Kiến nghị chính sách thúc đẩy phát triển bền vững lĩnh vực công nghiệp

Sản xuất tại một doanh nghiệp Việt Nam ở Khu công nghiệp Amata. Ảnh: Vương Thế

Theo các chuyên gia, trong giai đoạn tới, để công nghiệp trở thành động lực phát triển kinh tế, cần có hệ thống giải pháp, chính sách đồng bộ để huy động nguồn lực và phát huy thế mạnh cho phát triển công nghiệp, nâng cao năng lực cạnh tranh công nghiệp trên thị trường toàn cầu.

Những vấn đề từ thực tiễn địa phương

Theo Quy hoạch tỉnh Đồng Nai thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, công nghiệp tiếp tục được xác định là ngành kinh tế trụ cột, giữ vai trò quyết định trong tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Giai đoạn hiện nay, lĩnh vực công nghiệp - xây dựng chiếm khoảng 56% GRDP, đóng góp trên 60% tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn; kim ngạch xuất khẩu chủ yếu là sản phẩm công nghiệp chế biến, chế tạo. Công nghiệp tạo việc làm ổn định cho trên 1 triệu lao động, góp phần quan trọng đảm bảo an sinh xã hội và ổn định dân cư đô thị - công nghiệp.

Đồng Nai cũng có hệ thống khu, cụm công nghiệp lớn, thu hút hàng chục tỷ USD vốn đầu tư của doanh nghiệp (DN) có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và nhiều DN trong nước. Tuy vậy, dưới góc độ quản lý, có thể nhận thấy rõ rằng chất lượng thu hút đầu tư chưa đồng đều; liên kết giữa DN FDI và DN trong nước còn hạn chế. Tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng tạo ra trên địa bàn chưa tương xứng với quy mô và tiềm năng phát triển công nghiệp của tỉnh.

Theo Sở Công Thương, bên cạnh những thành tựu đạt được, mô hình tăng trưởng công nghiệp của địa phương còn dựa nhiều vào gia công, lắp ráp; chuyển dịch sang công nghiệp công nghệ cao còn chậm. Nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là kỹ thuật viên, kỹ sư lành nghề, còn thiếu so với yêu cầu phát triển giai đoạn mới. Đây đều là những vấn đề cần giải quyết để công nghiệp Đồng Nai chuyển mình, phát triển sang giai đoạn hiện đại, tiên tiến.

Đó cũng là mong muốn của cộng đồng DN, nhất là DN nhỏ và vừa. Ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Ủy viên Ban Chấp hành Liên đoàn DN Đồng Nai chia sẻ: Nhiều năm nay, các DN rất mong được tháo gỡ khó khăn về mặt bằng sản xuất. Thực tế là ngoài khu vực công nghiệp tập trung, quy mô lớn tại các khu công nghiệp thì Đồng Nai có hàng chục ngàn DN sản xuất đang nằm ngoài quy hoạch, tuy nhiên, nguồn lực từ phía Nhà nước lẫn cộng đồng DN vẫn chưa đủ để có thể nhanh chóng tháo gỡ nút thắt này.

Tương tự, theo Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Võ Hoàng Khai, Đồng Nai đang trong quá trình đổi mới mô hình phát triển theo hướng bền vững, nâng cao chất lượng tăng trưởng, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập. Điều đó đặt ra nhiều vấn đề mới cho công tác quản lý và hoạt động của DN, rất cần sự đồng hành của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Tăng giá trị cạnh tranh của công nghiệp

Theo các chuyên gia, mô hình phát triển mới đòi hỏi phải xác định được các ngành, lĩnh vực có lợi thế cạnh tranh, đồng thời phải gắn với cải thiện năng lực đổi mới sáng tạo và năng lực độc lập, tự chủ của nền kinh tế.

Theo PGS.TS Nguyễn Thừa Lộc (Đại học Kinh tế Quốc dân), yêu cầu nâng cao năng lực công nghiệp và giá trị gia tăng không chỉ phát triển theo chiều rộng mà còn cần tập trung vào chiều sâu, tham gia hiệu quả hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Nhà nước cần đặt trọng tâm là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo việc làm bền vững, cải thiện thu nhập và phúc lợi cho người lao động. Bên cạnh đó là từng bước giảm thiểu ô nhiễm, ứng phó với biến đổi khí hậu và thúc đẩy các mô hình công nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn. Cần có sự phân tích toàn diện, xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá và hoạch định chính sách công nghiệp trong giai đoạn 2026-2045, phù hợp với bối cảnh chuyển đổi xanh và toàn cầu hóa.

PGS.TS Phan Thị Bích Nguyệt, nguyên Phó Hiệu trưởng, Chủ tịch Cộng đồng Cựu sinh viên Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh nhận định: Đồng Nai là một cực kinh tế lớn của đất nước và là trọng điểm về phát triển công nghiệp. Công nghiệp của Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh, vùng Đông Nam Bộ đóng vai trò dẫn dắt sự phát triển của đất nước nên cần có chính sách định hướng kịp thời, phù hợp.

Cũng theo PGS.TS Phan Thị Bích Nguyệt, những vấn đề phát sinh từ thực tiễn địa phương và nghiên cứu của các nhà khoa học sẽ góp phần đề xuất chính sách cho phát triển công nghiệp quốc gia theo hướng bền vững; đồng thời hỗ trợ hoàn thiện định hướng, cơ chế và giải pháp nhằm nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo của các DN tại tỉnh Đồng Nai trong bối cảnh chuyển đổi số, từ đó nâng cao năng lực quản trị, năng lực cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Theo Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Võ Hoàng Khai, tỉnh lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm nhiệm vụ đột phá của địa phương thông qua việc ban hành các chương trình, chính sách phát triển. Đồng thời quy hoạch đầu tư hạ tầng đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, chuyển đổi số; xác định rõ mục tiêu đến năm 2030, phát triển đổi mới sáng tạo rộng khắp trong DN. Thời gian qua, Đồng Nai có nhiều hoạt động phối hợp với các chuyên gia, nhà khoa học, trường đại học, tổ chức để nghiên cứu thực tiễn, qua đó đề xuất, khuyến nghị các chính sách và định hướng phát triển.

Vương Thế