Hướng tới đầu tư đồng bộ hạ tầng môi trường nước khu vực phía nam tỉnh
Dự án Quản lý tổng hợp môi trường nước khu vực Nam Khánh Hòa với tổng mức đầu tư dự kiến hơn 5.500 tỷ đồng được kỳ vọng giải quyết những bất cập kéo dài về cấp nước, tiêu thoát lũ và xử lý nước thải tại khu vực phía nam tỉnh. Tuy nhiên, để dự án phát huy hiệu quả, vấn đề không chỉ là huy động nguồn vốn lớn mà còn phải tháo gỡ những vướng mắc về kỹ thuật, môi trường, giải phóng mặt bằng và cơ chế quản lý, vận hành. Đây là những nội dung được tập trung trao đổi tại buổi làm việc giữa UBND tỉnh Khánh Hòa với đoàn công tác Ngân hàng Thế giới (WB) vào chiều 8-10. Đồng chí Trịnh Minh Hoàng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa chủ trì buổi làm việc.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trịnh Minh Hoàng chủ trì buổi làm việc.
Đầu tư đồng bộ để giải quyết những bất cập kéo dài
Khu vực phía nam tỉnh có nhiều lợi thế để phát triển công nghiệp, năng lượng, du lịch, kinh tế biển và nông nghiệp công nghệ cao. Tuy nhiên, khí hậu khô hạn, nguồn nước phân bố không đồng đều cùng hệ thống hạ tầng chưa đồng bộ đang tạo ra những điểm nghẽn đối với quá trình phát triển. Vào mùa khô, nhiều khu vực có nguy cơ thiếu nước; trong mùa mưa, ngập úng, sạt lở bờ sông ảnh hưởng đến đời sống người dân và hoạt động sản xuất. Cùng với đó, quá trình đô thị hóa đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác thu gom, xử lý nước thải và bảo vệ môi trường.
Theo Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng tỉnh, Dự án Quản lý tổng hợp môi trường nước khu vực Nam Khánh Hòa có tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 5.530 tỷ đồng, trong đó vốn vay WB khoảng 4.105 tỷ đồng, vốn đối ứng trong nước 1.425 tỷ đồng. Dự án gồm 5 hợp phần, tập trung cải thiện khả năng cung cấp nước; quản lý ngập lụt, tiêu thoát nước; thu gom, xử lý nước thải; bồi thường, giải phóng mặt bằng và tăng cường năng lực quản lý.
Các hạng mục trọng tâm gồm hoàn thiện hệ thống chuyển nước từ hồ Sông Than về khu vực Cà Ná, Mũi Dinh; xây dựng kè bảo vệ hai bờ sông Cái; cải tạo hệ thống tiêu thoát lũ sông Lu, sông Quao, kênh Chà Là, Tân Hội; nâng cấp hệ thống thoát nước đô thị và mở rộng mạng lưới thu gom, xử lý nước thải. Dự án dự kiến được triển khai trong giai đoạn 2028 - 2033.
Thực tế cho thấy, nhiều công trình hiện hữu chưa phát huy hết công suất. Năm 2025, lượng nước thải được xử lý bình quân tại Nhà máy xử lý nước thải khu vực Phan Rang gần 3.800m³/ngày đêm, trong khi công suất thiết kế là 7.500m³/ngày đêm. Nguyên nhân chủ yếu do mạng lưới thu gom, đấu nối hộ gia đình chưa hoàn chỉnh. Vì vậy, việc nâng công suất xử lý lên 15.000m³/ngày đêm cần được thực hiện đồng thời với mở rộng mạng lưới thu gom và xây dựng cơ chế vận hành phù hợp.
Tại buổi làm việc, bà Nguyễn Diễm Hằng - Chuyên gia cao cấp về cấp nước và vệ sinh, Trưởng đoàn công tác WB đề nghị tỉnh tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, làm rõ sự cần thiết và hiệu quả của từng hạng mục. Đối với hệ thống tiêu thoát lũ sông Lu, sông Quao, tỉnh cần bổ sung thông tin về hiện trạng, nguyên nhân ngập lụt, phạm vi ảnh hưởng và cơ sở xác định quy mô đầu tư. Đây là cơ sở để đánh giá tính khả thi, tránh đầu tư dàn trải và bảo đảm nguồn vốn được sử dụng đúng mục tiêu.
Bà Nguyễn Diễm Hằng phát biểu tại buổi làm việc.
Bà Nguyễn Diễm Hằng cũng lưu ý công tác bồi thường, tái định cư và đánh giá tác động môi trường - xã hội. Các địa phương cần rà soát chính xác số hộ bị ảnh hưởng, xác định phương án tái định cư, thực hiện đầy đủ việc tham vấn cộng đồng và cung cấp hồ sơ cho WB. Đặc biệt, việc thu hồi đất phải tuân thủ quy trình đánh giá, thẩm định môi trường - xã hội, không để phát sinh những vướng mắc ảnh hưởng đến quyền lợi người dân và tiến độ dự án.
Tháo gỡ từ cơ chế quản lý đến giải phóng mặt bằng
Một trong những vấn đề được đoàn công tác WB quan tâm là hiệu quả khai thác công trình sau đầu tư. Bởi với dự án hạ tầng quy mô lớn, việc xây dựng hoàn thành mới chỉ là bước đầu; khả năng vận hành ổn định, duy tu, bảo dưỡng và bảo đảm nguồn kinh phí lâu dài mới quyết định hiệu quả thực chất.
