Hơn cả tình yêu

Bà Nguyễn Thị Lệ xúc động dâng nén hương tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ tại Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng (TPHCM), tháng 7-2026. Ảnh: THANH CHIÊU

Một ngày tháng 7, điện thoại nhà bà Nguyễn Thị Lệ reo lên dồn dập, dự cảm cho một điều khác thường. Đầu dây bên kia vẫn là giọng nói quen thuộc của một người thân, nhưng lần này gấp gáp và pha lẫn cảm xúc nghẹn ngào: “Chị ơi, tìm thấy anh Quên rồi!”. Bà Lệ như không tin vào tai mình. Bao năm qua, bà vẫn chờ một tin tức về người thương đã ra đi từ thời chiến tranh. Nay, cái tên Huỳnh Văn Quên lại xuất hiện trong một tin báo về việc tìm thấy hài cốt liệt sĩ cùng những di vật được quy tập tại Công viên Lê Thị Riêng. Bà bình tĩnh hỏi: Có đúng là ông ấy không? – “Vẫn cần chờ giám định ADN nhưng nhiều thông tin đã giống lắm rồi”, đầu dây bên kia đáp. Và bà tin, ông đã trở về.

Sinh năm 1947, thế hệ của bà Lệ lớn lên giữa những năm tháng đất nước còn chìm trong khói lửa chiến tranh, tình cảm đôi lứa dù thiết tha đến mấy cũng chẳng thể là điều chính yếu. Năm 1967, khi đơn vị của chiến sĩ Huỳnh Văn Quên về đóng quân ngay tại địa phương, cô gái trẻ hăng hái tham gia phục vụ bộ đội. Ngày ngày, bà gánh nước, gánh gạo, đi mua lương thực, thuốc men, lúc lại ân cần ngồi vá may từng nếp áo cho các chiến sĩ. Sự gần gũi, sẻ chia đã đưa hai tâm hồn trẻ lại gần nhau, tình yêu lớn dần theo những tháng năm kháng chiến.

Bà Nguyễn Thị Lệ cùng gia đình thân nhân liệt sĩ Huỳnh Văn Quên đến viếng tại Công viên Lê Thị Riêng. Ảnh: THANH CHIÊU

Rồi ngày Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 đến gần, ông Quên chuẩn bị lên đường tham gia trận đánh lớn. Trước giờ chia tay mà khi ấy chẳng ai nghĩ sẽ kéo dài gần trọn một đời người, ông Quên nắm lấy tay bà, gửi lại lời dặn dò sắt son. “Anh ấy bảo tôi ở nhà ráng công tác phục vụ cách mạng cùng chị em, còn anh sẽ quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ. Đánh thắng trận này rồi anh sẽ về cưới em”, bà Lệ kể lại. Và câu nói “Em sẽ đợi anh về” khi ấy trở thành lời hứa trọn một đời.

Ông lên đường làm nhiệm vụ, bà ở lại quê nhà tiếp tục công việc phục vụ cách mạng, đếm từng ngày chờ người thương trở về. Không ai ngờ rằng, trận đánh sắp tới sẽ vĩnh viễn cướp đi cơ hội sum họp của hai người.

Những ngày ông Quên ở chiến khu, nhịp cầu duy nhất nối liền hai trái tim là những cánh thư tay. Mỗi lần nhận thư, từng dòng chữ từ người thương là niềm động viên vô giá giữa những ngày xa cách, là chỗ dựa tinh thần vững chắc để bà tin rằng ngày trở về không còn xa. Đến tận bây giờ, bà Lệ vẫn nhớ như in mấy câu thơ ông chép tặng trong thư:

Thế rồi, sau Tết Mậu Thân 1968, những cánh thư thưa dần rồi bặt tin hoàn toàn. Bà Lệ mòn mỏi chờ đợi, ngóng trông, chẳng biết ông đang ở đâu, còn sống hay đã nằm lại nơi chiến trường khốc liệt… Nghĩ đến đây bà không thôi dám nghĩ tiếp mà chỉ biết nâng niu cất giữ những lá thư dưới đáy chiếc rương gỗ như kỷ vật quý giá nhất của hai người. Thời gian trôi qua, một mùa mưa khiến nước dột vào phòng, làm những trang giấy nhòe màu, mục nát, không còn nguyên vẹn. Những dòng chữ từng nối liền hai người qua khoảng cách chiến tranh bị thời gian bào mòn, nhưng vẫn khắc sâu trong trí nhớ của bà.

