lối lãnh đạo và chiến lược phát triển đất nước”, công tác lý luận phải thực sự đi trước một bước, trở thành “ngọn đuốc soi đường, dẫn dắt, định hướng và kiến tạo phát triển”, kịp thời luận giải những vấn đề mới của thực tiễn, cung cấp cơ sở khoa học cho các quyết sách chiến lược. Năm 2026 đánh dấu chặng đường 30 năm xây dựng và phát triển của Hội đồng Lý luận Trung ương, mở ra một giai đoạn mới để Hội đồng tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, toàn diện, thực sự trở thành trung tâm nghiên cứu lý luận và tư vấn chiến lược hàng đầu của Đảng.

1. Qua 30 năm xây dựng và phát triển, Hội đồng Lý luận Trung ương ngày càng khẳng định vai trò là cơ quan nghiên cứu, tư vấn về những vấn đề lý luận chính trị, cung cấp cơ sở khoa học phục vụ sự lãnh đạo, chỉ đạo của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Ngay từ những nhiệm kỳ đầu, Hội đồng đã xây dựng chương trình nghiên cứu một cách hệ thống, bám sát những vấn đề nền tảng của công cuộc đổi mới: Tiếp tục làm sâu sắc nhận thức, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; nghiên cứu, đề xuất những đột phá lý luận cơ bản về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, về đổi mới hệ thống chính trị, về Đảng cầm quyền, về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa... Nhiều kiến nghị của Hội đồng đã được nghiên cứu, tiếp thu trong quá trình xây dựng các văn kiện từ Đại hội IX đến Đại hội XIV của Đảng, cũng như trong nhiều nghị quyết, kết luận quan trọng của Trung ương.

Một dấu ấn đặc biệt trong chặng đường 30 năm là việc Hội đồng đảm nhận vai trò Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo các cuộc tổng kết lớn: Tổng kết 20 năm, 30 năm và 40 năm đổi mới; tổng kết 20 năm, 30 năm thực hiện Cương lĩnh. Những cuộc tổng kết ấy đã góp phần nâng tầm nhận thức lý luận của Đảng, hoàn thiện lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Đặc biệt, qua tổng kết 40 năm đổi mới Hội đồng đã góp phần đề xuất bổ sung lý luận về đường lối đổi mới trở thành một cấu phần mới, quan trọng trong nền tảng tư tưởng của Đảng.

Hội đồng đã xây dựng và tổ chức một hệ thống chương trình nghiên cứu lý luận chính trị bài bản, được kế thừa và phát triển liên tục qua các nhiệm kỳ. Từ nhiệm vụ định hướng chương trình khoa học xã hội cấp nhà nước giai đoạn 1996-2000, Hội đồng từng bước được giao chủ trì các Chương trình nghiên cứu khoa học lý luận chính trị. Thông qua các chương trình ấy, Hội đồng đã quy tụ các học viện, viện nghiên cứu, trường đại học cùng các chuyên gia, nhà khoa học và cán bộ hoạt động thực tiễn, tập trung nghiên cứu những vấn đề lớn, những vấn đề mới, mang tầm chiến lược của đất nước.

Qua các nhiệm kỳ, hoạt động của Hội đồng ngày càng toàn diện, có nhiều dấu ấn nổi bật, gắn nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn với hoạch định và thực thi chính sách; đẩy mạnh hợp tác quốc tế; kết hợp phát triển lý luận với bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; khẳng định vai trò nòng cốt trong công tác lý luận của Đảng.

2. Thế giới đang trải qua những biến đổi sâu sắc, có tính thời đại, làm xuất hiện nhiều vấn đề mới chưa từng có tiền lệ. Những biến đổi ấy đòi hỏi Hội đồng Lý luận Trung ương phải phát hiện sớm các vấn đề mang tính thời đại, những chuyển dịch mang tính cấu trúc; nhận diện tác động đối với Việt Nam, nghiên cứu các kịch bản phát triển và cung cấp luận cứ khoa học cho việc hình thành tư duy chiến lược mới.

