Khi Mặt trận trở thành 'cầu nối' pháp luật và đời sống

Qua 10 năm thi hành Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung), Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Quảng Trị đã chủ động triển khai, tổ chức thực hiện trong hệ thống Mặt trận các cấp theo chức năng, nhiệm vụ; đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật, tham gia hòa giải ở cơ sở, tiếp nhận và xử lý kiến nghị của công dân, giám sát hoạt động tư pháp, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân.

Đưa pháp luật đến gần dân

Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2016, là một trong những văn bản pháp luật quan trọng, góp phần cụ thể hóa Hiến pháp năm 2013, thể chế hóa chủ trương cải cách tư pháp, bảo đảm quyền con người, quyền công dân và quyền tiếp cận công lý.

Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Quảng Trị Lê Thị Mỹ Hiền phát biểu tại cuộc kiểm tra công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật tại xã Hòa Trạch.

Ngay sau khi Bộ luật có hiệu lực, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức triển khai, quán triệt và lồng ghép tuyên truyền, phổ biến các nội dung của Bộ luật bằng nhiều hình thức. Công tác tuyên truyền được thực hiện thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, hệ thống loa truyền thanh, internet, Cổng thông tin điện tử MTTQ…

Trong 10 năm qua, Mặt trận các cấp và các khu dân cư đã tổ chức hơn 2.500 buổi tuyên truyền với hơn 171.000 lượt người tham dự; cấp phát 45.424 cuốn tài liệu; phối hợp xây dựng 60 chuyên trang, 60 chuyên mục và đăng tải hàng trăm tin, bài tuyên truyền pháp luật đến người dân.

Không chỉ dừng lại ở việc tuyên truyền các quy định pháp luật, MTTQ các cấp còn chú trọng nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho đội ngũ cán bộ Mặt trận trong vận động Nhân dân chấp hành pháp luật, tham gia hòa giải ở cơ sở, tiếp nhận kiến nghị của cử tri, giám sát và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân. Nhờ đó, pháp luật về tố tụng dân sự từng bước được đưa đến gần hơn với đời sống Nhân dân, nhất là những quy định liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của người dân khi xảy ra tranh chấp.

Hòa giải từ sớm, giải quyết từ cơ sở

Ở mỗi khu dân cư, những mâu thuẫn liên quan đến đất đai, tài sản, hợp đồng, quan hệ gia đình, hàng xóm... nếu không được giải quyết kịp thời rất dễ phát sinh tranh chấp kéo dài.

Để hạn chế tình trạng này, MTTQ các cấp trong tỉnh đã phối hợp với các tổ hòa giải phát huy phương châm “gần dân, sát dân”, kịp thời nắm bắt những vấn đề phát sinh trong cộng đồng. Trong quá trình hòa giải, các nguyên tắc cơ bản của Bộ luật Tố tụng dân đã được áp dụng hợp tình, hợp lý. Cách làm này góp phần giải quyết nhiều mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cơ sở, hạn chế phát sinh các vụ án dân sự phải đưa ra Tòa án, đồng thời giảm áp lực đối với hoạt động thụ lý, giải quyết án.

Tập huấn công tác giám sát cho cán bộ Ban công tác Mặt trận thôn thuộc xã Ba Lòng, Tà Rụt

Bà Hồ Thị Thủy - Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Tân Lập (tỉnh Quảng Trị) chia sẻ: “Ở cơ sở, điều quan trọng là phải nắm được tâm tư, nguyện vọng của người dân và phát hiện mâu thuẫn ngay từ khi mới phát sinh. Khi có vụ việc, Ban Công tác Mặt trận, tổ hòa giải và những người có uy tín cùng tìm hiểu nguyên nhân, lắng nghe các bên, đồng thời giải thích những quy định pháp luật liên quan để người dân hiểu và tự nguyện thỏa thuận”.

 Với phương châm đó, cán bộ Mặt trận và hòa giải viên không chỉ giúp người dân tháo gỡ một vụ việc cụ thể mà còn góp phần nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật trong cộng đồng.

Bà Hoàng Thị Phương - Trưởng Ban Công tác Mặt trận Tổ Dân phố Đông Lễ, phường Nam Đông Hàcho biết: “Làm công tác hòa giải phải kiên trì, công tâm và biết lắng nghe. Có những vụ việc ban đầu các bên còn bức xúc, chưa đồng thuận, nhưng nếu mình giải thích thấu đáo, phân tích quyền và nghĩa vụ của mỗi bên, kết hợp vận động trên cơ sở tình làng nghĩa xóm thì người dân sẽ dễ chia sẻ, cùng tìm cách giải quyết”.

