Không có 'ngoại lệ pháp luật' cho niềm vui đám đông

Nguy cơ khi đám đông quá "hưng phấn"

Không khí hân hoan, tự hào của người dân khi cùng nhau chia sẻ niềm vui sau các sự kiện thể thao, văn hóa là biểu hiện tích cực của tinh thần đoàn kết xã hội. Pháp luật luôn tôn trọng và bảo vệ quyền thể hiện cảm xúc chính đáng đó. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, khi cảm xúc cộng đồng vượt ra ngoài giới hạn kiểm soát, niềm vui rất dễ biến thành rủi ro, thậm chí là bi kịch, để lại những hậu quả nặng nề cho cá nhân và xã hội.

Cụ thể, sau khi đội tuyển U23 Việt Nam giành chiến thắng 3 - 2 trước đội tuyển U23 UAE ở trận tứ kết U23 châu Á vào tối 16/1. Đến khoảng 1h45 đêm 17/1, tại nút giao ngã 6 đường Hùng Vương, phường Thuận Hóa, Tp.Huế đã xảy ra vụ tai nạn giao thông khiến 3 người thương vong là lời cảnh báo rõ ràng.

Hiện trường vụ tai nạn giao thông đêm 17/1.

Đáng nói, vụ tai nạn giao thông này lại do Trương Văn D. (SN 2010), trú phường Mỹ Thượng cầm lái chở 2 người bạn ngồi sau. Trong bối cảnh ăn mừng tập thể, một bộ phận người tham gia giao thông đã thiếu kiểm soát hành vi, tụ tập, di chuyển theo các đoàn xe tự phát thường được gọi là "đi bão", làm gia tăng nguy cơ mất an toàn giao thông.

Trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, mọi quyền tự do của công dân đều phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và an toàn giao thông. Đường phố không phải là không gian "ngoại lệ" cho cảm xúc đám đông, dù cảm xúc đó xuất phát từ niềm vui hay sự tự hào chính đáng.

Từ góc độ pháp lý, "đi bão" không phải là hoạt động nằm ngoài sự điều chỉnh của pháp luật. Mọi hành vi diễn ra trên đường bộ, dù nhằm mục đích ăn mừng hay cổ vũ, đều phải tuân thủ các quy định chung về trật tự an toàn giao thông.

Theo Điều 8 Luật Giao thông đường bộ năm 2008, các hành vi như chạy quá tốc độ, lạng lách, đánh võng, vượt đèn đỏ, không chấp hành tín hiệu giao thông, gây cản trở giao thông… đều bị nghiêm cấm. Pháp luật không có bất kỳ ngoại lệ nào cho các hành vi vi phạm chỉ vì lý do ăn mừng.

Các quy định này được đặt ra không mang tính hình thức, mà xuất phát từ yêu cầu bảo vệ tính mạng con người và trật tự xã hội. Trong điều kiện đường phố đông đúc, mật độ phương tiện tăng cao, việc vi phạm giao thông trong tâm lý hưng phấn đám đông càng làm gia tăng nguy cơ tai nạn, đe dọa trực tiếp đến an toàn của cộng đồng.

Ranh giới mong manh giữa phạt hành chính và án hình sự

Nhiều người vẫn cho rằng vi phạm giao thông khi ăn mừng chỉ dừng lại ở mức xử phạt hành chính. Thực tế, ranh giới giữa xử phạt hành chính và trách nhiệm hình sự rất mong manh.

Luật sư Võ Thị Tuệ Minh, Giám đốc Công ty luật Hợp Danh An Doanh, Tp.Huế cho biết, theo quy định tại Nghị định 100/2019/NĐ-CP, người vi phạm trật tự an toàn giao thông có thể bị phạt tiền, tước quyền sử dụng giấy phép lái xe, tạm giữ phương tiện. Đặc biệt, nếu hành vi vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng, người điều khiển phương tiện còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 260 Bộ luật Hình sự năm 2015, với mức hình phạt cao nhất lên đến 15 năm tù.

