Kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong môi trường cạnh tranh bình đẳng

Việc tiếp cận tổng thể giúp giải quyết bài toán cốt lõi là tối đa hóa lợi ích từ nguồn lực công để xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ. (Ảnh: Vietnam+)

Nhà nước cần giữ vị thế ổn định để bảo đảm an ninh kinh tế và sức cạnh tranh quốc gia trên bình diện quốc tế.. (Ảnh: Vietnam+)

Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước được ban hành đã tạo nên một dấu mốc quan trọng trong tư duy quản trị quốc gia. Không chỉ dừng lại ở việc định vị lại vai trò của doanh nghiệp Nhà nước, Nghị quyết còn đặt ra một tầm nhìn tổng thể về việc tối ưu hóa nguồn lực công, yêu cầu kinh tế Nhà nước phải dẫn dắt bằng hiệu quả và quản trị chuẩn quốc tế thay vì dựa vào đặc quyền, tạo lập một nền tảng cạnh tranh minh bạch cho mọi thành phần kinh tế.

Tư duy mới về quản trị và tối ưu hóa nguồn lực

Sự ra đời của Nghị quyết số 79-NQ/TW vào ngày 6/1/2026, do Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành, được giới chuyên gia đánh giá là một bước đi mang tính thời điểm và chiến lược. Theo ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, đây là lần đầu tiên chúng ta có một văn kiện đề cập một cách toàn diện các nguyên tắc quản lý và sử dụng nguồn lực Nhà nước "dưới mọi hình thức." Sự thay đổi này cho thấy tầm nhìn rộng mở hơn với nguồn lực công không chỉ nằm ở vốn tại các doanh nghiệp Nhà nước mà còn hiện diện qua nhiều kênh, cơ chế khác nhau trong toàn bộ nền kinh tế.

Việc tiếp cận tổng thể giúp giải quyết bài toán cốt lõi là tối đa hóa lợi ích từ nguồn lực công để xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ. Trong hơn hai thập kỷ nghiên cứu và tham mưu chính sách, ông Hiếu khẳng định rằng nếu chỉ bó hẹp tư duy vào doanh nghiệp Nhà nước sẽ không phản ánh đúng bản chất của bài toán nguồn lực. Cách tiếp cận mới hướng tới việc củng cố kinh tế Nhà nước trở thành một lực lượng vật chất quan trọng, đóng vai trò dẫn dắt trong các ngành lĩnh vực then chốt (như năng lượng, khoáng sản chiến lược, logistics và hạ tầng số). Đây là những "mạch máu" của nền kinh tế, nơi Nhà nước cần giữ vị thế ổn định để bảo đảm an ninh kinh tế và sức cạnh tranh quốc gia trên bình diện quốc tế.

Nghị quyết cũng vạch rõ lộ trình phát triển cho doanh nghiệp Nhà nước theo hướng tập trung vào chất lượng và quy mô ở các lĩnh vực thiết yếu. Đối với những doanh nghiệp mà Nhà nước không cần giữ cổ phần chi phối, thông điệp đưa ra rất quyết liệt, mạnh dạn tái cơ cấu, sáp nhập để tạo ra các thực thể mạnh hơn hoặc thực hiện cổ phần hóa hoàn toàn.

Tuy nhiên, ông Phan Đức Hiếu cũng nhấn mạnh việc cổ phần hóa phải tuân theo lộ trình "làm đúng, làm chuẩn" để tối ưu hóa nguồn lực, thay vì chạy theo số lượng hay thời gian một cách máy móc. Điểm đột phá khác là mục tiêu 100% doanh nghiệp Nhà nước phải áp dụng khung quản trị theo thông lệ quốc tế (OECD) và tái cơ cấu Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) thành một Quỹ đầu tư quốc gia chuyên nghiệp. Mô hình này sẽ giúp Nhà nước vận hành vốn theo nguyên tắc thị trường, linh hoạt và chủ động đầu tư vào các công nghệ mới, thậm chí vươn tầm quốc tế để học hỏi và tích lũy năng lực.

