Khi các ông lớn công nghệ 'rải tiền' để định hình lại cuộc chơi

Giai đoạn "trăm hoa đua nở" của các startup AI nhỏ lẻ dường như đang nhường chỗ cho kỷ nguyên của sự thâu tóm và củng cố hạ tầng từ những gã khổng lồ (Big Tech). Không còn là những khoản đầu tư thăm dò, các tập đoàn công nghệ lớn nhất hành tinh đang tung ra những nước cờ chiến lược trị giá hàng tỉ để xây dựng những "hào lũy" vững chắc cho đế chế của mình.

Các Big Tech không ngừng xây đắp đế chế

Ba thương vụ đình đám vừa được công bố gần như cùng lúc – Apple chi 1,6 tỉ USD thâu tóm Q.ai, Nvidia bơm thêm 2 tỉ USD vào "người nhà" CoreWeave và Microsoft bắt tay với Perplexity trong thỏa thuận 750 triệu USD – đã vẽ nên một bức tranh toàn cảnh về hướng đi của công nghệ trong thập kỷ này. Đó là cuộc chiến về ai sẽ nắm giữ hạ tầng vật lý (CPU/GPU), ai sẽ kiểm soát nền tảng đám mây đa cực, và ai sẽ là người đưa AI vào những trải nghiệm riêng tư nhất của con người. Những con số biết nói và những công nghệ ẩn sau các thương vụ này cho thấy: cuộc chơi AI đã chuyển từ giai đoạn hứa hẹn sang giai đoạn "sinh tử" về thị phần và dòng tiền.

Apple và Q.ai: Thương vụ 1,6 tỉ USD và tham vọng "đọc vị" sinh học người dùng

Thương vụ Apple thâu tóm Q.ai, một startup công nghệ âm thanh và AI đến từ Israel, không chỉ gây chấn động bởi giá trị ước tính lên tới 1,6 tỉ USD mà còn bởi những công nghệ lõi mà "Táo khuyết" vừa sở hữu. Dù Apple luôn kín tiếng về các điều khoản, nhưng giới thạo tin xác nhận rằng Q.ai được định giá ở mức cao ngất ngưởng này nhờ sự hậu thuẫn của hàng loạt quỹ đầu tư mạo hiểm danh tiếng như Matter Venture Partners, Kleiner Perkins, Spark Capital, Exor và đặc biệt là GV (trước đây là Google Ventures). Việc Apple quyết định "mở hầu bao" lớn đến vậy cho thấy Q.ai không chỉ là một công ty phần mềm thông thường, mà là chìa khóa để Tim Cook giải quyết bài toán khó nhất của AI trên thiết bị di động: sự thấu hiểu người dùng ở cấp độ vi mô.

Điều khiến giới công nghệ phấn khích nhất không phải là khả năng xử lý âm thanh cơ bản, mà là một bằng sáng chế mang tính viễn tưởng mà Q.ai đã nộp vào năm ngoái. Công nghệ này sử dụng "chuyển động vi mô của da mặt" (facial skin micromovements) để phát hiện lời nói ngay cả khi người dùng chỉ mấp máy môi, nhận diện danh tính và đáng kinh ngạc hơn là đánh giá các chỉ số sinh học như cảm xúc, nhịp tim và nhịp thở. Hãy tưởng tượng một chiếc kính Vision Pro hoặc tai nghe AirPods trong tương lai có thể biết bạn đang lo lắng hay phấn khích chỉ bằng cách "nhìn" vào những rung động vô hình trên khuôn mặt bạn, từ đó điều chỉnh nội dung hoặc đưa ra lời khuyên sức khỏe phù hợp.

