IMF: Các chính phủ không nên dựa vào việc vay nợ ngắn hạn

Một phiên thảo luận trong khuôn khổ hội nghị thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) ở Bangkok, Thái Lan, tháng 9/2026 - Ảnh: Getty.

Cảnh báo trên được IMF đưa ra tại kỳ họp thường niên của IMF và Ngân hàng Thế giới (WB) đang diễn ra ở Bangkok, Thái Lan.

Lợi suất đối với các khoản vay dài hạn của các chính phủ trên toàn cầu đã tăng lên trong những năm gần đây, một phần do lượng phát hành nợ tăng đều đặn, và một phần do nhu cầu từ các bên mua - như các ngân hàng trung ương, vốn ưu tiên các khoản nợ có kỳ hạn dài - suy giảm. Để giảm chi phí vay, một số chính phủ đã chuyển sang phát hành nhiều nợ ngắn hạn hơn, loại trái phiếu thường có lãi suất thấp hơn.

Tuy nhiên, IMF cảnh báo rằng với các cú sốc lạm phát ngày càng trở nên thường xuyên, sự chuyển dịch này có thể dẫn đến kết quả ngược lại với mục tiêu ban đầu.

Do các khoản nợ ngắn hạn đòi hỏi chính phủ phải thường xuyên phát hành trái phiếu mới để thay thế cho các khoản nợ đến hạn, họ có thể phải đối mặt với chi phí cao hơn khi các ngân hàng trung ương tăng lãi suất chủ chốt nhằm kiềm chế áp lực lạm phát liên quan các cú sốc nguồn cung, chẳng hạn như cú sốc phát sinh từ xung đột Mỹ - Iran.

IMF nhận định: "Các chính phủ tại một số nền kinh tế phát triển đang đảo nợ bằng các khoản vay với kỳ hạn ngắn hơn, khiến các đợt tăng lãi suất điều hành của ngân hàng trung ương nhanh chóng tác động trực tiếp đến chi phí vay vốn của chính phủ".

Trong nhóm 7 nền kinh tế phát triển hàng đầu (G7), Mỹ hiện là quốc gia dựa nhiều nhất vào tín phiếu kho bạc ngắn hạn để bù đắp thâm hụt ngân sách.

Chính phủ Pháp cũng đang cân nhắc tăng cường phát hành nợ ngắn hạn, khi nhà đầu tư ngày càng ngại việc cho quốc gia đang nặng gánh nợ nần này vay thêm những khoản vay có kỳ hạn dài.

IMF cảnh báo: "Mức nợ cao cùng thời hạn đáo hạn ngắn có thể khiến việc khôi phục sự ổn định giá cả trở nên khó khăn hơn và gây tốn kém hơn cho ngân sách công".

Như trong trường hợp của Pháp, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã hai lần tăng lãi suất chủ chốt kể từ khi cuộc xung đột ở Vùng Vịnh nổ ra vào cuối tháng 2. Các nhà đầu tư dự báo lãi suất điều hành của ECB sẽ tiếp tục tăng trước cuối năm nay và có thêm các đợt tăng nữa trong năm 2027.

Có thể, các chính phủ hy vọng tránh được việc phải chịu lãi suất dài hạn ở mức cao bằng cách phát hành các công cụ nợ ngắn hạn, với kỳ vọng rằng khi các khoản nợ ngắn hạn này đến hạn phải trả, lạm phát đã được kiểm soát rồi và họ có thể phát hành các khoản nợ mới với lãi suất thấp hơn. Tuy nhiên, trước những cú sốc lạm phát xảy ra thường xuyên hơn, các chính phủ có nguy cơ phải trả lãi suất cao hơn, hoặc ít nhất là không đạt được mức giảm lãi suất như kỳ vọng.

IMF cho biết: "Các ngân hàng trung ương có thể cần duy trì lãi suất ở mức cao trong thời gian dài hơn, điều này sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng nợ công".

Theo IMF, chi phí lãi vay tăng cao đang khiến các chính phủ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc kiểm soát nợ vay. Định chế này dự báo đến năm 2031, chi phí trả lãi của Chính phủ Mỹ sẽ tăng lên mức 5,7% tổng sản phẩm trong nước (GDP), tương đương với quy mô chi tiêu cho an sinh xã hội. Trước đại dịch Covid-19, tiền lãi nợ công của Mỹ tương đương 2,8% GDP.

Chi phí lãi vay cao hơn đồng nghĩa với việc nhiều chính phủ cần thu hẹp thâm hụt ngân sách trước khi tính đến chi phí trả nợ, hay còn gọi là thâm hụt sơ cấp, để ngăn chặn nợ công tiếp tục gia tăng. Trên phạm vi toàn cầu, IMF ước tính thâm hụt sơ cấp cần ở mức 2,6% GDP để giúp ổn định nợ công so với quy mô nền kinh tế, so với mức thực tế 3,3% hiện nay.

IMF nhận định: "Thâm hụt sơ cấp toàn cầu được dự báo sẽ tăng thêm trong năm 2026, đi ngược lại với yêu cầu cần thiết để ổn định nợ công".