Huế thí điểm thư viện số, hướng tới đưa văn hóa đọc vào mỗi gia đình

Tại sự kiện "Ngày hội Văn hóa đọc, trao sách và học bổng" diễn ra ở Trường THPT chuyên Quốc Học – Huế, mô hình thư viện số dùng chung được giới thiệu với định hướng mở rộng khả năng tiếp cận sách và tài liệu học tập cho cộng đồng. Trong khuôn khổ chương trình, Thành Đoàn Huế tiếp nhận một không gian tri thức số do Công ty CP Thư viện Số Việt Nam (ViLIB) trao tặng. Mô hình dự kiến được nghiên cứu, thí điểm trước khi xem xét mở rộng tới 40 xã, phường và các trường học trên địa bàn.

Tham dự sự kiện có PGS.TS Phạm Minh Tuấn, Phó Tổng biên tập Tạp chí Cộng sản, Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam; ông Nguyễn Chí Tài, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Huế, cùng đại diện các đơn vị liên quan.

Việc mở rộng không gian đọc trên nền tảng số góp phần khuyến khích giới trẻ hình thành thói quen đọc sách, chủ động tìm kiếm tri thức ngoài giờ học

Trong bối cảnh công nghệ làm thay đổi cách tiếp cận thông tin, thư viện số mở ra khả năng đưa sách đến gần người đọc hơn, không phụ thuộc hoàn toàn vào địa điểm hay thời gian. Tuy nhiên, việc có thể truy cập tài liệu trực tuyến mới chỉ là bước đầu. Để hình thành thói quen đọc, người sử dụng cần có nguồn sách phù hợp, được hướng dẫn khai thác và có môi trường khuyến khích duy trì việc đọc thường xuyên.

Theo định hướng của ViLIB, mỗi gia đình có thể xây dựng không gian đọc riêng thông qua tài khoản truy cập, danh mục sách phù hợp với từng thành viên và nguồn tài nguyên số được cấp phép. Qua đó, các em học sinh có thêm điều kiện tự học ngoài giờ lên lớp, cha mẹ có thể cùng con lựa chọn sách, trong khi người trưởng thành có cơ hội tìm kiếm tài liệu phục vụ công việc và nhu cầu học tập.

Cách tiếp cận này hướng tới đưa văn hóa đọc vượt ra ngoài trường học và các thiết chế văn hóa để trở thành một phần trong sinh hoạt hàng ngày. Khi việc tìm đọc thuận tiện hơn, các thành viên trong gia đình có thêm cơ hội chia sẻ kiến thức, trao đổi về những cuốn sách và hình thành thói quen học tập suốt đời. Dù vậy, để mục tiêu ấy trở thành hiện thực, nền tảng công nghệ cần đi cùng những hoạt động khuyến đọc thiết thực, phù hợp với từng nhóm người dùng.

Không gian tri thức số mở rộng khả năng tiếp cận sách, tài liệu học tập, tạo điều kiện để người đọc chủ động tìm kiếm tri thức theo nhu cầu

Theo phương án được đề xuất, ViLIB sẽ phối hợp với Hội Xuất bản Việt Nam và Thành Đoàn Huế triển khai mô hình thí điểm, tập trung vào khả năng tiếp cận, trải nghiệm sử dụng và hiệu quả thực tế. Các hoạt động dự kiến gồm hướng dẫn quản trị, tập huấn sử dụng, kết nối truy cập bằng mã QR hoặc đường dẫn và tổ chức chương trình khuyến đọc gắn với đời sống địa phương.

Kết quả thí điểm sẽ được xem xét thông qua số người đọc thực tế, tần suất truy cập, mức độ quay lại sử dụng, nhu cầu đối với từng nhóm tài liệu và khả năng vận hành tại cơ sở. Đây là những yếu tố quan trọng để đánh giá liệu thư viện số có đáp ứng nhu cầu của cộng đồng, thay vì chỉ dừng ở việc cung cấp một địa chỉ truy cập trực tuyến. Trên cơ sở kết quả triển khai và sự thống nhất của các bên liên quan, mô hình có thể được xem xét mở rộng tới 40 xã, phường, sau đó kết nối với các trường Tiểu học, THCS, THPT và các cơ sở giáo dục phù hợp trên địa bàn Huế.

Trong cấu trúc được đề xuất, mỗi xã, phường hoặc trường học có thể vận hành một không gian thư viện số riêng trên nền tảng công nghệ dùng chung. Các đơn vị chủ động tổ chức hoạt động đọc, quản lý người sử dụng và lựa chọn nội dung phù hợp với cộng đồng; nền tảng hỗ trợ kết nối, quản trị và thống kê tình hình sử dụng. Cách làm này hướng tới chia sẻ nguồn lực công nghệ, đồng thời tạo điều kiện để mỗi địa phương phát triển hoạt động đọc theo nhu cầu thực tế.

Cùng với khả năng mở rộng tiếp cận tri thức, việc bảo đảm quyền tác giả và quyền liên quan là yêu cầu quan trọng đối với thư viện số. Phía ViLIB cho biết sẽ đề xuất hỗ trợ các đơn vị tham gia sử dụng nền tảng trong 12 tháng, cùng quyền truy cập kho dùng chung khoảng 3.000 sách, tài liệu và học liệu số, tùy phạm vi thỏa thuận và điều kiện cấp phép. Việc khai thác tài nguyên phải tuân thủ quy định về bản quyền và bảo vệ dữ liệu.

Từ mô hình thí điểm tại Huế, việc ứng dụng công nghệ vào phát triển văn hóa đọc đặt ra hướng kết nối giữa ngành xuất bản, nhà trường và các tổ chức cộng đồng. Trong đó, hiệu quả của thư viện số sẽ không chỉ được đo bằng số lượng điểm truy cập, mà quan trọng hơn là khả năng đưa sách đến gần người đọc, duy trì thói quen đọc và khuyến khích tinh thần học tập suốt đời.