Khát vọng 'công nghiệp xanh'

Toàn cảnh KCN Bá Thiện II - nơi hạ tầng đồng bộ, hành lang cây xanh, mặt nước được bố trí ngay từ quy hoạch, tạo nền tảng thu hút các dự án công nghệ cao, ít phát thải trong vùng động lực công nghiệp của tỉnh.

Mở không gian phát triển mới

Nhìn từ trên cao, trục Việt Trì - Tam Nông - Phù Ninh hiện lên với những mảng sáng công nghiệp mới, phủ dần lên vùng đất từng quen với lúa và ngô. Sau sáp nhập, Phú Thọ trở thành một trong những địa phương có mạng lưới khu công nghiệp (KCN) lớn nhất vùng Thủ đô: 28 KCN đã thành lập, 17 đang hoạt động, 5 đang xây dựng. Ông Hoàng Long Biên - Giám đốc Ban Quản lý các KCN tỉnh, gọi đây là “bước mở chưa từng có về không gian phát triển”. Nhưng ông nhấn mạnh một nguyên tắc: “Phú Thọ không chạy theo công nghiệp bằng mọi giá. Tỉnh đặt chuẩn môi trường là điều kiện tiên quyết, không phải điều kiện bổ sung”.

Tư duy đó thể hiện ngay từ khâu quy hoạch. Năm 2025, loạt quy hoạch phân khu 1/2000 cho những KCN như Thanh Ba, Yên Lạc, Đồng Sóc, Liên Hòa - Liễn Sơn được hoàn thiện, đánh dấu bước chuyển sang thế hệ KCN xanh theo chuẩn mới: Hành lang cây xanh, mặt nước; mạng lưới giao thông tách khu dân cư; hệ thống thu gom - xử lý nước thải khép kín; giám sát môi trường tự động 24/7. Điều từng là “tiêu chuẩn cao” nay đã trở thành “điều kiện vào cuộc”.

Ông Biên phân tích: “Quy hoạch phải xanh, Phú Thọ chọn cách làm khó nhất: Siết chuẩn trước, giám sát trước để doanh nghiệp bước vào môi trường minh bạch và dài hạn”.

Chính tư duy đó đã tạo ra những quyết định mạnh mẽ, trong đó đáng chú ý nhất là di dời 11 nhà máy khỏi “nội đô” Việt Trì. Những cơ sở sản xuất này buộc phải chuyển về các KCN đang hoàn thiện hạ tầng theo chuẩn môi trường mới như Trung Hà II. Không gian sạch được trả lại cho đô thị; còn các KCN mới trở thành “bến đỗ” cho những ngành ít phát thải, công nghệ cao.

Khi những KCN xanh định hình trong không gian phát triển mới của tỉnh, có thể thấy lựa chọn khó đang dần tạo ra nền tảng vững chắc cho tương lai.

Năm 2025, Phú Thọ thu hút dòng vốn FDI chất lượng, tiêu biểu như Jahwa (100 triệu USD), Allied Circuit Meiko (77 triệu USD), JH Vina tăng vốn thêm 150 triệu USD... tạo chuỗi sản xuất linh kiện điện tử phát thải thấp. Những dự án này không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn định hình “DNA xanh” cho không gian công nghiệp thế hệ mới của tỉnh.

Kỹ sư vận hành hệ thống quan trắc và xử lý nước thải tập trung tại KCN Tiên Tiến.

“Sức sống xanh” bắt đầu

Ngay trước khi các KCN chuyển mình sang thế hệ mới, Chủ tịch UBND tỉnh Trần Duy Đông đã xác định rõ một nguyên tắc mang tính dẫn đường: Cam kết của Việt Nam tại COP26 về phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 không chỉ là mục tiêu quốc gia, mà là trách nhiệm của từng địa phương. Vì vậy, Phú Thọ phải lựa chọn con đường phát triển bền vững - nơi kinh tế, xã hội và môi trường được giữ thế cân bằng.

