Không phải đầu tư hay tiết kiệm, đây là từ khóa về tiền bạc năm 2026

Trào lưu không mua sắm khuyến khích người tham gia giảm tối đa chi tiêu không cần thiết. Ảnh minh họa: Pexels.

Còn được gọi là "No Spend Challenge" (thử thách không tiêu tiền), thử thách "No Buy" (không mua sắm) kêu gọi người tham gia cắt giảm tối đa các khoản chi không cần thiết, với mục tiêu rõ ràng như trả nợ, mua nhà, hoặc đơn giản là tiêu thụ ít hơn để sống an yên hơn, theo Independent.

Học cách yêu những gì mình có

Các quy tắc trong phong trào “No Buy” không hoàn toàn cố định, nhưng nhìn chung được chia thành hai nhóm chính.

Nhóm “được mua” (do-buy) bao gồm các nhu yếu phẩm thiết yếu như thực phẩm, thuốc men, hóa đơn điện nước hay các vật dụng phục vụ công việc. Ngược lại, nhóm “không mua” (no-buy) thường là những món mang tính hưởng thụ như quần áo, trang sức, mỹ phẩm, đồ trang trí hoặc thiết bị điện tử.

Dù vậy, người tham gia vẫn có thể linh hoạt đặt ra ngoại lệ cho những trường hợp cần thiết, chẳng hạn khi một món đồ hư hỏng cần thay mới hoặc phục vụ mục đích nghề nghiệp.

Theo chuyên gia tài chính Robert R. Johnson (Đại học Creighton, Mỹ), điểm mấu chốt của trào lưu này không nằm ở sự khổ hạnh mà ở sự tiết chế.

“Ngay cả khi theo đuổi nguyên tắc tiết kiệm, ta vẫn cần một chút ‘phá lệ’ cho niềm vui, trải nghiệm, để tránh biến kỷ luật thành ràng buộc”, ông nói.

Theo chuyên gia tài chính Melanie Musson (Clearsurance.com), giá trị lớn nhất của phong trào này nằm ở việc thay đổi cách con người nhìn nhận tài sản và hạnh phúc.

“Khi bạn ngừng mua sắm theo cảm xúc, bạn sẽ nhận ra mình đã có đủ. Việc tiết chế giúp ta trân trọng hơn những gì đang sở hữu”, bà chia sẻ.

Không còn “dopamine” từ các cú click mua hàng, người tham gia “No Buy” học cách tìm niềm vui từ những điều sẵn có và từ chính cảm giác biết ơn.

Tự do chi tiêu trong giới hạn

Theo chuyên gia tiêu dùng Erica Sandberg (BadCredit.org), trào lưu không mua sắm không chỉ giúp kiểm soát chi tiêu mà còn khơi dậy năng lượng tích cực trong hành trình tài chính cá nhân.

“Khi bạn đặt mục tiêu tiết kiệm 500 USD trong một tháng bằng cách cắt giảm ăn ngoài hay mua sắm, việc đạt được nó sẽ mang lại cảm giác tự hào và kiểm soát”, bà nói.

Niềm vui còn ở cảm giác làm chủ tài chính, để khi chi tiêu trở lại, mỗi lần ăn ngoài hay mua món đồ yêu thích đều trở nên đặc biệt hơn.

Phong trào “No Buy” hướng người tiêu dùng chi tiêu bằng kỷ luật và lòng biết ơn. Ảnh minh họa: Pexels.

Một yếu tố khiến “No Buy” lan nhanh là cảm giác cộng đồng. Trên các nền tảng mạng xã hội, hàng nghìn người cùng chia sẻ quá trình “cai mua sắm”, biến điều này thành thử thách tập thể.

“Khi bạn biết mình không đơn độc, việc tuân thủ kỷ luật chi tiêu trở nên dễ dàng hơn”, Sandberg nhận xét.

Tuy nhiên, chính sự khắt khe, điểm khiến “No Buy” trở nên hiệu quả, lại dễ tạo áp lực cho người tham gia. Không ít người vì vậy chọn phiên bản “Low Buy” (mua sắm rẻ), linh hoạt hơn và cho phép chi tiêu có chọn lọc.

Theo chuyên gia Erica Sandberg, việc đặt ra quy tắc quá cứng nhắc có thể khiến ta cảm thấy tội lỗi khi “phá lệ”, dù chỉ mua một món nhỏ. Cảm giác đó đôi khi còn mang màu sắc đạo đức, khi nhiều người xem việc tiêu ít là biểu hiện của lối sống đúng đắn.

Để bắt đầu hành trình không mua sắm trong năm 2026, các chuyên gia khuyên nên bắt đầu từ 2 bước: xác định mục tiêu tài chính rõ ràng, chẳng hạn tiết kiệm mua nhà, trả nợ hoặc đầu tư và lập danh sách “được mua” và “không mua” để dễ kiểm soát. Cuối cùng, nên chuẩn bị sẵn các phương án thay thế, như lên thực đơn nấu ăn hàng tuần nếu bạn đặt ăn ngoài vào danh sách “no-buy”, để tránh những lúc “trống bếp mà đầy thẻ tín dụng”.

Trong bối cảnh 83% người Mỹ không giữ được các cam kết tài chính đầu năm, “No Buy 2026” như lời nhắc rằng tự do tiền bạc đôi khi không đến từ việc kiếm nhiều hơn, mà từ việc học cách cần ít đi.

Như Phương