Đối với nước ta, hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đến năm 2030 và năm 2045 đòi hỏi phải đổi mới mạnh mẽ mô hình phát triển, thúc đẩy tăng trưởng cao đi đôi với nâng cao trình độ, chất lượng phát triển, năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia; bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội; gìn giữ bản sắc văn hóa; củng cố quốc phòng, an ninh và nâng cao vị thế quốc tế của đất nước.

Đánh giá cao những đóng góp của Hội đồng đối với công tác lý luận của Đảng, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu trong giai đoạn mới, công tác lý luận phải thực sự đi trước một bước, chủ động phát hiện và luận giải những vấn đề mới từ thực tiễn đất nước và những biến đổi của thế giới, góp phần soi sáng con đường phát triển trong nhiều thập niên tới.

Để phát triển lý luận của Đảng lên một tầm cao mới, cần tập trung xây dựng, phát triển và hoàn thiện hệ thống lý luận về đường lối đổi mới, làm sâu sắc hơn mô hình chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của Việt Nam. Đặc biệt, cần tiếp tục đi sâu nghiên cứu lý luận về Đảng lãnh đạo, cầm quyền, mô hình phát triển, hệ sinh thái phát triển Việt Nam và chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện mới…

Theo Quyết định số 10-QĐ/TW ngày 6/3/2026, Hội đồng Lý luận Trung ương nhiệm kỳ 2026-2031 được giao những nhiệm vụ lớn: Tham gia tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam (1930-2030), định hướng lãnh đạo phát triển đất nước trong 100 năm tiếp theo (2030-2130); Tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội; và chủ trì Chương trình Nghiên cứu khoa học lý luận chính trị giai đoạn 2026-2030. Trên cơ sở mô hình tổ chức mới, Hội đồng tiếp tục phát huy vai trò là cơ chế kết tinh trí tuệ lý luận của Đảng, tập hợp lực lượng nghiên cứu lý luận trên phạm vi cả nước, hoàn thành xuất sắc những trọng trách được giao.

Thứ nhất, tiếp tục xác lập đầy đủ hơn vị thế và sứ mệnh của Hội đồng là hạt nhân nòng cốt trong nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn và tư vấn chiến lược phục vụ công tác lý luận của Đảng. Hội đồng tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu, phát hiện và đề xuất những vấn đề chiến lược, quy tụ các nguồn tri thức, tổ chức nghiên cứu và phản biện liên ngành, chắt lọc kết quả nghiên cứu thành luận cứ có giá trị; tư vấn cho Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư về những lựa chọn phát triển lớn của đất nước.

Thứ hai, tập trung cao nhất trí tuệ và nguồn lực cho những nhiệm vụ lý luận đặc biệt quan trọng, có ý nghĩa lịch sử, cụ thể là tham gia Tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam và Tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh; góp phần đưa tổng kết trở thành đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng, đợt học tập, nghiên cứu lịch sử Đảng sâu sắc, toàn diện; cung cấp luận cứ để xác định tầm nhìn, mục tiêu, định hướng chiến lược phát triển đất nước trong 100 năm tiếp theo; phục vụ việc xây dựng Cương lĩnh phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới và dự thảo văn kiện Đại hội XV của Đảng.

Thứ ba, đổi mới nội dung các chương trình nghiên cứu, tập trung vào những vấn đề có khả năng tạo đột phá về tư duy phát triển. Chương trình Nghiên cứu khoa học lý luận chính trị giai đoạn 2026-2030 làm rõ hơn những giá trị bền vững và những nội dung cần tiếp tục phát triển sáng tạo trong chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và lý luận về đường lối đổi mới; tập trung kiến giải mô hình phát triển, hệ sinh thái phát triển Việt Nam; làm rõ cơ chế tương tác giữa ba trụ cột: Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Hình thành các cụm nghiên cứu mũi nhọn về phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, về chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; đồng thời làm sâu sắc hơn lý luận về Đảng cầm quyền, đổi mới phương thức lãnh đạo, kiểm soát quyền lực và quản trị quốc gia hiện đại.

