Iran tuyên bố sẵn sàng mở lại eo biển Hormuz trong hai ngày

Ảnh minh họa - Ảnh: Getty Images

Iran lần đầu gửi đề xuất mở lại eo biển Hormuz tới Mỹ thông qua trung gian Qatar vào tháng 9.

“Khả năng thực hiện kế hoạch trong 2 ngày là thêm một minh chứng cho thiện chí của Iran”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei phát biểu tại một cuộc họp báo ngày thứ Hai.

Theo ông Baghaei, nếu các yêu cầu của Iran được đáp ứng, nước này có thể nhanh chóng khôi phục an ninh tại eo biển Hormuz và nối lại tiến trình đàm phán. Hiện Iran và Mỹ vẫn trao đổi thông điệp thông qua các nước trung gian.

Dù vậy, ông Baghaei nhấn mạnh “mọi chuyện phụ thuộc” vào việc Mỹ có chấp nhận các yêu cầu của Iran hay không. Theo ông, chỉ khi các yêu cầu được đáp ứng, hai bên mới có thể thảo luận về những bước tiếp theo.

Cũng trong ngày thứ Hai, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi tới thủ đô Doha của Qatar, nước đang làm trung gian giữa Iran và Mỹ, để tham gia soạn thảo một thỏa thuận sơ bộ.

ĐIỀU KIỆN VÀ "LẰN RANH ĐỎ" CỦA TEHRAN

Kể từ khi chiến tranh Mỹ - Iran bùng phát vào cuối tháng 2, Tehran khẳng định vẫn kiểm soát eo biển Hormuz và thường xuyên tấn công các tàu tìm cách đi qua mà không có sự cho phép của Iran. Về phía mình, Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.

Các điều kiện Iran đưa ra bao gồm chấm dứt giao tranh trên mọi mặt trận, giải tỏa các tài sản của Iran đang bị đóng băng ở nước ngoài, dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với ngành dầu mỏ và chấm dứt lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng của nước này.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn với kênh truyền hình Al Jazeera phát sóng hôm Chủ nhật (1/11), Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi nêu thêm 3 yêu cầu khác. Theo đó, Mỹ phải chấp nhận tuyến hàng hải mới qua eo biển Hormuz do Iran và Oman thống nhất, cắt giảm quân số trong khu vực và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt áp đặt từ tháng 8.

Từ tháng 8 đến nay, Mỹ đã triển khai một loạt biện pháp mới mà Washington mô tả là nhằm “bóp nghẹt kinh tế” Iran.

Giới chức Iran cũng tiếp tục vạch ra các lằn ranh đỏ, tức những giới hạn mà Tehran khẳng định sẽ không nhượng bộ trong đàm phán. Phó Chủ tịch Quốc hội Iran Ali Nikzad cho biết nước này sẽ không tham gia đàm phán hạt nhân dưới sức ép, đồng thời cho rằng các vòng đàm phán trước đây chỉ dẫn đến những cam kết không được thực hiện.

Hôm thứ Bảy (31/10), Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaei cho biết Mỹ phải đáp ứng các điều kiện của Iran trước thì đàm phán mới có thể bắt đầu. Ông Rezaei cũng cho biết đã nhận được thư của Phó Tổng thống Mỹ JD Vance nhưng chưa hồi âm.

Theo tờ Wall Street Journal, ông Vance gửi bức thư theo chỉ đạo của Tổng thống Mỹ donald Trump nhằm khởi động lại đàm phán. Bức thư nêu khuôn khổ đàm phán chứ không đưa ra các điều khoản hòa bình cụ thể. Trong khi đó, theo tờ New York Times, bức thư đề xuất Mỹ và Iran đàm phán trực tiếp, với ông Vance là người dẫn dắt phía Mỹ. Chương trình hạt nhân của Iran cũng sẽ là một nội dung đàm phán ngay từ đầu.

NỖ LỰC NGOẠI GIAO TĂNG TỐC

Các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt chiến tranh đang tăng tốc trong bối cảnh Mỹ và Israel gia tăng đe dọa quân sự nhằm vào Iran. Cũng trong ngày thứ Bảy, Tổng thống Trump cho biết ông vẫn còn một hoặc hai mục tiêu cần “xử lý”, trong đó có núi Pickaxe ở miền Trung Iran. Washington nghi ngờ khu vực núi Pickaxe là nơi đặt cơ sở hạ tầng hạt nhân của Iran, song Tehran bác bỏ cáo buộc này.

Về phía Iran, tại cuộc họp báo ngày thứ Hai, ông Baghaei cảnh báo mọi hành động gây hấn hay tấn công quân sự nhằm vào nước này, dưới bất kỳ hình thức nào, sẽ vấp phải sự đáp trả “mạnh mẽ, tức thì và toàn diện”.

Căng thẳng giữa hai bên còn thể hiện qua những tuyên bố trái ngược về các đợt tấn công. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) bác bỏ khẳng định của Iran rằng các đợt tấn công của Tehran chỉ nhắm vào mục tiêu quân sự. Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, CENTCOM nói rằng Iran đã cố ý tấn công khu dân cư, các trung tâm dân sự và thủy thủ dân sự trên vùng biển quốc tế, khiến ít nhất 20 người thiệt mạng.

Trong bối cảnh đó, Trung Quốc cũng tham gia thúc đẩy giải pháp ngoại giao. Bắc Kinh cho biết sẽ cử đặc phái viên Zhai Jun tới Iran, Oman và Saudi Arabia, nhằm thúc giục các bên tham chiến ngừng giao tranh. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhấn mạnh Trung Đông và Vùng Vịnh không được trở thành đấu trường cạnh tranh giữa các cường quốc.

Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, trong tuyên bố chung nhân chuyến thăm Bắc Kinh của Quốc vương Oman Haitham bin Tarik, Trung Quốc và Oman đã kêu gọi Mỹ và Iran quay lại Bản ghi nhớ Islamabad và sớm nối lại đàm phán.

Bản ghi nhớ Islamabad gồm 14 điều, do Tổng thống Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký điện tử, có hiệu lực từ ngày 18/6 với sự trung gian của Pakistan. Văn kiện này đặt khuôn khổ cho tiến trình chấm dứt chiến tranh, trong đó Iran mở lại eo biển Hormuz, Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân, đồng thời ấn định thời hạn 60 ngày để hai bên đàm phán thỏa thuận cuối cùng.

Phát biểu tại hội nghị Đối thoại Manama ở Bahrain, ông Anwar Gargash, cố vấn của Tổng thống Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), cho biết Abu Dhabi không muốn khủng hoảng với Iran kéo dài, song thừa nhận niềm tin giữa hai bên đã bị tổn hại.

Những động thái ngoại giao trên diễn ra ngay trước cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ tại Mỹ vào thứ Ba (3/11). Sức ép kinh tế từ chiến tranh Mỹ - Iran được dự báo sẽ khiến Đảng Cộng hòa gặp nhiều khó khăn hơn trong nỗ lực giữ quyền kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện.