Kiểm soát lời thuyết minh, giữ hình ảnh điểm đến

Ảnh minh họa: Thảo Chi

Quản lý người thuyết minh gắn với kiểm soát nội dung

Tại Quảng Ninh, sau những phản ánh liên quan đến hoạt động đón, tập hợp, hướng dẫn và thuyết minh khách tại Bảo tàng Quảng Ninh, UBND thành phố đã giao Sở VHTTDL kiểm tra, xác minh. Nội dung kiểm tra gồm tư cách, chức danh, điều kiện hành nghề của người trực tiếp thực hiện và trách nhiệm của đơn vị quản lý bảo tàng.

Thành phố cũng yêu cầu rà soát lịch trình của đoàn khách, các tổ chức, cá nhân liên quan và mối quan hệ giữa doanh nghiệp lữ hành, hướng dẫn viên, người tổ chức đoàn với các cơ sở kinh doanh phục vụ khách.

Điểm đáng quan tâm nằm ở chỗ, việc kiểm tra không chỉ nhằm xác định “ai đang làm”, mà còn xem xét “đang nói gì”. Với những người nước ngoài trực tiếp tập hợp, dẫn đoàn, hướng dẫn hoặc thuyết minh, cơ quan chức năng sẽ kiểm tra tư cách, nội dung hoạt động và điều kiện pháp lý. Những thông tin cung cấp cho du khách về lịch sử, văn hóa, chủ quyền, đất nước và con người Việt Nam cũng được đưa vào diện kiểm tra.

Ngày 18.9, Sở VHTTDL Quảng Ninh tiếp tục yêu cầu Bảo tàng - Thư viện thành phố báo cáo toàn bộ hoạt động đón, hướng dẫn khách; rà soát quy trình quản lý, bảo đảm thông tin thuyết minh và giới thiệu hiện vật tuân thủ Luật Di sản văn hóa, đồng thời làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân nếu để xảy ra vi phạm.

Sở cũng yêu cầu doanh nghiệp lữ hành không để người nước ngoài không đủ điều kiện hành nghề trực tiếp tập hợp, dẫn đoàn, thuyết minh; hướng dẫn viên Việt Nam phải thực hiện trách nhiệm quản lý đoàn và kiểm soát thông tin cung cấp cho du khách.

Như vậy, vấn đề quản lý lời thuyết minh đang được đặt trong một phạm vi rộng hơn chiếc thẻ hướng dẫn viên. Một người có đủ điều kiện hành nghề vẫn cần được đặt trong một quy trình có tài liệu, chuẩn thông tin và trách nhiệm kiểm soát rõ ràng.

Vụ việc tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh là một ví dụ. Khi xảy ra vụ thuyết minh sai lệch về lịch sử chính điện Lam Kinh, chị P. khi đó chưa phải thuyết minh chính mà phụ trách công tác nghiệp vụ, sưu tầm và được phân công thuyết minh phụ vào những thời điểm cao điểm do thiếu hướng dẫn viên. Sau đó, chị tham gia kỳ thi sát hạch và đến tháng 3.2025 chính thức trở thành thuyết minh viên.

Một clip ghi lại phần thuyết minh có cách diễn đạt gây tranh cãi về triều đại Tây Sơn đã lan truyền trên mạng xã hội. Trong bản tường trình, chị P. giải thích việc nói vấp xuất phát từ thiếu tập trung và áp lực muốn truyền tải nhiều thông tin trong thời gian ngắn, đồng thời xin lỗi và cam kết cẩn trọng hơn. Sau sự việc, Ban quản lý yêu cầu đội ngũ cán bộ, nhân viên, đặc biệt là hướng dẫn viên tăng cường trau dồi kiến thức.

Cần một “bộ lọc” trước khi thông tin đến du khách

Điểm chung giữa những sự việc này là trách nhiệm không thể chỉ đặt lên vai người đứng trước đoàn khách. Khi hoạt động thuyết minh diễn ra tại bảo tàng, di tích, đơn vị quản lý địa điểm cần có cơ chế kiểm soát phù hợp. Doanh nghiệp lữ hành phải quản lý hướng dẫn viên và người đi cùng đoàn; cơ quan quản lý nhà nước kiểm tra điều kiện hành nghề và xử lý khi có sai phạm.

Quảng Ninh đang phân công trách nhiệm cho nhiều cơ quan. Sở VHTTDL kiểm tra việc chấp hành quy định về kinh doanh lữ hành, điều kiện hành nghề, thẻ hướng dẫn viên, văn bản phân công hoặc hợp đồng hướng dẫn và phạm vi hành nghề, tập trung tại các khu, điểm du lịch, bảo tàng, di tích, bến cảng, điểm đón khách và địa bàn có đông khách quốc tế. Công an thành phố phối hợp kiểm tra người nước ngoài tham gia hướng dẫn, thuyết minh; các địa phương rà soát điểm tham quan, cơ sở kinh doanh và nơi thường xuyên tập trung khách...

Cách quản lý này cũng có thể được mở rộng theo hướng xây dựng nguồn thông tin thống nhất để người thuyết minh tham khảo và thường xuyên cập nhật kiến thức. Khi nội dung được chuẩn hóa, việc kiểm tra sẽ rõ ràng hơn, thay vì chỉ xử lý khi một đoạn thuyết minh sai đã xuất hiện trên mạng xã hội.

Nghị quyết 26-NQ/TW ngày 22.8.2026 về phát triển du lịch Việt Nam đặt yêu cầu xây dựng hệ thống dữ liệu nội dung gốc du lịch quốc gia đa ngôn ngữ, tạo nguồn tư liệu chính thống, đồng bộ về điểm đến và sự kiện. Nghị quyết cũng định hướng ứng dụng bản đồ số, trợ lý du lịch ảo đa ngôn ngữ, bảo tàng số và thuyết minh đa phương tiện.

Đây có thể là hướng để giảm sự phụ thuộc hoàn toàn vào lời nói tại chỗ. Nhưng dù sử dụng công nghệ hay hình thức thuyết minh trực tiếp, điều quan trọng vẫn là nguồn thông tin phải chính xác, được cập nhật và có đơn vị chịu trách nhiệm.

Chỉ thị 24/CT-TTg ngày 28.5.2026 của Thủ tướng Chính phủ cũng đặt yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát và hoàn thiện các quy định liên quan đến hoạt động du lịch, trong đó có hướng dẫn viên và các hoạt động liên quan đến người nước ngoài.

Du khách có thể quên tên một hướng dẫn viên, nhưng chưa chắc quên điều họ được nghe tại một di tích, bảo tàng hay điểm tham quan. Vì vậy, kiểm soát lời thuyết minh thực chất là kiểm soát một phần hình ảnh điểm đến.

Một điểm đến chuyên nghiệp cần làm rõ ai được thuyết minh, nội dung được xây dựng dựa trên nguồn nào và trách nhiệm thuộc về ai khi thông tin có sai sót. Khi những khâu này được quy định rõ, chất lượng thông tin cung cấp cho du khách sẽ được kiểm soát bằng quy trình, thay vì phụ thuộc vào sự cẩn trọng của từng cá nhân.