Iran đối mặt ba kịch bản sau làn sóng không kích của Mỹ và Israel

Cuộc xung đột giữa Iran với Israel và Mỹ đã leo thang nhanh chóng từ cuối tháng 2/2026, khi Israel và Mỹ phối hợp tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào nhiều mục tiêu quân sự và hạ tầng chiến lược của Iran, bao gồm các cơ sở tên lửa, hệ thống phòng không và các vị trí liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran.

Khói bốc lên sau một vụ nổ khi Israel và Mỹ tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Tehran, Iran, ngày 2/3/2026. Ảnh: WANA/Reuters

Các đợt tấn công này đã kích hoạt làn sóng phản công từ Iran bằng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái (UAV) nhằm vào Israel, các căn cứ quân sự Mỹ và một số quốc gia vùng Vịnh. Xung đột nhanh chóng lan rộng, làm gia tăng bất ổn trên toàn khu vực Trung Đông và gây gián đoạn nghiêm trọng đến môi trường an ninh khu vực.

Giới phân tích đánh giá tình hình hiện nay đã vượt khỏi khuôn khổ răn đe thông thường, chuyển sang giai đoạn đối đầu quân sự trực tiếp với quy mô lớn và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Trao đổi với phóng viên VOV, Giáo sư Carl Thayer tại Học viện Quốc phòng Australia nhận định căng thẳng giữa Israel và Iran đã vượt “lằn ranh đỏ”, với vai trò can dự mang tính quyết định của Mỹ. Ông đồng thời đưa ra ba kịch bản trung hạn có thể định hình tương lai chính trị của Iran và cục diện an ninh Trung Đông.

Leo thang đã vượt “lằn ranh đỏ”

Đánh giá về mức độ leo thang hiện nay, Giáo sư Carl Thayer cho rằng Israel từ lâu coi Iran là thách thức an ninh nghiêm trọng nhất.

“Iran, với chương trình vũ khí hạt nhân, kho tên lửa đạn đạo mà tình báo Israel ước tính khoảng 2.500 quả, cùng sự hỗ trợ dành cho Hezbollah và Hamas, bị xem là mối đe dọa mang tính sống còn đối với Israel”, ông phân tích.

Giáo sư Carl Thayer

Theo ông Thayer, Israel đã tấn công hơn 30 mục tiêu tại Iran, bao gồm các cơ sở tên lửa đạn đạo và nơi ở của các quan chức cấp cao, đồng thời mở rộng đòn đánh sang các lực lượng ủy nhiệm của Iran tại Lebanon, “vì họ biết mình có sự hậu thuẫn của Mỹ”.

Ở chiều ngược lại, Iran đã đáp trả bằng việc phóng hơn 200 tên lửa đạn đạo và hàng chục UAV nhằm vào lãnh thổ Israel.

Nhận định về khả năng xung đột lan rộng, Giáo sư Carl Thayer nhấn mạnh: “Xét trên mọi phương diện, một cuộc đối đầu quân sự quy mô lớn đã bắt đầu và sẽ tiếp diễn cho đến khi Iran chấp nhận nhượng bộ hoặc rơi vào hỗn loạn”.

Theo ông, Mỹ và Israel đang nắm ưu thế trên không và có khả năng tấn công vào hầu hết các mục tiêu chiến lược tại Iran. Cảnh báo của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc sử dụng “sức mạnh chưa từng có” hàm ý khả năng phá hủy có hệ thống hạ tầng quân sự và hạt nhân của Iran trong thời gian tới.

Vai trò quyết định của Mỹ và tác động địa chính trị

Giáo sư Carl Thayer cho rằng Mỹ đang đóng vai trò trung tâm trong việc làm suy yếu năng lực hạt nhân và công nghiệp quốc phòng của Iran.