Hồ Sông Than nằm trong Dự án Quản lý tổng hợp môi trường nước khu vực Nam Khánh Hòa.
Ông Gerhardus Nicolaas Albertus Soppe - Chuyên gia cao cấp về phát triển xã hội WB cho rằng, cần nghiên cứu kỹ mô hình quản lý hệ thống thu gom, xử lý nước thải, nhất là trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Việc phân cấp quản lý tài sản, trách nhiệm vận hành và bố trí nguồn lực tại các phường cần được đánh giá để lựa chọn phương án phù hợp, tránh tình trạng quản lý phân tán, thiếu đồng bộ.
Bên cạnh đó, cần tính toán nguồn thu, chi phí vận hành và xác định rõ lợi ích cụ thể mà dự án mang lại cho người dân, địa phương. Các tác động môi trường đối với hồ chứa, sông, kênh và khu dân cư cũng cần được xem xét đầy đủ ngay từ quá trình thiết kế.
Những ý kiến này đặt ra yêu cầu phải chuyển từ tư duy đầu tư từng công trình riêng lẻ sang quản lý tổng hợp cả hệ thống. Một tuyến đường ống chỉ phát huy hiệu quả khi nguồn nước được phân phối hợp lý; công trình chống ngập phải phù hợp đặc điểm dòng chảy của toàn lưu vực; còn nhà máy xử lý nước thải cần có đủ mạng lưới thu gom và nguồn kinh phí vận hành. Nếu thiếu sự kết nối giữa các khâu, nguồn vốn lớn chưa chắc tạo ra hiệu quả tương xứng.
Ông Gerhardus Nicolaas Albertus Soppe phát biểu tại buổi làm việc.
Liên quan đến tiến độ chuẩn bị dự án, ông Nguyễn Trọng Nghĩa - Trưởng phòng Đa phương, Cục Quản lý nợ và kinh tế đối ngoại (Bộ Tài chính) cho biết, Bộ Tài chính đã tiếp nhận đầy đủ hồ sơ đề xuất khoản vay và đang thực hiện các bước trình Chính phủ xem xét. Bộ đánh giá dự án có quy mô lớn, tính chất tổng hợp và cần thiết đối với khu vực phía nam tỉnh. Theo tiến độ dự kiến, việc chấp thuận đề xuất khoản vay có thể được xem xét vào đầu tháng 11-2026.
Ông Nguyễn Trọng Nghĩa cũng đề nghị tỉnh chủ động chuẩn bị vốn đối ứng, mặt bằng và các điều kiện triển khai, tránh tình trạng dự án được phê duyệt nhưng chậm thực hiện do vướng mắc thủ tục.
Phát biểu tại buổi làm việc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trịnh Minh Hoàng nhấn mạnh, Khánh Hòa đặt mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030. Để thực hiện mục tiêu này, việc hoàn thiện kết cấu hạ tầng, nhất là tại khu vực phía nam tỉnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Dự án không chỉ đáp ứng nhu cầu trước mắt mà còn tạo nền tảng phát triển lâu dài.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trịnh Minh Hoàng phát biểu tại buổi làm việc.
Theo đồng chí Trịnh Minh Hoàng, hệ thống chuyển nước từ hồ Sông Than về phía nam khi hoàn thiện sẽ góp phần giải quyết nhu cầu nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất và phát triển công nghiệp. Đối với hệ thống tiêu thoát lũ sông Lu, sông Quao, đây là những khu vực thường xuyên chịu áp lực dòng chảy lớn trong mùa mưa, trong khi nguồn lực đầu tư của địa phương còn hạn chế. Vì vậy, việc huy động vốn WB sẽ tạo điều kiện triển khai đồng bộ các công trình tiêu thoát lũ, chống sạt lở và bảo vệ môi trường.
Đồng chí Trịnh Minh Hoàng đánh giá cao sự quan tâm, hỗ trợ của WB và Bộ Tài chính; đồng thời yêu cầu các sở, ngành, chủ đầu tư tiếp thu đầy đủ các ý kiến góp ý, tiếp tục rà soát hiện trạng các hồ, hoàn thiện phương án thiết kế và đánh giá hiệu quả từng hạng mục. Đối với lĩnh vực xử lý nước thải, cần nghiên cứu kỹ cơ chế quản lý, vận hành, phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị để công trình phát huy hiệu quả bền vững.
Đối với công tác giải phóng mặt bằng, tỉnh sẽ tập trung chỉ đạo, phát huy vai trò các ban chỉ đạo từ cấp tỉnh đến xã, phường; chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết, bảo đảm khi dự án được phê duyệt và hoàn thành các thủ tục môi trường - xã hội có thể sớm triển khai. Đồng thời, các sở, ngành cần phối hợp chặt chẽ với WB và Bộ Tài chính để hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm tiến độ chuẩn bị dự án.
Có thể thấy, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ là hoàn tất thủ tục huy động vốn mà còn phải giải quyết hài hòa yêu cầu phát triển hạ tầng với bảo vệ môi trường, quyền lợi người dân và khả năng vận hành sau đầu tư. Khi những vấn đề này được tháo gỡ từ giai đoạn chuẩn bị, dự án sẽ có cơ sở triển khai thuận lợi, hạn chế phát sinh chi phí và chậm tiến độ. Quan trọng hơn, nguồn vốn hơn 5.500 tỷ đồng sẽ được chuyển hóa thành những công trình thực sự hữu ích, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, cải thiện môi trường sống và tạo động lực phát triển bền vững cho khu vực phía nam tỉnh.
