Khi bảo tàng, di tích trở thành không gian gặp gỡ và sáng tạo

Bảo tàng Hà Nội khuyến khích kết nối với các trường đại học, doanh nghiệp và cộng đồng nhằm phát triển những ý tưởng, sản phẩm văn hóa sáng tạo. Ảnh: P. Sỹ

Mở không gian cho nhiều ý tưởng

Giờ đây, công chúng đến với bảo tàng, di tích không chỉ để tham quan, tìm hiểu lịch sử mà còn mong muốn được trải nghiệm, tương tác và tham gia các hoạt động văn hóa. Điều này đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động của các thiết chế di sản, từ cách trưng bày, giới thiệu thông tin đến tổ chức các chương trình giáo dục, nghệ thuật và sáng tạo.

Tại Hà Nội, Văn Miếu - Quốc Tử Giám là địa chỉ có nhiều tiềm năng phát triển theo hướng này. Gắn với truyền thống hiếu học và lịch sử giáo dục Việt Nam, di tích chứa đựng những câu chuyện về đạo học, tinh thần tôn sư trọng đạo và truyền thống khoa bảng. Đây cũng là chất liệu để phát triển các chương trình giáo dục trải nghiệm, tìm hiểu văn bia, thư pháp, nghệ thuật truyền thống và những hình thức sáng tạo dành cho người trẻ. Thực tế, việc kết nối hoạt động đào tạo nghệ thuật với không gian di sản đã có những mô hình cụ thể.

Thực tế chứng minh điều đó. Thời gian gần đây, nhiều sự kiện hoạt động trải nghiệm do các đơn vị nghệ thuật, sinh viên các trường đại học đã lựa chọn Văn Miếu - Quốc Tử Giám là địa điểm tổ chức chuỗi hoạt động nghệ thuật văn hoá đặc sắc. Những hoạt động đó, cho thấy khả năng kết nối giữa cơ sở đào tạo với không gian văn hóa, tạo điều kiện để người trẻ thể hiện ý tưởng và đưa nghệ thuật đến gần công chúng.

TS Nguyễn Việt Hùng, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Công nghiệp sáng tạo, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho biết, trước sự đam mê và tình cảm của giới trẻ đối với các giá trị văn hóa truyền thống, Trung tâm luôn tạo điều kiện để các bạn có không gian trải nghiệm, sinh hoạt và tổ chức hoạt động sáng tạo dựa trên nền tảng di sản.

Không gian Văn Miếu - Quốc Tử Giám trở thành điểm gặp gỡ, trải nghiệm và tổ chức các hoạt động sáng tạo văn hóa, nghệ thuật dành cho giới trẻ.

Theo ông Hùng, Trung tâm sẵn sàng hỗ trợ, tạo điều kiện để các bạn trẻ tổ chức hoạt động tại không gian văn hóa Hồ Văn hoàn toàn miễn phí. Tuy nhiên, bên cạnh địa điểm tổ chức, các ý tưởng sáng tạo cũng cần nguồn lực tài chính và sự đồng hành của xã hội.

Điều này cho thấy, mở không gian di sản cho sáng tạo không chỉ là bố trí địa điểm tổ chức sự kiện, mà còn là tạo cơ hội để người trẻ tiếp cận di sản, biến sự quan tâm thành hành động. Sự đồng hành giữa đơn vị quản lý, nhà trường và doanh nghiệp sẽ góp phần hình thành môi trường sáng tạo có định hướng, trong đó tinh thần đổi mới gắn với trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa.

Cơ hội tạo ra giá trị mới

Nếu Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho thấy tiềm năng kết nối di sản với giáo dục và nghệ thuật, thì Bảo tàng mở ra cơ hội hợp tác giữa các cơ sở đào tạo, nghệ sĩ, doanh nghiệp và cộng đồng. Với không gian trưng bày cùng hệ thống tư liệu, hiện vật, các bảo tàng có thể trở thành môi trường để các nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên và người làm sáng tạo cùng phát triển sản phẩm văn hóa dựa trên lịch sử, văn hóa Thủ đô. Triển lãm chuyên đề, thiết kế sáng tạo, giáo dục trải nghiệm và sản phẩm truyền thông số là những hướng tiếp cận có thể mở rộng.

Ông Nguyễn Tiến Đà, Giám đốc Bảo tàng Hà Nội cho rằng, mỗi ý tưởng đều có cơ hội phát triển khi được chia sẻ, kết nối và cùng vun đắp. Với không gian, nguồn tư liệu và hiện vật hiện có, bảo tàng mong muốn đồng hành cùng các tổ chức, đơn vị để đưa ý tưởng sáng tạo thành chương trình, sự kiện và sản phẩm có sức sống, đến gần hơn với công chúng.

Bảo tàng chào đón các đề xuất về triển lãm, nghệ thuật, thiết kế, giáo dục trải nghiệm, ứng dụng công nghệ trong văn hóa và những hình thức sáng tạo mới. Đặc biệt, việc kết nối năng lực nghiên cứu, đào tạo của các trường đại học với kinh nghiệm thực hành của nghệ sĩ, doanh nghiệp và cộng đồng sẽ mở rộng nguồn ý tưởng, tạo cơ hội phát triển những hoạt động có chất lượng.

Theo lãnh đạo Bảo tàng Hà Nội, mục tiêu hợp tác là nâng cao chất lượng, sức lan tỏa của các hoạt động, hướng tới những sản phẩm văn hóa sáng tạo có bản sắc, tính ứng dụng và khả năng phát triển lâu dài. Từ những chương trình phù hợp, các bên có thể xây dựng hoạt động thường niên, tạo dấu ấn riêng, mang lại giá trị văn hóa và kinh tế, đóng góp vào sự phát triển chung của Thủ đô.

Sáng tạo trong không gian di sản không đồng nghĩa với việc tổ chức càng nhiều hoạt động càng tốt. Giá trị của chương trình còn nằm ở khả năng giúp công chúng hiểu sâu hơn về di sản. Nội dung trải nghiệm phải dựa trên tư liệu đáng tin cậy; hoạt động nghệ thuật cần phù hợp với không gian; công nghệ phải phục vụ việc diễn giải di sản, thay vì làm lu mờ giá trị của hiện vật và công trình. Để các mô hình phát triển bền vững, cần cơ chế hợp tác lâu dài giữa đơn vị quản lý di sản, cơ sở đào tạo, nghệ sĩ, doanh nghiệp và cộng đồng. Bên cạnh việc cung cấp tư liệu, định hướng nội dung, các đơn vị quản lý cần tạo điều kiện cho những ý tưởng phù hợp được triển khai; các đối tác đóng góp chuyên môn, công nghệ, kinh phí và phương thức tiếp cận công chúng. Hiệu quả cần được đánh giá không chỉ qua lượng khách mà còn ở khả năng nâng cao hiểu biết về di sản và tạo ra những sản phẩm văn hóa có giá trị.

Từ di tích đến bảo tàng, mỗi không gian có thế mạnh riêng nhưng đều có thể gặp nhau ở mục tiêu đưa di sản tham gia tích cực hơn vào đời sống đương đại. Khi được tiếp cận bằng tri thức, sự sáng tạo và tinh thần trách nhiệm, di sản không chỉ được gìn giữ mà còn có cơ hội tạo ra những giá trị mới, góp phần làm giàu đời sống văn hóa và tăng sức hấp dẫn của Thủ đô.