Kiến tạo không gian phát triển mới cho Lai Châu: Bắt đầu từ những giá trị đang có
Ở cực Tây Bắc của Tổ quốc, Lai Châu là miền đất nơi địa lý gặp gỡ nhân văn. Núi non xếp lớp như những trang sách mở, thung lũng trải dài giữa vòng tay đá, những con suối đầu nguồn sông Đà lặng lẽ chảy qua bản làng. Biên cương ở đây không chỉ là đường biên hành chính, mà là không gian sinh tồn bền bỉ, nơi con người học cách sống cùng thiên nhiên qua nhiều thế hệ.
Địa hình chia cắt mạnh, độ cao lớn, khí hậu phân hóa theo đai cao - những điều từng được coi là bất lợi, thực chất lại là bàn tay âm thầm tạo nên sự đa dạng sinh học và bản sắc sinh kế hiếm có. Khi xuân đến, trên những triền núi cao, hoa rừng lặng lẽ nở; dưới thung lũng, ruộng lúa ngậm nước, đất mềm ra sau mùa đông dài. Người Mông, Thái, Dao, Hà Nhì, Lự… tiếp tục một vòng canh tác mới, nối dài tri thức bản địa đã tích lũy qua năm tháng.
Rừng - nền tảng sinh kế trong nhịp xuân xanh
Mùa xuân ở Lai Châu bắt đầu từ rừng. Khi rừng thay lá, khi những mầm non nhú lên dưới tán cây già, đó cũng là lúc sinh kế của người dân khởi động lại sau mùa đông. Rừng ở đây không chỉ là màu xanh che phủ, mà là không gian sống, nơi con người gửi gắm kế sinh nhai và niềm tin dài hạn.
Dưới tán rừng là những vạt dược liệu bắt đầu bật mầm, những cây gia vị tỏa hương nhẹ trong sương sớm, những đàn gia súc thong thả tìm cỏ non. Nông nghiệp nơi đây không vội mà thuận theo địa hình, thuận theo khí hậu, thuận theo nhịp điệu của mùa. Chính sự chậm rãi ấy tạo ra nền tảng cho nông nghiệp sinh thái, nơi giá trị được tích lũy dần, bền và sâu.
Hồ thủy điện - mặt nước xuân giữa đại ngàn
Khi nắng xuân trải xuống những lòng hồ thủy điện, mặt nước phẳng lặng như gương, phản chiếu núi rừng và mây trời. Những lồng cá bắt đầu một chu kỳ mới, người dân sửa lại bè, kiểm tra dây neo, chuẩn bị cho mùa nuôi mới.
Hồ nước khi ấy không chỉ là công trình năng lượng. Nó trở thành không gian sinh thái mở, nơi thủy sản, du lịch và nghiên cứu cùng tồn tại. Giữa mênh mang nước xuân, con người cảm nhận rõ hơn mối liên hệ giữa thiên nhiên và sinh kế, rằng phát triển bền vững không đến từ việc khai thác cạn kiệt, mà từ cách sống hài hòa với mặt nước và dòng chảy.
Sâm Lai Châu - mạch xuân của núi cao
Trên những sườn núi cao, nơi sương mù còn giăng kín vào buổi sớm, sâm Lai Châu âm thầm sinh trưởng. Mùa xuân với sâm không phải là khoảnh khắc bùng nở, mà là giai đoạn tích lũy. Cây hút dưỡng chất từ đất, từ nước, từ khí lạnh còn sót lại của mùa đông.
Sâm không đứng một mình. Nó thuộc về hệ sinh thái dược liệu núi cao, nơi con người chăm sóc cây bằng sự kiên nhẫn và hiểu biết. Khi được đặt trong mối quan hệ với rừng, với các loài dược liệu bổ trợ, với câu chuyện người giữ rừng, sâm trở thành biểu tượng của phát triển có trách nhiệm - chậm, chắc và bền.