Mỹ đang đóng vai trò mang tính quyết định trong việc làm suy yếu năng lực phát triển vũ khí hạt nhân và sản xuất UAV, tên lửa đạn đạo của Iran. Năng lực quân sự của Iran đã bị suy giảm nghiêm trọng”, ông nhận định.

Theo ông, nếu Iran suy yếu trong thời gian dài, nước này sẽ không còn là mối đe dọa lớn đối với Israel cũng như các quốc gia thân Mỹ tại Trung Đông như Saudi Arabia, Qatar, UAE, Bahrain và Jordan. Trong kịch bản như vậy, “Israel sẽ nổi lên là quốc gia mạnh nhất trong khu vực”, ông Thayer nhận định.

Về các lực lượng ủy nhiệm của Iran như Hezbollah, Hamas, Houthi hay các nhóm dân quân tại Iraq, ông cho rằng các lực lượng này vẫn tồn tại nhưng năng lực sẽ suy giảm đáng kể do thiếu nguồn hỗ trợ tài chính và vật chất. Các cuộc tấn công nếu có chủ yếu ở mức độ thấp, mang tính cơ hội, khó tạo ra tác động chiến lược lớn.

Trung Đông có thể dần ổn định khi Mỹ tuyên bố đạt được mục tiêu quân sự và chấm dứt can thiệp trực tiếp, song Washington nhiều khả năng vẫn duy trì trạng thái sẵn sàng cao độ.

Ba kịch bản trung hạn đối với Iran

Chiến dịch không kích của Mỹ và Israel vào Iran hôm 28/2 đã nhằm vào nhiều mục tiêu quân sự và lãnh đạo cao cấp tại Iran, trong đó có dinh thự của Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei.

Iran xác nhận ông Ali Khamenei cùng nhiều chỉ huy cấp cao đã thiệt mạng trong các cuộc không kích này. Sự kiện đã đẩy căng thẳng Trung Đông sang một giai đoạn mới, làm dấy lên lo ngại về một cuộc đối đầu kéo dài với hệ lụy an ninh - chính trị sâu rộng.

Theo Giáo sư Carl Thayer, những tuần tới sẽ mang tính quyết định, đặc biệt nếu Mỹ triển khai chiến dịch không kích quy mô lớn nhằm phá hủy toàn bộ hạ tầng quân sự và hạt nhân của Iran. Diễn biến này có thể làm thay đổi sâu sắc cấu trúc an ninh Trung Đông trong nhiều năm tới.

Về trung hạn, ông Thayer đưa ra ba kịch bản chính.

“Thứ nhất, Iran chấp nhận nhượng bộ và đạt thỏa thuận với Mỹ, từ bỏ chương trình vũ khí hạt nhân và chấp nhận các hạn chế trong việc tái thiết quân đội và lực lượng an ninh. Chính quyền suy yếu nhưng vẫn duy trì quyền lực”, Giáo sư Carl Thayer nhận định. Đây là kịch bản giúp tránh sự sụp đổ hoàn toàn của hệ thống chính trị hiện tại, song Iran sẽ phải chấp nhận những ràng buộc chiến lược sâu rộng.

“Thứ hai, sẽ xảy ra đấu tranh quyền lực giữa phe bảo thủ thần quyền và phe thực dụng sẵn sàng thỏa hiệp với Mỹ. Bên thắng có thể tuyên bố thành lập chính quyền mới và tìm kiếm tính chính danh thông qua bầu cử quốc gia.

Thứ ba, xuất hiện phong trào quần chúng quy mô lớn chống chính quyền, dẫn đến các cuộc biểu tình lan rộng. Trong kịch bản này, chính quyền thần quyền có thể tan rã nếu phe thực dụng đứng về phía phong trào quần chúng”, Giáo sư Thayer nói. Theo ông, nếu kịch bản này xảy ra, Iran sẽ mất nhiều năm để phục hồi và “khó có thể quay lại mô hình nắm quyền của các giáo chủ như trước”.

Hoàng Phạm/VOV.VN