Theo luật sư Minh, pháp luật hình sự không coi tâm lý hưng phấn, cổ vũ hay bị tác động bởi đám đông là căn cứ để loại trừ trách nhiệm. Khi tai nạn xảy ra, cơ quan tiến hành tố tụng chỉ xem xét hành vi vi phạm, lỗi của người điều khiển phương tiện và hậu quả thực tế gây ra. Do đó, việc "đi bão" nếu dẫn đến tai nạn hoàn toàn có thể bị xử lý hình sự như bất kỳ hành vi vi phạm giao thông nào khác.

"Không ít trường hợp ban đầu chỉ nghĩ đơn giản là ăn mừng, nhưng khi hậu quả xảy ra thì người vi phạm phải đối mặt với án tù, trách nhiệm bồi thường dân sự và hệ lụy lâu dài cho bản thân cũng như gia đình", luật sư Minh nhấn mạnh.

Tai nạn giao thông không kết thúc tại hiện trường hay sau một bản án. Với nạn nhân, đó có thể là thương tật vĩnh viễn, mất khả năng lao động, gánh nặng chi phí điều trị và tổn thương tinh thần kéo dài. Với người gây tai nạn, ngoài trách nhiệm hình sự còn phải bồi thường thiệt hại theo quy định của Bộ luật Dân sự, kéo theo áp lực kinh tế và những hệ lụy xã hội lâu dài.

Đáng lo ngại, thực trạng này thường xảy ra trong một bộ phận giới trẻ – những người giàu năng lượng nhưng dễ bị cuốn theo tâm lý đám đông và đánh giá thấp rủi ro. Chỉ một khoảnh khắc bốc đồng trên đường phố có thể xóa bỏ nhiều năm học tập, lao động và xây dựng tương lai.

Để bảo đảm quyền thể hiện niềm vui, niềm tự hào của người dân nhưng vẫn giữ vững trật tự, an toàn xã hội, cần có sự vào cuộc đồng bộ của nhiều chủ thể.

Trước hết, mỗi người dân cần nhận thức rõ: ăn mừng không đồng nghĩa với việc được phép vi phạm pháp luật. Không tụ tập đông người, không di chuyển theo các đoàn xe tự phát, không lạng lách, vượt đèn đỏ hay bấm còi gây náo loạn giao thông chính là cách thể hiện sự văn minh và trách nhiệm với cộng đồng.

Gia đình và nhà trường cần tăng cường giáo dục pháp luật, kỹ năng kiểm soát cảm xúc và ý thức tuân thủ quy định cho thanh thiếu niên, đặc biệt trong những thời điểm nhạy cảm sau các sự kiện lớn.

Về phía cơ quan chức năng, cần chủ động xây dựng phương án phân luồng, kiểm soát giao thông, tăng cường tuần tra, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm; kết hợp hài hòa giữa tuyên truyền, nhắc nhở và xử phạt nghiêm minh nhằm phòng ngừa từ gốc các nguy cơ mất an toàn.

Truyền thông cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng dư luận, lan tỏa những hình ảnh ăn mừng văn minh, an toàn, đồng thời hạn chế việc cổ súy, tôn vinh các hành vi “đi bão” nguy hiểm, vi phạm pháp luật.

Tự hào là quyền chính đáng của mỗi công dân. Tuy nhiên, trong không khí phấn khởi chung, việc tuân thủ pháp luật giao thông chính là thước đo của văn minh và trách nhiệm xã hội. Pháp luật không ngăn cản niềm vui, mà đặt ra những giới hạn cần thiết để bảo đảm rằng niềm vui ấy không phải trả giá bằng tính mạng, sức khỏe và nước mắt của cộng đồng.

Ăn mừng, nếu có, phải là ăn mừng an toàn; thể hiện cảm xúc, nếu có, phải trong khuôn khổ pháp luật- để niềm vui thực sự trọn vẹn và bền lâu.

Công Định