Hợp tác xã Cà Mau: Từ liên kết sản xuất đến nâng tầm giá trị sản phẩm

Những “mắt xích” quan trọng của kinh tế nông nghiệp

Với lợi thế đặc biệt về nông nghiệp, thủy sản, lúa - tôm, kinh tế biển và các sản phẩm đặc trưng, HTX có vai trò quan trọng trong tổ chức lại sản xuất, tập hợp nông dân, giảm chi phí đầu vào, nâng cao chất lượng sản phẩm và kết nối thị trường.

Toàn tỉnh Cà Mau hiện có 966 tổ hợp tác với trên 19.900 thành viên và 603 hợp tác xã (HTX) với trên 34.920 thành viên. Tổng vốn hoạt động của các HTX đạt trên 1.700 tỷ đồng hoạt động nổi bật trong lĩnh vực nông nghiệp, tập trung vào những ngành hàng chủ lực như tôm, cua, lúa gạo. Đến thời điểm này, có 482 HTX đang hoạt động và hơn 120 HTX ngừng hoạt động.

Một trong những mô hình tiêu biểu là HTX Nông nghiệp Tổng hợp Ba Đình ở xã Vĩnh Lộc, nổi bật trong lĩnh vực sản xuất lúa – tôm với hơn 280 thành viên, 724,6 ha sản xuất lúa – tôm, sản phẩm gạo lúa - tôm Ba Đình đạt chuẩn OCOP và được trao Giải thưởng Mai An Tiêm năm 2024. HTX còn xây dựng vùng nuôi tôm sú sạch khoảng 400ha theo tiêu chuẩn ASC và phối hợp thử nghiệm mô hình lúa - tôm hữu cơ. Mới đây, HTX Nông nghiệp Tổng hợp Ba Đình ký hợp đồng với Công ty TNHH Lương thực Tấn Vương để liên kết sản xuất, bao tiêu lúa ST25 hữu cơ; có 11 thành viên đăng ký sản xuất trên diện tích 20 ha trong vụ lúa - tôm 2026-2027.

Không chỉ thực hiện tốt vai trò trong sản xuất kinh doanh, HTX Nông nghiệp Vĩnh Cường còn lan tỏa giá trị đến cộng đồng. Ảnh: Nguyễn Nguyên

Một trong những điểm sáng phát huy vai trò là mắt xích quan trọng trong sản xuất nông nghiệp của tỉnh Cà Mau là Hợp tác xã Nông nghiệp Vĩnh Cường, xã Vĩnh Mỹ. Từ 30 thành viên khi thành lập năm 2016, đến năm 2026 HTX đã có gần 450 thành viên chính thức và khoảng 4.000 thành viên liên kết. Năm 2025, HTX đạt doanh thu đạt trên 64,7 tỷ đồng, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động và tích cực tham gia các hoạt động an sinh xã hội.

Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc HTX Nông nghiệp Vĩnh Cường Trịnh Văn Cường cho biết, năm 2025 HTX đã bao tiêu gần 30.000 ha lúa, trong đó hơn 13.000 ha đạt chuẩn châu Âu. Năm 2026, HTX đặt mục tiêu mở rộng diện tích liên kết lên gần 50.000 ha, trong đó khoảng 31.000ha đạt chuẩn châu Âu tại Cà Mau và An Giang.

Việc một HTX có thể hình thành mạng lưới liên kết rộng như vậy cho thấy vai trò của HTX không còn dừng ở việc cung ứng giống, vật tư hay hỗ trợ kỹ thuật mà còn có thể trở thành đầu mối tổ chức vùng nguyên liệu, kết nối doanh nghiệp và tham gia sâu vào thị trường. Mô hình này cũng được ghi nhận bằng giải thưởng “Ngôi sao HTX”, HTX Nông nghiệp Vĩnh Cường là một trong hai HTX của Cà Mau được vinh danh trong năm 2026.

Ở lĩnh vực phi nông nghiệp, HTX Công nghiệp - Xây dựng Ngan Dừa tại xã Hồng Dân do ông Lưu Công Quân làm Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX cũng là một mô hình đáng chú ý. Năm 2025, HTX đạt doanh thu trên 27 tỷ đồng, có 51 thành viên, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật trong thi công, tạo việc làm cho lao động địa phương và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, chế độ đối với người lao động.

