Hợp tác tư pháp góp phần tăng cường hiểu biết, tin cậy giữa ASEAN - Trung Quốc

Củng cố nền tảng hợp tác tư pháp trong bối cảnh mới

Kể từ khi thiết lập quan hệ đối thoại năm 1991, quan hệ ASEAN - Trung Quốc không ngừng phát triển, đạt nhiều thành tựu quan trọng. Tháng 11/2021, tại Hội nghị cấp cao kỷ niệm 30 năm thiết lập quan hệ đối thoại, hai bên đã nhất trí nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện, mở ra giai đoạn phát triển mới trong quan hệ song phương.

Tại Diễn đàn tư pháp ASEAN - Trung Quốc lần thứ tư, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Trung Quốc Trương Quân nhấn mạnh: dưới sự dẫn dắt của lãnh đạo Trung Quốc và các nước ASEAN, quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện tiếp tục phát triển theo hướng sâu sắc, thực chất.

Tại Diễn đàn tư pháp ASEAN – Trung Quốc lần thứ tư góp phần tăng cường hiểu biết, tin cậy giữa ASEAN – Trung Quốc

Lợi ích từ Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) ngày càng rõ nét; tin cậy chính trị được củng cố, liên kết kinh tế - thương mại chặt chẽ hơn và giao lưu nhân văn ngày càng sôi nổi. Hợp tác toàn diện giữa hai bên tạo động lực cho hòa bình, ổn định và phát triển thịnh vượng trong khu vực.

Trong tiến trình đó, hợp tác tư pháp giữ vai trò quan trọng. Diễn đàn tư pháp Trung Quốc - ASEAN được xác định là nền tảng hợp tác đa phương cấp cao, có ảnh hưởng rộng và cơ chế hoàn thiện. Ba kỳ diễn đàn trước tổ chức tại Nam Ninh, Quảng Tây, Trung Quốc đã đạt nhiều nhận thức chung, trong đó có “Tuyên bố chung Nam Ninh”.

Diễn đàn lần thứ tư được tổ chức lần đầu tiên tại một quốc gia ASEAN là Việt Nam, đúng dịp kỷ niệm 5 năm hai bên nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện. Theo ông Trương Quân, đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng, tạo thêm động lực thúc đẩy hợp tác tư pháp trước những thay đổi nhanh chóng của tình hình khu vực và thế giới.

Thực tiễn hội nhập ngày càng sâu rộng làm gia tăng kết nối kinh tế – thương mại, liên kết ngành nghề và giao lưu nhân dân. Các chuỗi cung ứng, chuỗi ngành nghề, chuỗi giá trị đan xen chặt chẽ; công nghệ số phát triển nhanh, thương mại xuyên biên giới và giao lưu trên không gian mạng diễn ra thường xuyên hơn. Cùng với cơ hội phát triển, những thay đổi này cũng đặt ra nhiều vấn đề mới đối với hoạt động tư pháp.

Tranh chấp dân sự, thương mại xuyên biên giới gia tăng; các hành vi vi phạm pháp luật và tội phạm mới như lừa đảo qua mạng xuyên biên giới, đánh bạc trực tuyến ngày càng tinh vi, vượt qua ranh giới địa lý. Điều này tạo sức ép đối với cơ chế tương trợ tư pháp truyền thống, đòi hỏi các nước tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin và tìm kiếm phương thức xử lý phù hợp.

Tại Diễn đàn, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Trung Quốc Trương Quân đề xuất bốn định hướng hợp tác trọng tâm.

Thứ nhất, củng cố nhận thức chung, xây dựng nền tảng hợp tác trên cơ sở tin tưởng và tôn trọng. Dù có lịch sử, văn hóa và hệ thống pháp luật khác nhau, các nước đều hướng tới mục tiêu gìn giữ công lý, bảo đảm quyền lợi của người dân và thúc đẩy thịnh vượng chung. Vì vậy, các bên cần tôn trọng chủ quyền tư pháp, con đường phát triển pháp quyền của mỗi nước; kiên trì nguyên tắc bình đẳng, tin cậy, tôn trọng lẫn nhau, tìm kiếm điểm chung và giữ lại khác biệt. Đối thoại tư pháp cấp cao cần tiếp tục được phát huy để củng cố nhận thức chung về giá trị, tăng cường phối hợp trong thực tiễn và tạo nền tảng cho hợp tác thực chất trên nhiều lĩnh vực, đồng thời hỗ trợ thực thi RCEP với chất lượng cao.

Chánh án Tòa án nhân dân tối cao nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa Trương Quân phát biểu tại Diễn đàn

Thứ hai, tăng cường phối hợp quản trị rủi ro xuyên biên giới. Trong lĩnh vực hình sự, ông Trương Quân đề nghị các nước đẩy mạnh hợp tác phòng, chống tội phạm xuyên biên giới; hoàn thiện cơ chế chia sẻ thông tin, phối hợp điều tra, phòng ngừa và kiểm soát liên hợp, cùng xử lý các chuỗi hoạt động phạm pháp trên không gian mạng.