Sự gia nhập của đội ngũ 100 nhân sự tài năng từ Q.ai cũng mang nhiều ý nghĩa lịch sử. CEO Aviad Maizels cùng các đồng sáng lập Yonatan Wexler và Avi Barliya sẽ gia nhập Apple. Cần nhớ rằng, Aviad Maizels chính là người đã sáng lập PrimeSense – công ty cảm biến 3D mà Apple mua lại năm 2013. Thương vụ PrimeSense năm xưa đã giúp Apple loại bỏ cảm biến vân tay để chuyển sang công nghệ nhận diện khuôn mặt FaceID. Giờ đây, sự tái hợp này hứa hẹn sẽ tạo ra một cuộc cách mạng tương tự trong giao tiếp người - máy. Johny Srouji, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách công nghệ phần cứng của Apple, đã không ngần ngại gọi Q.ai là "một công ty phi thường" đang tiên phong trong việc sử dụng hình ảnh và học máy. Với công nghệ hiểu được "lời thì thầm" (whispered speech) và tăng cường âm thanh trong môi trường khắc nghiệt, Apple đang âm thầm biến các thiết bị của mình thành những trợ lý cá nhân thấu hiểu người dùng đến tận chân tơ kẽ tóc, vượt xa những gì một chatbot thông thường có thể làm được.

Nvidia và CoreWeave: Vòng tròn tài chính gây tranh cãi và đòn tấn công bằng chip Vera

Nếu Apple tập trung vào trải nghiệm người dùng cuối, thì Nvidia lại đang bận rộn củng cố vị thế độc tôn trong thế giới hạ tầng bằng một chiến lược tài chính gây nhiều tranh cãi. Jensen Huang, CEO của Nvidia, vừa quyết định đầu tư thêm 2 tỉ USD vào CoreWeave – một công ty điện toán đám mây chuyên dụng và cũng là khách hàng lớn của chính Nvidia. Thương vụ này được thực hiện thông qua việc mua cổ phiếu phổ thông hạng A với giá 87,20 USD/cổ phiếu, đẩy định giá của CoreWeave lên hơn 50 tỉ USD. Đây là một bước đi táo bạo nhằm hỗ trợ CoreWeave hiện thực hóa tham vọng bổ sung thêm 5 gigawatt năng lực tính toán AI vào năm 2030. Để dễ hình dung, 5 gigawatt điện năng tương đương với sản lượng của năm lò phản ứng hạt nhân lớn, đủ để cung cấp điện cho gần 4 triệu ngôi nhà tại Mỹ cùng một lúc.

Tuy nhiên, mối quan hệ khăng khít này đang làm dấy lên những lo ngại về một "bong bóng" tài chính vòng tròn. Nvidia đầu tư vào CoreWeave, CoreWeave dùng tiền đó (và các khoản vay khác) để mua lại chip của Nvidia. Thực tế, CoreWeave đã cam kết chi hơn 6 tỉ USD để mua dịch vụ và phần cứng từ Nvidia đến năm 2032. Nhiều nhà phân tích lo ngại rằng doanh thu khổng lồ của Nvidia đang được thổi phồng bởi chính dòng tiền mà họ bơm cho các startup "sân sau". Dù vậy, Jensen Huang đã bác bỏ những lo ngại này là "nực cười". Ông lập luận rằng khoản đầu tư của Nvidia chỉ chiếm khoảng 2% tổng số vốn mà CoreWeave cần huy động để xây dựng hạ tầng, và đây là lá phiếu tín nhiệm vào một mô hình kinh doanh "AI-native" (thuần AI) thế hệ mới.

Điểm nhấn quan trọng nhất về mặt công nghệ trong thương vụ này là sự xuất hiện của dòng chip xử lý trung tâm (CPU) mới mang thương hiệu Vera. Lần đầu tiên trong lịch sử, Nvidia sẽ bán CPU như một sản phẩm độc lập, thay vì chỉ bán kèm trong các siêu chip tích hợp. Động thái này là lời tuyên chiến trực diện gửi tới Intel và AMD – những ông vua của mảng CPU trung tâm dữ liệu. Vera cũng là đòn đánh vào các dòng chip "nhà làm" như Graviton của Amazon. Bằng việc đưa Vera vào hạ tầng của CoreWeave đầu tiên, Nvidia muốn chứng minh rằng họ không chỉ làm chủ mảng đồ họa (GPU) mà còn có thể thay thế hoàn toàn bộ não trung tâm của máy chủ.

Dù CoreWeave vẫn đang thua lỗ và chi phí vốn vượt xa doanh thu, nhưng với sự hậu thuẫn của Nvidia, công ty này đang trở thành một thế lực "neocloud" đáng gờm. Cổ phiếu của CoreWeave đã tăng tới 17% ngay sau thông tin này, bất chấp việc họ phải dùng đòn bẩy tài chính lớn để xây dựng các trung tâm dữ liệu. Đây là một canh bạc tất tay của Nvidia: họ không chỉ bán "xẻng" cho cơn sốt vàng, mà họ đang bỏ tiền ra để xây dựng cả những mỏ vàng, đảm bảo rằng nhu cầu đối với chip của họ sẽ không bao giờ hạ nhiệt trong thập kỷ tới.

