Khát vọng kiến tạo của Việt Nam trong APEC
Từ APEC 2026 nhìn lại, đó không chỉ là gần ba thập niên Việt Nam có mặt trong APEC, mà còn là gần 30 năm vai trò của Việt Nam thay đổi cùng với sự trưởng thành của nền kinh tế: Từ hội nhập để tìm kiếm cơ hội phát triển đến chủ động đóng góp và ngày càng tham gia kiến tạo hợp tác khu vực.

Các nhà lãnh đạo các nền kinh tế trong trang phục áo dài Việt Nam tại Hội nghị APEC 2006 ở Hà Nội. (Nguồn: TTXVN)
APEC 2026 diễn ra tại Trung Quốc vào một thời điểm đặc biệt đối với khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Kinh tế thế giới đứng trước nhiều bất định, thương mại quốc tế chịu sức ép của chủ nghĩa bảo hộ và nguy cơ phân mảnh, trong khi chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi xanh đang làm thay đổi sâu sắc phương thức phát triển.
Trong bối cảnh ấy, chủ đề “Xây dựng Cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương cùng thịnh vượng”, cùng ba ưu tiên Mở cửa - Đổi mới - Hợp tác, cho thấy một lựa chọn có ý nghĩa: càng nhiều khác biệt và bất định, nhu cầu duy trì đối thoại, kết nối và hợp tác càng trở nên quan trọng.
Từ APEC ra thế giới - cánh cửa của hội nhập
Việt Nam gia nhập APEC trong một hoàn cảnh rất khác so với hiện nay. Công cuộc Đổi mới đã đi qua hơn một thập niên; nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi; mức độ hội nhập quốc tế còn hạn chế. Đặc biệt, năm 1998 cũng là lúc châu Á đang chịu những tác động nặng nề từ cuộc khủng hoảng tài chính khu vực. Chính tại APEC năm ấy, các thành viên nhấn mạnh vai trò của thị trường mở, cải cách cơ cấu và tăng cường năng lực nhằm phục hồi tăng trưởng và nâng cao sức chống chịu của các nền kinh tế.
Trong bối cảnh đó, việc tham gia APEC đã mở rộng đáng kể không gian hội nhập của Việt Nam. Một nền kinh tế đang chuyển đổi có thêm điều kiện tiếp cận các thị trường lớn, thu hút đầu tư, tiếp nhận công nghệ, kinh nghiệm quản trị và tham gia sâu hơn vào các mạng lưới sản xuất, kinh doanh của khu vực năng động hàng đầu thế giới.
Nhưng giá trị của APEC đối với Việt Nam không chỉ nằm ở thị trường hay dòng vốn. APEC còn có thể được nhìn nhận như một “trường học của hội nhập”. Thông qua một cơ chế hợp tác dựa nhiều vào tính tự nguyện, đồng thuận và xây dựng năng lực, Việt Nam từng bước học cách tham gia các tiến trình đa phương; học cách chuyển những cam kết hội nhập thành cải cách trong nền kinh tế; và quan trọng hơn, học cách tìm kiếm điểm gặp nhau giữa lợi ích riêng và lợi ích chung của khu vực.
Chính quá trình ấy góp phần chuẩn bị năng lực và tâm thế cho những bước hội nhập sâu rộng hơn sau này.
Từ tham gia đến đóng góp
Sự trưởng thành thể hiện rõ qua 2 lần Việt Nam đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC vào các năm 2006 và 2017.
Năm 2006, chỉ 8 năm sau khi gia nhập, Việt Nam lần đầu tiên đăng cai APEC. Dấu ấn đáng chú ý không chỉ nằm ở việc tổ chức thành công các sự kiện cấp cao. Tại Hà Nội, các nhà lãnh đạo APEC đã thông qua Kế hoạch hành động Hà Nội, xác định các hành động và cột mốc cụ thể nhằm thực hiện các Mục tiêu Bogor về thương mại và đầu tư tự do, mở cửa, đồng thời tăng cường năng lực cho các nền kinh tế thành viên.