Đối với lĩnh vực dân sự và thương mại, cần hoàn thiện cơ chế tống đạt giấy tờ tư pháp, thu thập chứng cứ, công nhận và cho thi hành bản án, quyết định trọng tài. Các nước cũng cần tận dụng hiệu quả cơ chế hòa giải liên hợp xuyên biên giới, giải quyết tranh chấp trực tuyến; xử lý hợp lý tranh chấp về sở hữu trí tuệ, hàng hải, đầu tư và thương mại xuyên biên giới. Qua đó, bảo vệ bình đẳng quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể thị trường và duy trì môi trường kinh doanh dựa trên thị trường, pháp quyền và quốc tế hóa.

Thứ ba, đẩy mạnh xây dựng tư pháp số, phát huy lợi thế công nghệ trong hoạt động xét xử. Theo Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Trung Quốc, việc xây dựng tòa án số và triển khai tố tụng trực tuyến toàn trình mở ra cơ hội nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động, đồng thời tạo thuận lợi cho người dân.

Trên cơ sở thực tiễn mỗi nước, các bên cần tăng cường học hỏi, trao đổi kinh nghiệm, thận trọng xác định vai trò hỗ trợ xét xử của trí tuệ nhân tạo, bảo đảm thẩm phán giữ vai trò dẫn dắt và đề cao đạo đức tư pháp. Ứng dụng số hóa cần gắn với cải cách quy trình tố tụng, phục vụ phát triển, bảo vệ quyền lợi và nâng cao hiệu quả quản trị.

Thứ tư, mở rộng lĩnh vực hợp tác, đa dạng hóa hình thức giao lưu tư pháp. Việc Diễn đàn lần đầu tiên tổ chức tại một quốc gia ASEAN tạo động lực để các bên tiếp tục mở rộng đối thoại cấp cao, tăng cường bồi dưỡng thẩm phán, thảo luận chuyên môn, trao đổi kinh nghiệm và thông tin. Các hoạt động cần bám sát những vấn đề trọng tâm của tiến trình hội nhập khu vực, từng bước mở rộng lĩnh vực, làm phong phú nội dung phối hợp, đưa giao lưu tư pháp từ thảo luận chuyên đề tiến tới phối hợp toàn diện.

Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Trung Quốc khẳng định: tòa án Trung Quốc sẵn sàng cùng tòa án các nước ASEAN giữ vững mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền, thực hiện sứ mệnh trong bối cảnh mới và nâng cao hiệu quả hợp tác tư pháp, góp phần bảo đảm phát triển chất lượng cao trong khu vực.

Từ trao đổi kinh nghiệm đến tăng cường năng lực tư pháp số

Những định hướng hợp tác tại Diễn đàn được cụ thể hóa qua các phiên thảo luận, trong đó tập trung vào kinh nghiệm giải quyết án hình sự, tranh chấp dân sự và thương mại xuyên biên giới, cũng như phương thức phối hợp giữa các cơ quan tư pháp trong bối cảnh chuyển đổi số.

Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng Lê Ngọc Quang phát biểu tại Diễn đàn

Tại phiên làm việc thứ nhất, đại diện tòa án các nước Việt Nam, Trung Quốc, Brunei, Cambodia, Indonesia, Laos, Myanmar và Timor-Leste đã chia sẻ kinh nghiệm, cách tiếp cận và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hợp tác.

Theo Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Lê Tiến, phiên làm việc ghi nhận nhiều lượt tham luận, tập trung vào những vấn đề thực tiễn trong quá trình giải quyết các vụ việc có yếu tố xuyên biên giới.

Các đại biểu đã trao đổi về những tình huống phát sinh, cách thức phối hợp giữa các cơ quan tư pháp nhằm bảo đảm hiệu quả giải quyết vụ án, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan. Dù hệ thống pháp luật, điều kiện thực tiễn và phương thức tổ chức hoạt động tư pháp của mỗi nước có sự khác biệt, các ý kiến đều cho thấy yêu cầu chung về nâng cao hiệu quả phối hợp, tăng cường trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ thông tin và tìm kiếm phương thức hợp tác phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số.

Trong khuôn khổ phiên làm việc, Diễn đàn đã nghe tham luận của đại diện các nước ASEAN và Trung Quốc như: "Tăng cường hợp tác tư pháp trong kỷ nguyên số, góp phần xây dựng cộng đồng chia sẻ tương lai trong khu vực”; “Tăng cường hợp tác tư pháp trong kỷ nguyên số, cùng xây dựng mô hình quản trị tranh chấp xuyên biên giới Trung Quốc - ASEAN mới”...

Theo Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Lê Tiến, các trao đổi thẳng thắn, thiết thực và có chiều sâu góp phần làm phong phú nội dung Diễn đàn, gợi mở những hướng hợp tác tư pháp hiệu quả hơn trong thời gian tới.