Năm 1977, gia đình nhận được giấy báo tử. Cầm tờ giấy trên tay, bà Lệ vẫn không tin người mình thương đã hy sinh. Trong thâm tâm, bà luôn tin ông còn sống ở đâu đó và sẽ có ngày trở về. “Anh Quên hứa đánh thắng trận này sẽ về cưới tôi. Nhưng cuối cùng… anh ấy lại thất hứa”, nhắc đến lời hẹn ước năm xưa, bà Nguyễn Thị Lệ lại nghẹn ngào lau giọt nước mắt lăn dài trên má.

Bà chờ hết năm này qua năm khác. Đến khi không còn tin tức, bà mới dần chấp nhận sự thật người mình thương đã nằm lại nơi chiến trường. Ông Quên đã không thể trở về để thực hiện lời hứa, nhưng bà vẫn có thể giữ trọn lời hứa mà mình đã trao. “Ông ấy thất hứa là phần của ông ấy nhưng mình vẫn phải giữ trọn lời hứa của mình. Tôi xem như mình đã gả cho ông Quên rồi. Đó là quyết định của cuộc đời tôi, dù có sống chết ra sao thì lòng tôi cũng chỉ một lòng như thế”, bà Lệ bộc bạch.

Ngồi trước mặt chúng tôi là người phụ nữ gần 80 tuổi, mái tóc đã bạc màu thời gian, vẫn gọi người chiến sĩ năm xưa bằng cái tên thân thuộc "Hai Quên". Gần 60 năm trôi qua, bà không một lần mặc áo cưới, không có một ngày chính thức đón ông trở về trong căn nhà chung của hai người. Nhưng trong tâm tưởng, bà vẫn luôn xem mình là người vợ đã trao lời hẹn ước với ông.

Sau khi biết tin ông Quên hy sinh, bà Lệ tìm đến gia đình ông, tha thiết xin được nhận làm con dâu, thay ông giữ trọn nghĩa tình với cha mẹ. Cảm động trước tấm lòng son sắt, bà Lê Thị Điệu, mẹ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, đã xem bà Lệ như con cái trong nhà.

Về sau, bà Lệ nhận một cháu gái làm con nuôi. Những dịp đám giỗ ông Quên, giỗ cha mẹ ông hay lễ tết, bà đều trở về lo quán xuyến việc nhà, chu toàn hương khói. Trong gia đình, bà được gọi thân mật là "chị Hai Lệ" theo thứ bậc của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, được các em của ông yêu thương, kính trọng. Dù không có một lễ cưới để bước vào nhà chồng, tình nghĩa cao đẹp đã khiến bà trở thành một phần của Hai Quên.

Bà Nguyễn Thị Lệ không cầm được nước mắt khi được ôm di ảnh liệt sĩ Huỳnh Văn Quên vào lòng. Ảnh: MẠNH THẮNG

Qua bao năm, cái tên Huỳnh Văn Quên một lần nữa lại trở về trong tin báo về việc quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng (TPHCM). Ông Huỳnh Văn Nhỏ (em trai liệt sĩ Huỳnh Văn Quên) kể, khi đọc được thông tin lực lượng chức năng phát tin tìm thấy hài cốt và di vật của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên – Tiểu đội phó, Tiểu đoàn 1 Long An, Quân Giải phóng miền Nam, hy sinh trong trận đánh ở khu vực cầu Chữ Y trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 – ông vừa run vừa mừng. Họ tên, đơn vị và trận đánh đều trùng khớp hoàn toàn với thông tin về người anh trai đã hy sinh. Ông đọc đi đọc lại nhiều lần để chắc chắn mình không nhầm rồi lập tức gọi cho bà Lệ.