Sau APEC 2006, sự tham gia của Việt Nam cũng không dừng lại ở một năm làm chủ nhà. Tài liệu của Ban Thư ký APEC từng ghi nhận Việt Nam đã triển khai hơn 60 sáng kiến APEC và đồng bảo trợ hàng trăm sáng kiến khác trong nhiều lĩnh vực, từ thương mại, đầu tư đến thương mại điện tử, an toàn thực phẩm, y tế và phát triển nguồn nhân lực.
Mười một năm sau, APEC 2017 cho thấy một bước trưởng thành khác. Với chủ đề “Tạo động lực mới, cùng vun đắp tương lai chung”, Việt Nam cùng các thành viên thúc đẩy những vấn đề có ý nghĩa dài hạn: tăng trưởng bền vững, sáng tạo và bao trùm; hội nhập kinh tế khu vực; nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa trong kỷ nguyên số; an ninh lương thực và nông nghiệp bền vững thích ứng với biến đổi khí hậu. Tuyên bố Đà Nẵng cũng hướng tới việc xây dựng tầm nhìn chiến lược cho APEC sau năm 2020.
Hai lần đăng cai vì thế có thể được nhìn như hai nấc thang của cùng một quá trình: từ việc tham gia vào một cơ chế hợp tác đến việc chủ động đóng góp vào chương trình nghị sự của cơ chế ấy.
Trong các thể chế đa phương, vị thế không chỉ được xác lập bởi chỗ ngồi tại bàn nghị sự. Vị thế bền vững hơn được tạo nên bởi giá trị mà mỗi thành viên mang đến bàn nghị sự ấy: những sáng kiến có ích, khả năng kết nối những lợi ích khác biệt và năng lực góp phần chuyển hóa đồng thuận thành hành động.
Từ đóng góp đến kiến tạo
Nếu Việt Nam năm 1998 đến với APEC với nhu cầu mở rộng không gian phát triển, Việt Nam hôm nay bước vào một giai đoạn khác: không chỉ tận dụng những cơ hội mà hợp tác khu vực mang lại, mà còn có điều kiện và trách nhiệm đóng góp nhiều hơn vào việc tạo ra những cơ hội chung.
Sự chuyển đổi ấy diễn ra đúng vào lúc APEC đứng trước những bài toán mới. Những biến động địa chính trị và địa kinh tế đang làm gia tăng nguy cơ phân mảnh; chủ nghĩa bảo hộ tạo thêm sức ép đối với thương mại và đầu tư; trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số vừa mở ra những động lực tăng trưởng mới, vừa đặt ra nguy cơ về khoảng cách số; biến đổi khí hậu và chuyển đổi năng lượng đòi hỏi những mô hình phát triển bền vững hơn. Bởi vậy, việc APEC 2026 lựa chọn Mở cửa - Đổi mới - Hợp tác làm ba ưu tiên có ý nghĩa đặc biệt: đó không chỉ là chương trình nghị sự của một năm APEC, mà còn phản ánh những điều kiện ngày càng quan trọng để duy trì một châu Á - Thái Bình Dương năng động và cùng phát triển.
Trong bối cảnh ấy, giá trị Việt Nam có thể mang đến APEC trước hết nằm ở chính kinh nghiệm phát triển của mình. Đó là kinh nghiệm của một nền kinh tế chuyển đổi đã sử dụng hội nhập như một động lực cải cách và phát triển; đồng thời theo đuổi chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; của một nền kinh tế luôn phải tìm cách kết hợp giữa mở cửa với nâng cao năng lực tự chủ và sức chống chịu.