Tư duy ấy tạo thành nền tảng để hệ thống KCN chuyển hướng mạnh mẽ sang mô hình xanh, sinh thái và công nghệ cao. Nếu quy hoạch và hạ tầng là phần “xương sống” của công nghiệp xanh, thì doanh nghiệp chính là “nhịp tim” duy trì sức sống cho mô hình này. Chỉ trong 11 tháng năm 2025, tỉnh có 68 dự án đi vào hoạt động, trong đó 48 dự án FDI thuộc nhóm điện tử - linh kiện. Sự dịch chuyển của dòng vốn cho thấy một xu thế rõ rệt: Doanh nghiệp cần môi trường sạch để tăng sức cạnh tranh; tỉnh cần công nghệ sạch để phát triển dài hạn. Hai phía gặp nhau ở cùng một tiêu chuẩn - chuẩn xanh.

Ông Lưu Quốc Khánh - Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Hòa Phú - chủ đầu tư KCN Phú Sơn phân tích: “Kinh tế công nghiệp chỉ bền vững khi nó không lấy đi nhiều hơn những gì nó tạo ra. Đầu tư hạ tầng xanh không phải khoản chi bổ sung, mà là phần cốt lõi của năng lực cạnh tranh. Một KCN muốn đi đường dài phải chứng minh được rằng nó đủ sạch, đủ minh bạch để các dự án công nghệ cao gửi gắm tương lai”.

Giám sát môi trường cũng chuyển sang mô hình hoàn toàn mới. Tất cả KCN đều vận hành hệ thống xử lý nước thải tập trung, dữ liệu giám sát gửi về cơ quan quản lý theo thời gian thực. Tỉnh không chỉ kiểm tra hồ sơ, mà đi sâu vào dây chuyền, điểm xả thải, yêu cầu doanh nghiệp công bố thông tin môi trường minh bạch hơn. “Chúng tôi đang xây dựng cơ chế giám sát giai đoạn 2026, trong đó nâng tỉ lệ doanh nghiệp báo cáo tự động, tăng kiểm tra thực địa” - ông Biên cho biết.

Doanh nghiệp xanh không thể phát triển nếu thủ tục và thể chế còn chậm. Vì vậy, cải cách hành chính được xem là “trụ thứ ba” trong hệ sinh thái công nghiệp xanh. Năm 2025, Ban Quản lý các KCN giải quyết 100% hồ sơ đúng và trước hạn, cắt giảm 30% thời gian xử lý theo Nghị quyết 66/NQ-CP; đồng thời số hóa đầy đủ thông tin về các KCN trên địa bàn, hình thành “bản đồ công nghiệp số” để nhà đầu tư biết chính xác quỹ đất, hạ tầng, môi trường của từng khu. Điều này không chỉ tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, mà còn cho phép chính quyền kiểm soát chất lượng dự án từ đầu - chọn đúng, sàng lọc tốt, tránh dự án tiêu hao tài nguyên hoặc phát thải lớn.

Định hướng được cụ thể hóa trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh: Đến năm 2030, Phú Thọ phải trở thành trung tâm công nghiệp xanh - bền vững - công nghệ cao của vùng Thủ đô. Các chỉ tiêu môi trường cũng được nâng lên tương xứng: 100% KCN đạt chuẩn môi trường; 100% chất thải nguy hại được xử lý; dự án mới bắt buộc áp dụng công nghệ hiện đại, phát thải thấp.

Dòng chảy công nghiệp của Phú Thọ đang đổi hướng: Từ mở rộng bằng số lượng sang phát triển bằng chất lượng, từ tăng trưởng nóng sang tăng trưởng xanh - nơi mỗi dự án được chọn lựa không chỉ vì vốn, mà vì tương lai nó mang lại.

Những KCN xanh hôm nay không chỉ là những điểm sáng trên bản đồ kinh tế, mà còn là lời cam kết của tỉnh về một con đường tăng trưởng văn minh, tôn trọng môi trường và hướng đến tương lai bền vững.

Nguyễn Yến