Thứ tư, đổi mới mạnh mẽ phương pháp nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn xuyên suốt toàn bộ quy trình nghiên cứu, từ lựa chọn vấn đề, thu thập và kiểm chứng dữ liệu, tổ chức khảo sát, so sánh, thảo luận học thuật đến xây dựng kịch bản và lượng hóa tác động chính sách. Từng bước hình thành cơ sở dữ liệu lý luận quốc gia, kết nối với dữ liệu của các cơ quan Đảng, Nhà nước, các viện nghiên cứu, trường đại học và các địa phương.

Thứ năm, xây dựng cơ chế gắn kết chặt chẽ hơn nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn với hoạch định và thực thi chính sách. Bảo đảm mỗi nhiệm vụ nghiên cứu lớn của Hội đồng đều xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và trách nhiệm cung cấp luận cứ cho Trung ương. Hội đồng cần tham gia ngay từ đầu quá trình chuẩn bị các đề án chiến lược quan trọng của Đảng và Nhà nước với vai trò cung cấp luận cứ, phản biện và thẩm định về lý luận, thực tiễn; đồng thời, bám sát quá trình triển khai, thực thi chính sách để kịp thời tư vấn những vấn đề mới nảy sinh.

Thứ sáu, phát huy tối đa ưu thế của mô hình Hội đồng Lý luận Trung ương gắn với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, đồng thời bảo đảm tính mở và khả năng quy tụ trí tuệ. Hội đồng là cơ chế tập hợp các nhà khoa học, chuyên gia và cán bộ thực tiễn trong và ngoài nước theo từng vấn đề chiến lược; đi đầu trong việc xây dựng các nhóm chuyên gia nòng cốt, mạnh về từng lĩnh vực; phát triển đội ngũ kế cận, thu hút chuyên gia đầu ngành và cán bộ trẻ triển vọng. Hội đồng phải thực sự là hạt nhân kết nối mạng lưới nghiên cứu lý luận toàn quốc; phát huy vai trò của Hội nghị công tác lý luận toàn quốc dự kiến được tổ chức hằng năm, bắt đầu từ năm 2026.

Thứ bảy, kết hợp chặt chẽ phát triển lý luận với bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Hội đồng ưu tiên xây dựng những hệ luận cứ khoa học có chiều sâu và sức thuyết phục, trực tiếp giải đáp những vấn đề thực tiễn đang đặt ra và những vấn đề xã hội quan tâm; chủ động làm rõ cơ sở lý luận của các chủ trương mới, phát hiện sớm những khoảng trống nhận thức có thể bị xuyên tạc, lợi dụng; trực tiếp đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

Thứ tám, nâng tầm hợp tác quốc tế về lý luận, đẩy mạnh trao đổi kinh nghiệm, hợp tác nghiên cứu và đối thoại chiến lược. Hội đồng tiếp tục duy trì quan hệ với các đảng cộng sản, đảng cầm quyền, đồng thời mở rộng hợp tác với các đảng tham chính, viện nghiên cứu, trường đại học và các trung tâm chiến lược có uy tín trên thế giới; chú trọng nghiên cứu chung, trao đổi lý luận, đối thoại chính sách, chia sẻ kinh nghiệm phát triển; chủ động giới thiệu những thành tựu lý luận và kinh nghiệm đổi mới, phát triển của Việt Nam ra thế giới.

30 năm xây dựng và phát triển đã làm nên truyền thống vẻ vang của Hội đồng Lý luận Trung ương. Với những thành tựu và kinh nghiệm được bồi đắp, Hội đồng Lý luận Trung ương tự tin phát huy vai trò nòng cốt trong công tác lý luận của Đảng, tiếp tục góp phần làm cho lý luận thực sự trở thành nguồn lực trí tuệ, soi đường cho sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.