Microsoft và Perplexity: "Siêu thị AI" Azure và cuộc chiến pháp lý với Amazon

Mảnh ghép cuối cùng trong bức tranh đầu tư đầu năm 2026 là thỏa thuận trị giá 750 triệu USD giữa Microsoft và Perplexity. Đây là một nước cờ đầy toan tính của CEO Satya Nadella nhằm biến nền tảng đám mây Azure trở thành một "siêu thị AI" trung lập và quyền lực nhất thế giới. Theo các điều khoản được tiết lộ, Perplexity cam kết sử dụng dịch vụ Azure trong ba năm để triển khai các mô hình AI thông qua dịch vụ Microsoft Foundry. Điều này có nghĩa là Perplexity có thể chạy các mô hình từ OpenAI, Anthropic và thậm chí cả xAI của Elon Musk ngay trên hạ tầng của Microsoft.

Thương vụ này càng trở nên thú vị hơn khi đặt trong bối cảnh mối quan hệ phức tạp giữa Perplexity và Amazon. Trước đây, Perplexity được coi là "con cưng" của Amazon Web Services (AWS), với CEO Aravind Srinivas từng tuyên bố "all-in" (đặt cược tất cả) vào Amazon vào năm 2023. Tuy nhiên, tình thế đã thay đổi khi Amazon kiện Perplexity vào tháng 11 năm ngoái, cáo buộc startup này vi phạm quy định khi cho phép người dùng mua sắm trực tiếp qua công cụ AI, đe dọa đến mảng thương mại điện tử cốt lõi của Amazon. Perplexity đã phản pháo mạnh mẽ, gọi Amazon là kẻ bắt nạt. Dù đại diện Perplexity khẳng định AWS vẫn là đối tác hạ tầng ưu tiên và chưa có sự dịch chuyển chi tiêu nào, nhưng cái bắt tay 750 triệu USD với Microsoft rõ ràng là một động thái đa dạng hóa rủi ro ("hedging") điển hình. Perplexity không muốn đặt toàn bộ sinh mệnh của mình vào tay một đối tác đang kiện mình ra tòa.

Về phía Microsoft, thương vụ này củng cố chiến lược "Foundry" – nơi họ cung cấp hạ tầng cho mọi mô hình AI, kể cả những đối thủ cạnh tranh. Số liệu mới nhất cho thấy số lượng khách hàng chi hơn 1 triệu USD mỗi quý cho dịch vụ Foundry đã tăng trưởng gần 80% trong quý vừa qua. Đã có hơn 1.500 khách hàng sử dụng kết hợp cả mô hình của OpenAI và Anthropic trên Azure. Bằng cách lôi kéo Perplexity – một công cụ tìm kiếm đang lên thách thức cả Google – về phía mình, Microsoft đang gửi đi thông điệp rằng Azure là nơi tốt nhất để xây dựng các ứng dụng AI, bất kể bạn sử dụng mô hình ngôn ngữ nào. Họ không cần Perplexity phải đánh bại Google, họ chỉ cần Perplexity (và hàng ngàn startup khác) tiếp tục đốt tiền thuê máy chủ của họ.

Tựu trung lại, ba thương vụ đầu tư của Apple, Nvidia và Microsoft trong những ngày đầu năm 2026 cho thấy thị trường công nghệ đã bước sang một trang mới. Apple đang đào sâu vào tương tác sinh học để giữ chân người dùng trong hệ sinh thái phần cứng. Nvidia đang dùng sức mạnh tài chính để tạo ra một hệ sinh thái khép kín, nơi họ kiểm soát từ con chip đến trung tâm dữ liệu. Còn Microsoft đang dang rộng vòng tay để trở thành "người bán nước" cho mọi cơn khát AI, bất chấp nguồn gốc của cơn khát đó. Những con số tỉ đô này không chỉ là đầu tư, đó là chi phí để mua lấy quyền kiểm soát tương lai.

Bùi Tú