Từ thực tiễn cho thấy, Ban Công tác Mặt trận và tổ hòa giải chính là những lực lượng gần dân nhất, có điều kiện phát hiện sớm những mâu thuẫn, tranh chấp để phối hợp giải quyết ngay tại cộng đồng.

Đồng hành, bảo vệ quyền lợi chính đáng của Nhân dân

Cùng với tuyên truyền, hòa giải, MTTQ các cấp còn phát huy vai trò tiếp công dân, tiếp nhận đơn thư, kiến nghị, phản ánh; phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân.

Từ năm 2016 đến nay, MTTQ các cấp đã tiếp nhận 135 đơn khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân; thực hiện phân loại, xử lý hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định. Đối với những vụ việc liên quan đến dân sự, đất đai và các quan hệ dân sự khác, cán bộ Mặt trận đã trực tiếp hướng dẫn, giải thích để công dân hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và trình tự thực hiện thủ tục tố tụng.

Trong công tác giám sát, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh đã chủ trì 45 cuộc giám sát cấp tỉnh; đồng thời phối hợp với Đoàn đại biểu Quốc hội, Thường trực và các Ban HĐND tỉnh thực hiện nhiều chuyên đề giám sát.

Cùng với tuyên truyền, hòa giải, MTTQ các cấp tỉnh Quảng Trị còn phát huy vai trò tiếp công dân, tiếp nhận đơn thư, kiến nghị, phản ánh; phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân.

MTTQ tỉnh cũng phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh giám sát công tác thi hành án dân sự, hành chính và một số hoạt động tư pháp theo quy định. Thông qua hoạt động giám sát, nhiều tồn tại, hạn chế được phát hiện, phản ánh và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, khắc phục; góp phần nâng cao trách nhiệm của các cơ quan tư pháp trong chấp hành pháp luật, bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của tổ chức, cá nhân.

Ngoài ra, MTTQ các cấp còn phối hợp chặt chẽ với Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân, Sở Tư pháp và các cơ quan liên quan trong tuyên truyền, phổ biến pháp luật; giám sát hoạt động tư pháp; tiếp công dân, tiếp nhận, xử lý và chuyển đơn thư; tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân.

Bà Nguyễn Thị Tĩnh, người dân tại thôn Lâm Lang, xã Hiếu Giang chia sẻ: “Trước đây, khi có vấn đề liên quan đến đất đai hay tranh chấp trong gia đình, chúng tôi thường không biết phải tìm hiểu quy định ở đâu, khi được cán bộ Mặt trận và Tổ hòa giải giải thích cụ thể, chúng tôi hiểu hơn về quyền và nghĩa vụ của mình. Nhiều việc nếu được giải quyết ngay ở thôn thì vừa thuận tình, vừa giữ được tình cảm bà con, hàng xóm”.

Đó cũng chính là giá trị thiết thực của việc đưa pháp luật vào cuộc sống: người dân hiểu luật để tự bảo vệ mình, đồng thời biết tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

Từ các kết quả đạt được, thời gian tới, MTTQ các cấp tỉnh Quảng Trị tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền, phổ biến pháp luật. Tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng, cập nhật quy định pháp luật mới và nâng cao kỹ năng nghiệp vụ cho cán bộ Mặt trận, báo cáo viên, tuyên truyền viên và hòa giải viên ở cơ sở.

Cùng với đó, tiếp tục phát huy vai trò của chức sắc, chức việc tôn giáo, người có uy tín, trưởng dòng họ, tộc trưởng và các lực lượng nòng cốt ở khu dân cư trong phối hợp hòa giải; tăng cường cơ chế phối hợp với Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân và cơ quan tư pháp cùng cấp trong tiếp nhận, xử lý kiến nghị, phản ánh của công dân...Qua đó, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong nhân dân, hạn chế phát sinh tranh chấp, mâu thuẫn từ cơ sở, củng cố tình đoàn kết tại khu dân cư. 

“Làm công tác hòa giải phải kiên trì, công tâm và biết lắng nghe. Có những vụ việc ban đầu các bên còn bức xúc, chưa đồng thuận, nhưng nếu mình giải thích thấu đáo, phân tích quyền và nghĩa vụ của mỗi bên, kết hợp vận động trên cơ sở tình làng nghĩa xóm thì người dân sẽ dễ chia sẻ, cùng tìm cách giải quyết”.(Bà Hoàng Thị Phương - Trưởng Ban Công tác Mặt trận tổ Dân phố Đông Lễ, phường Nam Đông Hà, Quảng Trị)