Không chỉ tăng người, phải nâng năng lực thực chất của trạm y tế xã

Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga và Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Trần Thị Nhị Hà đồng chủ trì phiên họp.

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga đồng chủ trì và phát biểu khai mạc phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Phát biểu khai mạc, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga nhấn mạnh, bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân luôn được Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm.

Đặc biệt, Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu mới về củng cố, nâng cao năng lực hệ thống y tế, nhất là y tế cơ sở. Trong đó, bảo đảm nhân lực và điều kiện hoạt động của trạm y tế cấp xã có ý nghĩa quan trọng đối với chăm sóc sức khỏe ban đầu cho Nhân dân.

Qua tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri từ ngày 1/1/2021 đến 31/5/2026, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát nhận thấy cử tri nhiều địa phương đặc biệt quan tâm đến những khó khăn liên quan đến nguồn nhân lực y tế tại trạm y tế cấp xã. Các kiến nghị tập trung vào số lượng, cơ cấu, phân bổ nhân lực; tuyển dụng, đào tạo, sử dụng; tiền lương, phụ cấp, chính sách thu hút cán bộ và điều kiện hoạt động của trạm y tế, nhất là trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Từ thực tiễn này, Ủy ban đã thành lập Đoàn giám sát chuyên đề nhằm đánh giá việc giải quyết kiến nghị của cử tri, xác định những tồn tại, nguyên nhân, trách nhiệm và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động của trạm y tế cấp xã.

Đoàn đã khảo sát tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Gia Lai và Lào Cai; trực tiếp tại 8 trạm y tế cấp xã và khảo sát xã hội học tại 16 xã, phường với 1.440 phiếu.

Chủ nhiệm Ủy ban Lê Thị Nga nhấn mạnh, phiên họp là dịp đánh giá khách quan kết quả đạt được, thẳng thắn chỉ rõ tồn tại, hạn chế, xác định nguyên nhân, trách nhiệm và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm củng cố y tế cơ sở, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe Nhân dân.

Nhân lực y tế cơ sở còn thiếu và mất cân đối

Trình bày tóm tắt kết quả giám sát chuyên đề, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Trần Thị Nhị Hà cho biết, thời gian qua, Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương đã có nhiều nỗ lực hoàn thiện chính sách, sắp xếp tổ chức và duy trì hoạt động của hệ thống y tế cơ sở.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Trần Thị Nhị Hà trình bày tóm tắt kết quả giám sát chuyên đề. Ảnh: Hồ Long

Đến thời điểm hoàn thiện dự thảo Báo cáo, 31/34 tỉnh, thành phố đã hoàn thành chuyển giao trạm y tế về UBND cấp xã quản lý. Mạng lưới 10.216 trạm y tế trước sắp xếp được tổ chức lại thành 4.029 trạm chính và 5.960 điểm y tế trực thuộc.

Trong quá trình chuyển đổi, phần lớn điểm cung ứng dịch vụ y tế ban đầu vẫn được duy trì; nhân lực cơ bản được tiếp nhận, bố trí lại. Các nhiệm vụ phòng bệnh, tiêm chủng, khám, chữa bệnh ban đầu và chăm sóc sức khỏe thiết yếu không bị gián đoạn trên diện rộng. Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 350/2026/NĐ-CP quy định chế độ phụ cấp ưu đãi nghề đối với nhân viên y tế.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà trình bày báo cáo tại phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Tuy nhiên, giám sát cho thấy thiếu và mất cân đối nhân lực tại trạm y tế vẫn là hạn chế nổi bật. Nhiều trạm thiếu bác sĩ, các chức danh chuyên môn thiết yếu và nhân lực dược, kế toán, thống kê, công nghệ thông tin. Việc phân bổ nhân lực chưa tương xứng với quy mô dân số, đặc điểm địa bàn, số điểm y tế và khối lượng nhiệm vụ.

Đáng chú ý, thống kê nhân lực theo trạm y tế chính chưa phản ánh đầy đủ khả năng cung ứng dịch vụ tại từng điểm y tế, nhất là ở miền núi, biên giới, khu vực dân cư phân tán hoặc đô thị đông dân.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Cùng với đó, thể chế và cơ chế vận hành chưa theo kịp mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Một số địa phương còn lúng túng trong xác định vị trí việc làm, định mức nhân lực; phân định trách nhiệm tuyển dụng, điều động, đánh giá viên chức, chỉ đạo chuyên môn và bảo đảm thuốc, vật tư, trang thiết bị.

Năng lực quản trị nhân sự, tài chính, tài sản, mua sắm, đấu thầu ở một số cấp xã còn hạn chế; cơ chế luân phiên bác sĩ, cơ sở vật chất và nguồn lực tài chính chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ngày càng mở rộng của trạm y tế.

Không chỉ đủ người, phải đủ năng lực đáp ứng nhiệm vụ

Thảo luận tại phiên họp, các đại biểu tập trung đề xuất giải pháp giải quyết căn cơ bài toán nhân lực, nâng cao năng lực thực chất của trạm y tế cấp xã.