Thung lũng Mường Than - sắc xuân trên cánh đồng giữa núi
Xuân về, Mường Than mở ra một gam màu dịu dàng. Nước dẫn vào ruộng, đất thở sau mùa khô lạnh, những bờ vùng bờ thửa hiện lên rõ nét trong nắng sớm. Đây không chỉ là cánh đồng lúa, mà là không gian văn hóa - lịch sử, nơi mỗi mùa vụ đều gắn với ký ức cộng đồng.
Giữa thung lũng ấy, con người gieo mạ không chỉ để có thóc gạo, mà để nối dài một chu trình sống đã quen thuộc qua nhiều thế hệ. Mường Than vì thế không chỉ nuôi lúa, mà nuôi dưỡng mối quan hệ giữa đất, nước và con người.
Gạo dâu, gạo séng cù - hạt lúa mang hương xuân
Từ những cánh đồng ấy, gạo dâu và gạo séng cù ra đời. Gạo dâu có vị dẻo, ngọt hậu, sinh ra từ những thung lũng thấp hơn, nơi phù sa cổ lắng đọng. Đó là thứ gạo ăn chậm mới thấy ngon, như nhịp xuân miền núi, không gấp gáp, không ồn ào. Gạo séng cù lớn lên ở độ cao lớn hơn, nơi ngày và đêm chênh lệch rõ rệt. Chính cái lạnh cuối đông và nắng xuân đầu mùa làm hạt gạo săn chắc, thơm tự nhiên. Khi hạt gạo được kể cùng câu chuyện khí hậu, thung lũng và con người, nó vượt ra khỏi vai trò lương thực để trở thành ký ức của vùng đất.
Mật ong rừng - giọt xuân ngưng đọng từ rừng sâu
Mùa xuân cũng là mùa ong tìm hoa. Ong bay qua nhiều tầng rừng, qua dược liệu, qua cây gia vị, gom góp hương sắc núi rừng vào từng giọt mật. Người lấy mật đi rừng nhẹ bước, lấy vừa đủ, để ong còn tổ, rừng còn mùa hoa sau. Mỗi chai mật ong vì thế mang theo cả mùa xuân của hệ sinh thái sống, nơi sinh kế và bảo tồn không đối nghịch, mà nâng đỡ lẫn nhau.
Tích hợp đa giá trị - tư duy hệ sinh thái trong mùa xuân phát triển
Mùa xuân nhắc con người rằng mọi sự sống đều liên thông. Vì vậy, tích hợp đa giá trị không thể theo lối cắt khúc. Rừng, nông nghiệp, du lịch, văn hóa không tồn tại riêng rẽ, mà cùng tạo nên một hệ sinh thái sống.
Tích hợp không phải là cộng dồn các ngành, mà là thiết kế lại không gian phát triển để mọi hoạt động cùng hướng đến giá trị đầu cuối: chất lượng sống của cộng đồng, sự bền vững của hệ sinh thái, và khả năng tự đứng vững của nền kinh tế địa phương. Khi cùng nhìn về một điểm đến chung, mỗi phần việc sẽ tự tìm được vị trí của mình trong tổng thể.
Mùa xuân bắt đầu từ tư duy
Trước khi nghĩ đến những dự án lớn, hãy lắng nghe nhịp xuân đang chuyển mình trong rừng, trên ruộng, bên lòng hồ và trong từng bản làng. Khi cộng đồng được đặt ở trung tâm, khi tài sản bản địa được trân trọng đúng giá trị, không gian phát triển mới sẽ tự mở ra, nhẹ nhàng, bền bỉ, như mùa xuân đến trên miền biên cương Tổ quốc.
Từ “vùng xa” đến điểm khởi đầu trong nhịp xuân mới. Nếu nhìn từ nội địa, Lai Châu có thể là “xa”. Nhưng từ bên kia biên giới nhìn vào, đây lại là nơi khởi đầu của những kết nối mới. Trong nhịp xuân ấy, Lai Châu hiện ra không phải là điểm cuối, mà là cửa ngõ sinh thái, nơi sản vật mang theo câu chuyện, bản sắc và giá trị khác biệt.
