Kinh tế chăm sóc - động lực tăng trưởng mới trong bối cảnh già hóa dân số

Diễn đàn Kinh tế chăm sóc Việt Nam 2026 do Hội đồng Doanh nhân nữ Việt Nam (VCCI) tổ chức sáng 26/1 đã nhấn mạnh vai trò của kinh tế chăm sóc như một động lực tăng trưởng bền vững, tạo việc làm và thúc đẩy bình đẳng giới thông qua đổi mới mô hình kinh doanh.

Cục Thống kê dự báo, đến năm 2038, ước tính hơn 20% dân số Việt Nam sẽ bước vào nhóm trên 60 tuổi, khi đó nhu cầu về dịch vụ chăm sóc dài hạn, chăm sóc sức khỏe, chăm sóc trẻ em và hỗ trợ người khuyết tật, người yếu thế sẽ tiếp tục tăng mạnh. Theo các nghiên cứu quốc tế, cứ mỗi 1 USD đầu tư cho chăm sóc có thể tạo ra tới 4 USD lợi ích kinh tế thông qua tăng năng suất, tạo việc làm và cải thiện phúc lợi xã hội.

Điều tra quốc gia về sử dụng thời gian tại Việt Nam năm 2022 của Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam cho thấy, phụ nữ hiện vẫn đảm nhận phần lớn công việc chăm sóc không được trả lương, trung bình khoảng 3 giờ mỗi ngày, cao gấp gần hai lần so với nam giới. Sự chênh lệch này không chỉ tạo ra "gánh nặng kép" đối với phụ nữ mà còn làm giảm năng suất lao động, hạn chế cơ hội tham gia thị trường việc làm và tác động đến chất lượng nguồn nhân lực trong dài hạn.

Bà Mai Thị Diệu Huyền, Phó chủ tịch phụ trách Hội đồng Doanh nhân nữ Việt Nam, VCCI nhấn mạnh, kinh tế chăm sóc đang nổi lên như một lĩnh vực kinh tế có tiềm năng tăng trưởng lớn, góp phần tạo việc làm bền vững, nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy bình đẳng giới và tăng cường năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp. Thúc đẩy kinh tế chăm sóc và nhân rộng mô hình doanh nghiệp thân thiện với gia đình sẽ góp phần tăng quyền kinh tế cho phụ nữ, giúp phụ nữ có tiếng nói mạnh mẽ hơn trong mọi lĩnh vực của đời sống.

Bà Mai Thị Diệu Huyền nêu rõ: Nhu cầu về dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp đang thay đổi mạnh mẽ từ một hoạt động mang tính hỗ trợ sang một ngành kinh tế dịch vụ đầy tiềm năng trong bối cảnh tốc độ già hóa dân số ở nước ta tăng nhanh. Việc hình thành các trung tâm chăm sóc sức khỏe dài hạn và dịch vụ hỗ trợ tại gia chuyên nghiệp không chỉ đáp ứng sự thay đổi của cấu trúc gia đình hiện đại mà còn mở ra một phân khúc thị trường mới nhiều tiềm năng.

Tại diễn đàn, các đại biểu đã cung cấp bức tranh tổng thể về già hóa dân số, sự phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe và chăm sóc dài hạn; tiềm năng phát triển ngành Kinh tế chăm sóc tại Việt Nam; cũng như cơ hội tạo việc làm bền vững và phát triển doanh nghiệp trong lĩnh vực này. Đồng thời, nhấn mạnh vai trò của khu vực doanh nghiệp trong việc cung cấp các dịch vụ chăm sóc chất lượng, dễ tiếp cận, đồng thời bảo đảm điều kiện làm việc và an sinh cho lực lượng lao động trong ngành chăm sóc, phần lớn là phụ nữ. Đầu tư vào kinh tế chăm sóc chính là đầu tư cho nguồn nhân lực, cho năng suất và cho sự phát triển dài hạn của nền kinh tế.

Bà Nguyễn Kim Lan, Quản lý chương trình tăng cường quyền năng kinh tế cho phụ nữ, UN Women Việt Nam cho rằng, dù chưa có số liệu đầy đủ về tỷ lệ doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ trong ngành này, nhưng nhiều nghiên cứu cho thấy, lao động nữ chiếm tới khoảng 70% lực lượng lao động ngành chăm sóc. Vì thế, tiềm năng rất lớn để phụ nữ khởi sự, dẫn dắt và mở rộng doanh nghiệp trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, kể cả trong ngành chăm sóc, vẫn đang gặp nhiều khó khăn, nổi bật là về tiếp cận tài chính, tiếp cận các dịch vụ phát triển doanh nghiệp, tiếp cận đào tạo, ứng dụng công nghệ…

Bà Nguyễn Kim Lan cho rằng, để phát triển bền vững, doanh nghiệp chăm sóc, đặc biệt là doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, cần hướng tới sự sáng tạo, nâng cao chất lượng dịch vụ, giá cả hợp lý, đáp ứng khả năng chi trả của nhiều nhóm khách hàng. Cùng với đó, có chính sách việc làm bền vững, môi trường làm việc bình đẳng giới cho người lao động; Ứng dụng công nghệ số, dịch vụ chăm sóc xanh và kỹ thuật số… Đồng thời nhấn mạnh, các doanh nghiệp cũng rất cần phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, khu vực doanh nghiệp và các tổ chức xã hội về các chính sách hỗ trợ phù hợp, đầu tư cho đổi mới sáng tạo và tăng cường kết nối hệ sinh thái là những yếu tố then chốt để phát triển phát triển kinh tế chăm sóc thời gian tới: Đối với phát triển kinh tế chăm sóc thì vai trò đi đầu vẫn cần hỗ trợ từ phía Nhà nước, vai trò dẫn dắt vẫn là then chốt, thông qua đầu tư công vào hạ tầng chăm sóc, hoàn thiện khung pháp lý, mã ngành- mã nghề cho kinh tế chăm sóc. Cần có chính sách ưu đãi thuế, tài chính cho doanh nghiệp tạo tác động xã hội, doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ hoặc lao động yếu thế. Từ đó để lĩnh vực này phát triển bền vững.

Kim Oanh