Kiểu khoe khéo khiến người khác khó chịu

Thói quen khoe khéo đôi khi khiến người nói mất điểm vì người nghe cảm thấy sự khiêm tốn thiếu chân thành. Ảnh: cottonbro studio/Pexels .

Có người than phiền vì phải mua quần áo mới sau khi giảm cân, người khác lại kể chuyện chiếc Ferrari mới mua nhưng không có màu yêu thích. Đằng sau những lời than thở tưởng chừng vô hại ấy đôi khi là mong muốn khoe thành công hoặc những điều đáng tự hào của bản thân.

Trong tâm lý học, hành vi này được gọi là humblebragging, có thể hiểu là khoe khéo bằng cách giả vờ khiêm tốn. Thay vì trực tiếp nói về thành quả, người nói thường lồng ghép lời tự chê bai hoặc phàn nàn để tạo cảm giác gần gũi, theo VICE.

Tuy nhiên, cách thể hiện này không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả như mong muốn. Người nghe có thể nhận ra ý khoe khoang phía sau, từ đó cảm thấy người nói thiếu chân thành.

Khiêm tốn hay đang khoe khoang?

Thuật ngữ humblebrag do cây bút hài kịch Harris Wittels đặt ra, dùng để chỉ kiểu khoe khoang giúp một người phô bày thành tích mà không phải đối mặt với cảm giác xấu hổ hay tội lỗi thường đi kèm việc tự đề cao bản thân.

Trên Reddit, nhiều người đưa ra những ví dụ như: "Wi-Fi ở phòng chờ hậu trường buổi hòa nhạc của Kanye tệ quá! Tôi cần đổi điện thoại tốt hơn" hay "Tôi giảm cân nhiều quá, giờ lại phải mua thêm quần áo".

Điểm chung của những câu nói này là người nói tỏ ra đang gặp rắc rối, nhưng thực chất muốn người khác chú ý đến những điều đáng tự hào mà mình có.

Tiến sĩ Maritsa Yzaguirre-Kelley, nhà sáng lập các dịch vụ đánh giá và tư vấn sức khỏe tinh thần tại Boca Raton (Mỹ), cho rằng đây là thói quen tiêu cực vì thường phản tác dụng. Theo bà, người nghe dễ nhận ra ý khoe khoang ẩn sau vẻ ngoài khiêm tốn, khiến người nói có vẻ thiếu chân thành hơn so với việc thẳng thắn chia sẻ niềm vui.

Mariana Plata, thạc sĩ tâm lý học lâm sàng trẻ em và thanh thiếu niên, nhà giáo dục, diễn giả và cây bút về sức khỏe tinh thần của Psychology Today, cho rằng sự xấu hổ là một trong những nguyên nhân chính khiến con người thường xuyên khoe khéo.

Trong giao tiếp, cách một người nói về thành công đôi khi ảnh hưởng đến thiện cảm của người nghe nhiều hơn chính thành tích đó. Ảnh: Ron Lach/Pexels.

Trong bài viết về chủ đề này, bà giải thích rằng con người dùng cách khoe khéo để tránh cảm giác khó chịu khi phải thể hiện sự tự hào về bản thân. Họ che giấu lời khoe khoang bằng vẻ ngoài khiêm tốn giả tạo, bởi từ trước đến nay, nhiều người được dạy rằng nên giấu đi những thành công của mình.

Nỗi lo bị đánh giá không chỉ xuất hiện khi một người chia sẻ thành công, mà còn liên quan đến cách họ nhìn nhận bản thân trong các mối quan hệ.

Đây cũng là một khía cạnh có thể tìm hiểu thêm qua cuốn Tâm lý học xã hội (NXB Trẻ, 2024). Cuốn sách giúp độc giả có thêm góc nhìn về cách suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của con người chịu ảnh hưởng từ những người xung quanh, qua đó hiểu hơn vì sao chúng ta đôi khi điều chỉnh cách thể hiện bản thân để được chấp nhận hoặc công nhận trong xã hội.

Tuy nhiên, tự hào về những gì bản thân đạt được không đồng nghĩa với kiêu ngạo. Mỗi người đều có quyền vui mừng và ghi nhận thành quả của mình sau quá trình nỗ lực.

Làm sao để chia sẻ thành công mà không gây phản cảm?

Theo Plata, ranh giới giữa việc ăn mừng thành công và khoe khoang khá mong manh. Điểm khác biệt nằm ở cách một người nhìn nhận và chia sẻ thành quả của mình.

Khi ăn mừng thành công, họ thừa nhận những gì đã đạt được và công sức đã bỏ ra để có được kết quả đó. Ngược lại, khi khoe khéo, họ có thể che giấu niềm tự hào vì xấu hổ hoặc vì muốn cạnh tranh với người khác.

Trong cuốn Cẩm nang khoe khéo: Đừng giỏi giang một cách thầm lặng! , tác giả Meredith Fineman tiếp cận vấn đề từ một góc nhìn khác khi mỗi người cần biết cách nói về năng lực, thành tích và những đóng góp của bản thân.

Cuốn sách khuyến khích người đọc không nên im lặng đến mức công sức của mình bị bỏ qua, đặc biệt trong công việc và những tình huống cần chứng minh năng lực.

Tác giả / Tác phẩm

Cẩm nang khoe khéo: Đừng giỏi giang một cách thầm lặng! (Brag Better: Master the Art of Fearless Self-Promotion)

Tác giảMeredith Fineman

Xuất bản2025

Nhà xuất bảnDân Trí

Cuốn sách hướng dẫn cách tự tin chia sẻ thành tích và năng lực cá nhân một cách khéo léo, chuyên nghiệp mà không sợ bị xem là kiêu ngạo. Tác giả cung cấp các phương pháp thực tế giúp bạn làm nổi bật giá trị bản thân, ghi điểm với cấp trên và thăng tiến hiệu quả trong công việc.

Bà cho rằng mỗi người có thể tự tin thể hiện thành quả sau những nỗ lực của mình, nhưng vẫn cần quan tâm đến cảm xúc của người xung quanh, đồng thời giữ sự đồng cảm và lòng trắc ẩn.

Quan điểm này cũng gợi nhớ đến thông điệp của Florence Given, tác giả và người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội. Cô đề cao sự mạnh dạn, khuyến khích mọi người không tự thu nhỏ bản thân chỉ vì sợ người khác đặt câu hỏi: "Cô ta nghĩ mình là ai?".

Theo Given, phụ nữ thường được dạy phải bằng lòng với những gì ít ỏi mình có và không nên thể hiện quá nhiều tham vọng. Tuy nhiên, ai cũng xứng đáng có một cuộc sống đủ đầy. Vì vậy, mọi người không nhất thiết phải che giấu niềm tự hào về những thành quả mà mình đã kiên trì theo đuổi.

Thay vì cố tỏ ra khiêm tốn để được người khác yêu mến, mỗi người có thể thẳng thắn ghi nhận thành công của bản thân mà không cần khoe khoang hay hạ thấp người khác.

Bà Plata cũng chia sẻ cách mình hướng dẫn khách hàng thay đổi thói quen này là thẳng thắn thừa nhận thành quả và xây dựng sự tự tin từ bên trong.

Mọi người có thể chia sẻ niềm vui với những người đáng tin cậy, đồng thời rèn luyện sự tự tin bằng cách giữ lời hứa với chính mình. Khi đó, giá trị bản thân không còn phụ thuộc vào việc có bao nhiêu người chứng kiến hay công nhận thành công.