Những mô hình trên cho thấy diện mạo HTX Cà Mau đang có sự thay đổi: từ sản xuất nhỏ lẻ sang vùng nguyên liệu; từ bán sản phẩm thô sang xây dựng thương hiệu; từ quan hệ mua - bán ngắn hạn sang liên kết chuỗi; từ quản lý thủ công sang từng bước ứng dụng công nghệ số.

Một trong những chuyển biến đáng chú ý của khu vực HTX Cà Mau thời gian qua là chuyển đổi số. Theo Liên minh Hợp tác xã Cà Mau, đến nay, khoảng 30% HTX đã sử dụng phần mềm kế toán điện tử, phần mềm quản lý thành viên hoặc quản lý sản xuất, 100% HTX thủy sản, nông nghiệp và thương mại sử dụng hóa đơn điện tử; khoảng 30% HTX sử dụng chữ ký số và lưu trữ hồ sơ số. Nhiều HTX đã sử dụng mã QR, mạng xã hội, các sàn thương mại điện tử để quảng bá và tiêu thụ sản phẩm. Một số mô hình như HTX Nông nghiệp Tổng hợp Ba Đình, HTX Nông nghiệp Vĩnh Cường, HTX Trúc Thương đã bước đầu ứng dụng nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc và hợp đồng tiêu thụ trực tuyến.

Đây là hướng đi phù hợp với yêu cầu mới của thị trường. Bởi trong điều kiện cạnh tranh ngày càng cao, sản phẩm nông nghiệp không thể chỉ dựa vào lợi thế “đặc sản địa phương”, mà phải chứng minh được nguồn gốc, chất lượng, quy trình sản xuất và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường.

Cần tháo gỡ những “điểm nghẽn”

Số liệu của UBND tỉnh Cà Mau cho thấy, bên cạnh hàng trăm HTX đang hoạt động vẫn còn số lượng lớn HTX ngừng hoạt động. Nhiều HTX có quy mô vốn nhỏ, thiếu đầu tư kho bãi, máy móc, nhà sơ chế, hệ thống bảo quản, công nghệ chế biến hoặc hạ tầng số. Không ít HTX còn thiếu cán bộ có kiến thức về quản trị doanh nghiệp, tài chính, thị trường, pháp luật, công nghệ và xây dựng thương hiệu trong khi quy mô thị trường ngày càng lớn, yêu cầu về tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và các quy định của thị trường xuất khẩu ngày càng chặt chẽ.

Một trong những nguyên nhân dẫn đến việc các HTX ngừng hoạt động là việc liên kết với doanh nghiệp chưa thật sự bền vững. Một số HTX đã ký hợp đồng nhưng quy mô vùng nguyên liệu còn nhỏ; năng lực tổ chức sản xuất chưa đồng đều; khả năng kiểm soát chất lượng và thực hiện hợp đồng còn hạn chế. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng chưa phải lúc nào có thể duy trì liên kết lâu dài khi thị trường biến động, năng lực chuyển đổi số chưa đáp ứng được với yêu cầu quản trị hiện đại.

Tại cuộc họp đánh giá tình hình hoạt động của các hợp tác xã trên địa bàn tỉnh mới đây, Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau Nguyễn Hồ Hải nhấn mạnh: Phát triển HTX là định hướng phát triển kinh tế tập thể bền phường trên địa bàn quan tâm tháo gỡ vướng mắc về hạ tầng, đất đai, tạo điều kiện cho HTX xây dựng trụ sở, kho chứa vật tư phục vụ sản xuất.

Theo Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Cà Mau Nguyễn Văn Vũ, thời gian tới Liên minh HTX tỉnh sẽ tăng cường vai trò cầu nối, hỗ trợ HTX đẩy mạnh chuyển đổi số, mở rộng liên kết chuỗi giá trị, nâng cao năng lực cạnh tranh; đồng thời hỗ trợ xây dựng vùng nguyên liệu, ký hợp đồng với doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ và hình thành chuỗi từ sản xuất đến phân phối. Tới đây, tỉnh sẽ tiến hành nhiều biện pháp xây dựng đội ngũ quản trị HTX chuyên nghiệp, trang bị kiến thức về quản trị tài chính, thị trường, pháp luật, thương mại điện tử, xây dựng thương hiệu và đàm phán hợp đồng cho Chủ tịch HĐQT, giám đốc HTX, củng cố liên kết “4 nhà”: Nhà nông - HTX - doanh nghiệp - Nhà nước, từng bước hình thành bộ máy quản trị theo hướng chuyên nghiệp.