Đại biểu hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu Hoàng Văn Nghĩa phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Theo các đại biểu, cần phân biệt giữa tăng số lượng nhân lực và tăng năng lực thực chất của trạm y tế. Có thêm người chưa đồng nghĩa khắc phục được tình trạng thiếu nhân lực nếu vẫn thiếu bác sĩ, các chức danh chuyên môn cần thiết hoặc đội ngũ chưa đáp ứng khối lượng, phạm vi nhiệm vụ. Vì vậy, tiêu chí đánh giá cần chuyển từ số lượng sang khả năng đáp ứng nhiệm vụ thực tế.

Định mức nhân lực cũng phải phù hợp đặc điểm từng địa bàn, không thể chỉ dựa vào dân số mà cần tính đến số điểm y tế, địa hình, mức độ phân tán dân cư, mô hình bệnh tật và khối lượng công việc. Nhu cầu nhân lực tại đô thị, khu công nghiệp đông dân khác với miền núi, biên giới, địa bàn rộng, dân cư phân tán.

Việc luân phiên, tăng cường bác sĩ từ tuyến trên xuống cơ sở là giải pháp cần thiết trước mắt nhưng không thể thay thế đội ngũ cơ hữu ổn định. Hiệu quả cần được đánh giá qua thời gian làm việc thực tế, kỹ thuật được triển khai, đào tạo, chuyển giao chuyên môn và khả năng duy trì hoạt động sau khi bác sĩ tăng cường kết thúc nhiệm vụ.

Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị Nguyễn Minh Tâm phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, các đại biểu nhấn mạnh phân cấp phải đi cùng nguồn lực và năng lực quản lý. Giao thêm nhiệm vụ cho cấp xã phải đồng thời bảo đảm nhân lực, kinh phí, cơ sở vật chất, trang thiết bị, thuốc, dữ liệu và hỗ trợ chuyên môn.

Bởi nếu có bác sĩ nhưng thiếu trang thiết bị, thuốc, danh mục kỹ thuật và điều kiện chuyên môn cần thiết thì khó phát huy năng lực, giữ chân cán bộ; người dân vẫn phải lên tuyến trên, làm giảm vai trò của y tế cơ sở và gia tăng áp lực cho tuyến trên.

Đồng bộ chính sách từ đào tạo đến giữ chân bác sĩ

Từ thực tế thiếu nhân lực kéo dài, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, các đại biểu cho rằng cần hình thành chuỗi chính sách đồng bộ từ đào tạo, tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ đến phát triển nghề nghiệp, thay vì xử lý từng khâu riêng lẻ.

Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa Đàng Thị Mỹ Hương phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Về tuyển dụng, các đại biểu đề nghị tăng phân cấp cho địa phương; nghiên cứu cơ chế xét tuyển, tuyển dụng đặc cách đối với bác sĩ y khoa chính quy cam kết công tác lâu dài tại địa bàn khó khăn; đồng thời có cơ chế biên chế linh hoạt để địa phương chủ động bố trí nhân lực.

Chính sách phụ cấp, đãi ngộ cũng cần đủ sức thu hút, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Đối với đào tạo, cần bám sát nhu cầu sử dụng, xác định các chuyên khoa, chuyên ngành còn thiếu để có chính sách phù hợp. Các đại biểu đề xuất nghiên cứu đặt hàng đào tạo, hỗ trợ học phí, sinh hoạt phí cho sinh viên y khoa gắn với cam kết sau tốt nghiệp trở về phục vụ tại trạm y tế; đồng thời đổi mới chính sách cử tuyển đối với con em đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ.

Cùng với tạo nguồn, cần mở rộng cơ hội phát triển nghề nghiệp để bác sĩ yên tâm gắn bó với tuyến cơ sở, thông qua luân phiên hai chiều giữa tuyến trên và tuyến xã, ưu tiên đào tạo chuyên khoa, nâng cao trình độ cho bác sĩ công tác tại vùng khó khăn. Việc bố trí bác sĩ về tuyến xã phải đi cùng danh mục kỹ thuật, thuốc, trang thiết bị và cơ chế bảo hiểm y tế để bảo đảm điều kiện hành nghề.

ĐBQH Vũ Tiến Dũng (Thanh Hóa) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Các đại biểu cũng đề nghị đẩy mạnh đào tạo, chuyển giao kỹ thuật từ tuyến trên, giúp cán bộ y tế cơ sở từng bước chủ động thực hiện nhiệm vụ chuyên môn; tăng liên kết, hỗ trợ giữa các cơ sở y tế, phát huy vai trò của trung tâm y tế khu vực và ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số.

Theo các đại biểu, giải quyết bài toán nhân lực y tế cơ sở đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành và địa phương, từ chuẩn bị nguồn nhân lực, cơ chế tài chính, biên chế đến bảo đảm điều kiện hoạt động, qua đó xây dựng đội ngũ y tế cơ sở ổn định, đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu cho Nhân dân.