Điểm đột phá là mục tiêu 100% doanh nghiệp Nhà nước phải áp dụng khung quản trị theo thông lệ quốc tế. (Ảnh: Vietnam+)

Vai trò chủ đạo và nguyên tắc bình đẳng

Một trong những vấn đề vốn gây nhiều tranh luận là mối quan hệ giữa vai trò "chủ đạo" của kinh tế Nhà nước và nguyên tắc "bình đẳng" giữa các thành phần kinh tế. Dưới góc nhìn pháp lý, Luật sư Nguyễn Hồng Chung, Chủ tịch Công ty Luật DVL Lawfirm, cho rằng Nghị quyết 79 đã làm rõ hai khái niệm này không hề loại trừ nhau. Trong một nền kinh tế thị trường hiện đại, vai trò chủ đạo phải được hiểu là vai trò chức năng. Nhà nước đảm nhiệm những phần việc mà thị trường khó tự vận hành tốt như xây dựng hạ tầng nền tảng, đảm bảo an ninh năng lượng và quản trị rủi ro hệ thống.

Sự "chủ đạo" này không đồng nghĩa với việc làm thay tất cả hay hưởng đặc quyền, mà là khả năng "tạo chuẩn" để kéo hệ sinh thái kinh tế cùng phát triển. Theo Luật sư Chung, để tránh tình trạng dàn trải, cần có 5 nhóm tiêu chí định lượng rõ ràng để xác định lĩnh vực chiến lược, là an ninh quốc gia, độc quyền tự nhiên, xử lý thất bại thị trường, quản trị rủi ro hệ thống và khả năng dẫn dắt công nghệ. Quan trọng hơn, ông cho rằng danh mục này phải có kỷ luật "điều kiện vào - điều kiện ra." Bởi, khi một lĩnh vực đã có sự cạnh tranh hiệu quả từ khu vực tư nhân, Nhà nước nên chuyển từ vai trò người trực tiếp sản xuất sang vai trò người điều tiết và thiết lập luật chơi minh bạch.

Tính dẫn dắt của kinh tế Nhà nước còn thể hiện qua các "dự án neo" trong các lĩnh vực then chốt, từ đó tạo ra nhu cầu và không gian cho doanh nghiệp tư nhân tham gia cung ứng dịch vụ, công nghệ. Việc thiết lập các chuẩn mực dữ liệu và kỹ thuật thống nhất cũng là cách Nhà nước hỗ trợ các thành phần kinh tế khác phát triển bền vững. Khi doanh nghiệp Nhà nước minh bạch thông tin và tuân thủ kỷ luật thị trường, chi phí giao dịch xã hội sẽ giảm xuống, niềm tin của các nhà đầu tư tăng lên. Đây chính là cách kinh tế Nhà nước khẳng định vai trò chủ đạo thông qua năng lực kiến tạo và hiệu quả thực tế, thay vì dựa vào các ưu đãi về cơ chế vốn thường gây méo mó môi trường cạnh tranh.

Khi doanh nghiệp Nhà nước minh bạch thông tin và tuân thủ kỷ luật thị trường, chi phí giao dịch xã hội sẽ giảm xuống, niềm tin của các nhà đầu tư tăng lên. (Ảnh: Vietnam+)

Đột phá thể chế

Nhìn từ góc độ điều hành vĩ mô, tại phiên thảo luận của Đại hội XIV của Đảng, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng đã nhấn mạnh rằng giai đoạn 2026-2030 là thời điểm đất nước phải tăng tốc bứt phá. Với mục tiêu GDP bình quân đầu người đạt khoảng 8.500 USD vào năm 2030 và tốc độ tăng trưởng hằng năm trên 10%, áp lực đặt lên vai các thành phần kinh tế là rất lớn. Ngành Tài chính đã và đang lãnh đạo công tác hoàn thiện thể chế, sửa đổi đồng bộ các luật về đầu tư, quản lý vốn Nhà nước nhằm tháo gỡ những "điểm nghẽn" kinh tế bấy lâu nay.