Di vật được tìm thấy là mẩu giấy có ghi tên Đồng chí Huỳnh Văn Quên, cùng các nội dung liên quan đến Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam và phiên hiệu đơn vị 962. Ảnh: MẠNH THẮNG

Ngay chiều hôm đó, gia đình ông Huỳnh Văn Nhỏ đã trình báo chính quyền địa phương ở xã Vàm Cỏ, tỉnh Tây Ninh về việc gia đình có thờ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên. Cùng ngày, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh TPHCM, đã trực tiếp đến nhà ông Nhỏ để thu thập, xác minh thông tin. Các cơ quan chức năng khẩn trương rà soát, đối chiếu hồ sơ và tra cứu thận trọng. Ngày 7-7, ông Huỳnh Văn Nhỏ cùng anh ruột là ông Huỳnh Văn Mười được đưa đi lấy mẫu sinh phẩm để xét nghiệm ADN, đối chiếu với mẫu lấy từ hài cốt vừa được quy tập.

Trong lúc chờ kết quả, từ nguyện vọng của gia đình, các bên đã tiến hành thủ tục đề nghị công nhận bà Lệ là vợ liệt sĩ. Ông Lê Văn Xem (em cô cậu của liệt sĩ) chia sẻ rằng trước đây, chính ông cùng mẹ ruột của liệt sĩ khi còn sống từng xin công nhận cho bà Lệ nhưng chưa thực hiện được do bối cảnh thời đó. “Chúng tôi đều yêu quý và nể phục chị Hai Lệ, nên gia đình mong muốn chị được công nhận là vợ liệt sĩ như một sự đền đáp đối với tình nghĩa của chị”, ông Xem bày tỏ.

Sáng 18-7, ông Đặng Văn Tây Lo, Chủ tịch UBND xã Vàm Cỏ, tổ chức buổi lấy ý kiến gia đình liệt sĩ. Sáu người thân trong gia đình đều đồng lòng ký xác nhận. Cùng ngày, Sở Nội vụ tỉnh Tây Ninh ban hành quyết định bổ sung thân nhân liệt sĩ, công nhận bà Nguyễn Thị Lệ là vợ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên. Gần 10 giờ đêm, khi nhận cuộc gọi báo tin vui, bà Lệ im lặng hồi lâu rồi mới cất giọng: “Tui hạnh phúc, mãn nguyện vì cuối cùng cũng được Nhà nước công nhận là vợ của Hai Quên, đúng như điều tôi luôn gìn giữ suốt cuộc đời”.

Cả gia đình đã thuê xe từ Vàm Cỏ đến Công viên Lê Thị Riêng để thắp nén nhang cho anh Hai Quên và các đồng đội. Ít lâu sau, bà được đón nhận những kỷ vật của ông trong một chương trình cầu truyền hình của Thành phố. Ôm kỷ vật và chân dung của người thương trong tay, bà khóc nghẹn: “Ông ấy đã trở về”.

Thiếu tướng Vũ Văn Điền, Tư lệnh Bộ Tư lệnh TPHCM và Thiếu tướng Tạ Văn Đẹp, Phó Giám đốc Công an TPHCM trao tặng bà Nguyễn Thị Lệ cùng gia đình bức chân dung liệt sĩ Huỳnh Văn Quên. Ảnh: MẠNH THẮNG

Hồ sơ kỷ vật gồm một cây bút bi, một chiếc lược, một chiếc ví và một chai dầu gió đã nằm sâu dưới lòng đất gần 60 năm. Qua giải mã phiên hiệu, cơ quan chức năng xác định liệt sĩ Huỳnh Văn Quên là chiến sĩ Giải phóng quân, giữ chức Trung đội phó thuộc Đại đội 2, Tiểu đoàn 1, tỉnh Long An (phiên hiệu 962), đã hy sinh trong trận đánh tại khu vực cầu Chữ Y, Sài Gòn vào mùa xuân Mậu Thân 1968.

Những vật dụng từng theo người chiến sĩ năm xưa giờ đây trở về với gia đình, mang theo một phần ký ức mà chiến tranh đã lấy đi. Cuộc đời bà Nguyễn Thị Lệ đã đi qua một cuộc chia ly dài hơn bất kỳ lời hẹn nào. Đến cuối cùng, điều bà gìn giữ trọn đời đã được gia đình và Nhà nước ghi nhận. Còn người chiến sĩ năm xưa, sau gần 60 năm nằm lại chiến trường, cũng đã được đón về trong vinh quang và tình thương chưa từng nguôi cạn của những người ở lại.

→Về trang chủ