Nhưng có lẽ một đóng góp khác ngày càng quan trọng là khả năng kết nối. APEC là một cộng đồng đa dạng về quy mô, trình độ phát triển và lợi ích. Trong một môi trường quốc tế có nhiều khác biệt, giá trị của hợp tác không chỉ nằm ở việc đưa ra những ý tưởng mới, mà còn ở khả năng tìm ra mẫu số chung giữa những lợi ích khác nhau. Với kinh nghiệm đối ngoại đa phương và chủ trương thúc đẩy hợp tác, Việt Nam có điều kiện tiếp tục đóng vai trò tích cực trong việc xây dựng đồng thuận và duy trì các không gian đối thoại.
Đó cũng là lúc khái niệm “kiến tạo” có nội hàm đầy đủ hơn. Kiến tạo không có nghĩa là một nền kinh tế đơn phương định hình chương trình nghị sự của APEC. Trong một diễn đàn hoạt động trên nguyên tắc đồng thuận, kiến tạo trước hết là đóng góp ý tưởng, kết nối lợi ích, xây dựng lòng tin và cùng biến những mục tiêu chung thành hành động chung.
Phú Quốc 2027 - điểm khởi đầu mới
Bởi vậy, nhìn từ APEC 2026, APEC 2027 tại Việt Nam mang ý nghĩa vượt ra ngoài việc lần thứ ba đảm nhiệm vai trò chủ nhà.
Có một sự tiếp nối đáng chú ý: năm 1998, Việt Nam gia nhập APEC; năm 2006, lần đầu tiên đăng cai; năm 2017, lần thứ hai đảm nhiệm vai trò chủ nhà và cùng các thành viên thúc đẩy tư duy về tương lai của APEC; năm 2027, Việt Nam một lần nữa đón các nền kinh tế thành viên đến Phú Quốc.
Sau gần ba thập niên, câu hỏi vì thế không còn là Việt Nam sẽ tổ chức APEC 2027 thành công như thế nào. Một câu hỏi lớn hơn là: Việt Nam có thể đóng góp gì cho APEC trong thập niên phát triển tiếp theo?
Một chương trình nghị sự thúc đẩy những động lực tăng trưởng mới; những sáng kiến giúp chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trở nên bao trùm hơn; những giải pháp nâng cao sức chống chịu của các nền kinh tế; hay những cây cầu kết nối trong một khu vực ngày càng đa dạng - đó đều có thể là những hướng để Việt Nam tiếp tục chuyển năng lực hội nhập thành năng lực kiến tạo.

Tòa nhà Khát Vọng - Aspira Tower hoàn thiện đúng dịp APEC 2027, hứa hẹn trở thành biểu tượng mới của Phú Quốc. (Nguồn: Sun Group)
Theo nghĩa ấy, Phú Quốc 2027 không chỉ là nơi APEC đến thăm Việt Nam. Đó cũng có thể là nơi Việt Nam mang những ý tưởng và đóng góp mới đến APEC.
Gần ba thập niên tham gia APEC phản chiếu một phần hành trình phát triển và hội nhập quốc tế của Việt Nam: từ mở cửa để tìm kiếm cơ hội, đến chủ động tham gia; từ tham gia đến đóng góp; và từ đóng góp đến khát vọng cùng kiến tạo.
Hành trình ấy chưa kết thúc. Trái lại, khi vị thế và năng lực thay đổi, trách nhiệm đóng góp cho các không gian hợp tác mà Việt Nam là thành viên cũng tăng lên.
Phú Quốc thường được nhắc đến như một điểm đến cho APEC 2027. Nhưng nhìn từ hành trình gần 30 năm, đó cũng có thể là một điểm khởi đầu mới - Việt Nam sẵn sàng cùng các thành viên kiến tạo một không gian phát triển rộng mở, kết nối và thịnh vượng hơn cho toàn châu Á - Thái Bình Dương.
Nguồn TG&VN: https://baoquocte.vn/khat-vong-kien-tao-cua-viet-nam-trong-apec-470305.html