Chiến lược của ngành Tài chính tập trung vào ba trụ cột là kiến tạo môi trường kinh doanh thông thoáng thông qua phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, huy động hiệu quả nguồn lực tài chính quốc gia bằng công nghệ AI và chuyển đổi số và phát triển thị trường vốn hiện đại. Việc chuyển đổi từ tư duy "quản lý" sang "phục vụ" không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp Nhà nước mà còn thúc đẩy kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng nhất. Sự thống nhất trong hành động này nhằm xây dựng một nền tảng kinh tế đủ sức chống chịu trước những biến động khó lường của tình hình địa chính trị thế giới đồng thời nâng cao tính tự chủ chiến lược của quốc gia.

Để hiện thực hóa những mục tiêu dài hạn này, ngay trong những ngày đầu năm 2026, Chính phủ đã ban hành Công điện số 06/CĐ-TTg với yêu cầu các tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước phải phấn đấu tăng trưởng sản lượng hoặc doanh thu từ 10% trở lên. Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh rằng khu vực doanh nghiệp Nhà nước phải là đầu tàu dẫn dắt trong bối cảnh kế hoạch 5 năm 2026-2030 bắt đầu khởi động. Bên cạnh đó, Chính phủ cam kết điều hành chính sách tài khóa và tiền tệ linh hoạt, sử dụng dư địa nợ công để đầu tư vào các công trình hạ tầng trọng điểm, đường sắt tốc độ cao và các trung tâm tài chính quốc tế.

Song song với việc thúc đẩy nội lực, Chính phủ cũng đặt mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công và thu hút FDI chất lượng cao vào các ngành công nghệ cao như bán dẫn và trí tuệ nhân tạo. Những nỗ lực này kết hợp với tinh thần đổi mới từ Nghị quyết 79, đang tạo ra một luồng sinh khí mới cho nền kinh tế. Một sự thay đổi sâu sắc về chất trong cách thức vận hành của kinh tế Nhà nước. Khi kinh tế Nhà nước làm tốt vai trò "xương sống" vững chắc, hoạt động chuyên nghiệp và cạnh tranh sòng phẳng, đó chính là bệ phóng vững chắc nhất để đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Một khía cạnh quan trọng khác của Nghị quyết 79 là việc cải tổ mạnh mẽ các đơn vị sự nghiệp công lập. Theo ông Phan Đức Hiếu, tinh thần của Nghị quyết rất rõ ràng, Nhà nước chỉ duy trì những đơn vị thực hiện dịch vụ công thiết yếu hoặc mang tính chính trị mà tư nhân không thể hoặc không muốn làm. Đối với những lĩnh vực mà thị trường có thể đáp ứng tốt, Nhà nước sẽ rút dần để xã hội hóa. Đây là một bước đi minh bạch nhằm tinh gọn bộ máy và nâng cao chất lượng dịch vụ cho người dân.

Cơ chế chi trả giá dịch vụ công cũng được định hướng chuyển đổi sang hình thức hỗ trợ trực tiếp cho người tiêu dùng thay vì cấp kinh phí cho đơn vị cung cấp. Cách làm văn minh này không chỉ giúp người dân có quyền lựa chọn dịch vụ tốt nhất mà còn buộc các đơn vị công lập phải tự đổi mới, cạnh tranh về chất lượng để tồn tại. Những đơn vị hoạt động không hiệu quả có thể chuyển đổi thành doanh nghiệp hoặc giải thể theo nguyên tắc thị trường. Điều này một lần nữa khẳng định triết lý của Nghị quyết 79 là tối ưu hóa mọi nguồn lực Nhà nước bằng hai trụ cột, là định vị lại vai trò và hiện đại hóa cơ chế vận hành./.

(Vietnam+)