Khi di sản trở thành nhịp cầu kết nối Quảng Ninh với thế giới

Chùa Đồng tọa lạc trên đỉnh núi Yên Tử, Quảng Ninh. (Ảnh: Khắc Hường)

Ngày 12/7/2025, tại Kỳ họp lần thứ 47 của Ủy ban Di sản thế giới ở Paris (Pháp), UNESCO chính thức ghi danh Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản Văn hóa thế giới, với sự đồng thuận của 21 quốc gia thành viên.

Để đi đến dấu mốc này là quá trình chuẩn bị công phu, trong đó Quảng Ninh giữ vai trò chủ trì xây dựng hồ sơ, phối hợp với các bộ, ngành Trung ương và 2 địa phương Bắc Ninh, Hải Phòng làm rõ những giá trị nổi bật toàn cầu của quần thể.

Trong quá trình hoàn thiện và bảo vệ hồ sơ, các bộ, ngành Trung ương và địa phương đã kiên trì làm việc, trao đổi với đại diện các quốc gia thành viên Ủy ban Di sản thế giới, các chuyên gia và tổ chức quốc tế.

Những giá trị của Yên Tử được giới thiệu không chỉ qua các tư liệu khoa học, mà còn trong câu chuyện về sự ra đời, phát triển của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, tư tưởng nhập thế của Phật hoàng Trần Nhân Tông, sự lan tỏa của Phật giáo Trúc Lâm cùng các giá trị lịch sử, kiến trúc và cảnh quan được kết tinh trong không gian di sản.

Từ đó, hành trình ghi danh Yên Tử cũng trở thành một dấu ấn của ngoại giao văn hóa, đưa những giá trị được hình thành và lưu giữ tại Việt Nam vào không gian đối thoại rộng hơn với cộng đồng di sản quốc tế.

Di sản từng bước trở thành nguồn lực phục vụ phát triển

Với việc sở hữu 2 di sản thế giới được UNESCO công nhận, cùng hệ thống di sản văn hóa phong phú gồm nhiều di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh và các giá trị văn hóa phi vật thể, Quảng Ninh đang đặt yêu cầu bảo tồn trong mối quan hệ với phát huy giá trị. Di sản không chỉ được nhìn nhận như những giá trị cần gìn giữ, mà từng bước trở thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế, văn hóa và du lịch.

Trong định hướng đó, ngoại giao di sản được xác định là một phương thức để mở rộng hợp tác quốc tế, đưa hình ảnh vịnh Hạ Long, Yên Tử đến gần hơn với bạn bè quốc tế, đồng thời tiếp nhận tri thức, kinh nghiệm và nguồn lực phục vụ công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản.

Thành phố duy trì trao đổi với UNESCO, Trung tâm Di sản thế giới, Liên minh Quốc tế Bảo tồn thiên nhiên (IUCN), Hội đồng quốc tế về Di tích và Di chỉ (ICOMOS), Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA), Hiệp hội các vịnh đẹp nhất thế giới cùng nhiều tổ chức, mạng lưới và chuyên gia quốc tế; đồng thờiqtriển khai các hoạt động nghiên cứu khoa học, bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học, đánh giá sức tải và quản lý du lịch.

Ông Vũ Kiên Cường, Trưởng Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử tại Quảng Ninh cho biết, trong giai đoạn phát triển mới, ngoại giao văn hóa, trong đó có ngoại giao di sản, sẽ là nguồn lực quan trọng để nâng cao vị thế và thúc đẩy phát triển bền vững của địa phương.

Theo ông, Ban Quản lý sẽ tiếp tục làm sâu sắc quan hệ với UNESCO, Trung tâm Di sản thế giới, IUCN, ICOMOS và các mạng lưới quốc tế; đồng thời chủ động mở rộng hợp tác với những quốc gia có nhiều kinh nghiệm về bảo tồn di sản, quản lý di sản biển, phát triển kinh tế di sản như Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước trong khu vực.

Điểm đáng chú ý trong định hướng này là Quảng Ninh không chỉ hướng đến việc tiếp nhận kinh nghiệm quốc tế, mà từng bước tăng cường ngoại giao tri thức và ngoại giao di sản.

Theo ông Vũ Kiên Cường: “Địa phương sẽ chủ động đề xuất sáng kiến, xây dựng các chương trình nghiên cứu, trao đổi chuyên gia, đào tạo và chia sẻ kinh nghiệm để có tiếng nói và đóng góp tích cực hơn trong mạng lưới di sản quốc tế”.

Cùng với đó, nguồn lực và mạng lưới của UNESCO được kỳ vọng được khai thác hiệu quả hơn để phát triển các sản phẩm văn hóa, du lịch, giáo dục và sáng tạo có chất lượng cao; vừa bảo tồn giá trị nổi bật toàn cầu, vừa tạo sinh kế và nâng cao đời sống cộng đồng.

Từ góc nhìn này, di sản trở thành một cầu nối đưa hình ảnh Quảng Ninh đến gần hơn với bạn bè quốc tế, đồng thời mở ra những kết nối mới về tri thức, kinh nghiệm và hợp tác.

Vịnh Hạ Long. (Nguồn: Touropia)

Xây dựng thương hiệu Quảng Ninh qua những giá trị khác biệt

Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, hoạt động đối ngoại của Quảng Ninh được triển khai đồng bộ trên cả 3 trụ cột: Đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân, bám sát chủ trương, đường lối đối ngoại của Đảng, Nhà nước và định hướng của Bộ Ngoại giao.

Trong dòng chảy đó, ngoại giao văn hóa ngày càng được xác định rõ hơn như một phương thức quảng bá hình ảnh và gia tăng sức hấp dẫn của địa phương trên trường quốc tế.

Quảng Ninh đã ban hành và triển khai Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 30/10/2023 về xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh; Kế hoạch số 188/KH-UBND ngày 4/8/2022 triển khai Chiến lược ngoại giao văn hóa đến năm 2030 và Kế hoạch số 11/KH-UBND ngày 10/1/2025 thực hiện Chỉ thị số 30/CT-TTg.

Từ các sự kiện văn hóa, du lịch đến hoạt động xúc tiến đầu tư, thương mại, văn hóa ngày càng được lồng ghép thực chất hơn vào hoạt động đối ngoại. Carnaval Hạ Long, Ngày Yoga quốc tế, Hội chợ đầu tư, thương mại, du lịch Móng Cái - Đông Hưng, các hoạt động quảng bá gắn với Clipper Race hay các hội thảo quốc tế về du lịch trở thành những kênh giới thiệu về vùng đất, con người, văn hóa và tiềm năng phát triển của Quảng Ninh.

Hình ảnh Quảng Ninh được giới thiệu tại Lễ hội Việt Nam ở Sapporo (Nhật Bản). (Nguồn: Quangninh.gov)

Ở chiều ngược lại, địa phương chủ động đưa các đối tác quốc tế đến Quảng Ninh thông qua các chương trình famtrip, presstrip, hoạt động dành cho KOLs và các đoàn phóng viên nước ngoài. Hình ảnh Quảng Ninh cũng được giới thiệu tại Lễ hội Việt Nam ở Sapporo (Nhật Bản), các chương trình nghiên cứu, xúc tiến công nghiệp văn hóa tại Hàn Quốc, Chương trình xúc tiến điện ảnh Việt Nam tại Liên hoan phim quốc tế Busan.

Thông tin đối ngoại cũng được mở rộng về chủ thể và phương thức truyền thông. Thành phố tăng cường phối hợp với các cơ quan báo chí, thông tấn trong và ngoài nước; hợp tác với hơn 30 cơ quan thông tấn, báo chí Trung ương; phát hành các ấn phẩm song ngữ Việt - Trung, Việt - Anh; phối hợp với Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài giới thiệu tiềm năng, thế mạnh và chính sách thu hút đầu tư.

Qua đó, những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội, hoạt động đối ngoại, văn hóa, du lịch và môi trường đầu tư của Quảng Ninh được truyền tải rộng rãi hơn tới cộng đồng quốc tế.

Thời gian tới, trước yêu cầu xây dựng Quảng Ninh trở thành trung tâm du lịch quốc tế, trung tâm kinh tế biển và cửa ngõ giao thương quốc tế của vùng Bắc Bộ, công tác đối ngoại được định hướng tiếp tục gắn chặt hơn với chiến lược phát triển.

Trọng tâm là xây dựng thương hiệu Quảng Ninh thông qua những giá trị khác biệt của vịnh Hạ Long, Yên Tử và hệ thống di sản, văn hóa đặc sắc; đẩy mạnh quảng bá trên các nền tảng số, thông qua các sự kiện quốc tế và mạng lưới Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.

Việc vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà và Yên Tử được UNESCO ghi danh Di sản thế giới tạo thêm nền tảng để Quảng Ninh phát triển kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa và du lịch tâm linh chất lượng cao. Song song với ngoại giao văn hóa, địa phương tiếp tục mở rộng quan hệ với các đối tác có tiềm năng tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore, EU, Hoa Kỳ, Australia và Trung Đông; tăng cường kết nối với các tập đoàn, trung tâm tài chính, tổ chức nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và hiệp hội doanh nghiệp quốc tế.

Các lĩnh vực kinh tế xanh, công nghệ cao, logistics, cảng biển, chuyển đổi số, năng lượng tái tạo, giáo dục - đào tạo và du lịch được xác định là những nội dung hợp tác trọng tâm.