Kinh tế thế giới bắt đầu 'dè chừng' Mỹ

Quang cảnh cảng hàng hóa tại Los Angeles, California, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Theo CNN, các nhà đầu tư toàn cầu đang thận trọng hơn với trái phiếu Mỹ. Những lo ngại về vai trò của đồng USD ngày càng được nhắc tới nhiều hơn, trong khi một số chính phủ đưa vàng của họ ra khỏi các kho lưu trữ tại Mỹ.

Gần hai năm sau khi Tổng thống Donald Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, một số nền kinh tế trên thế giới đang tìm cách giảm mức độ phụ thuộc vào Mỹ. Những lo ngại liên quan đến khoản nợ khoảng 40.000 tỷ USD, việc sử dụng ngày càng nhiều các biện pháp trừng phạt để giải quyết những vấn đề đối ngoại và những tranh luận về cách chính quyền Mỹ xử lý các giới hạn pháp lý đang đặt ra câu hỏi về sức hấp dẫn của Mỹ như một điểm đến cho đầu tư quốc tế.

Dù nhiều doanh nghiệp và chính phủ nước ngoài vẫn cam kết đầu tư vào Mỹ, trong một số trường hợp nhằm tăng cường quan hệ với Nhà Trắng, dòng vốn đang bắt đầu tìm kiếm những điểm đến khác.

Tuy nhiên, Mỹ chưa trở thành một thị trường bị giới đầu tư quốc tế né tránh. Các nhà đầu tư tư nhân vẫn rót vốn vào thị trường tài chính và cổ phiếu Mỹ, đầu tư vào hạ tầng phục vụ trí tuệ nhân tạo đang tăng mạnh và chưa có đồng tiền nào được xem là có khả năng sớm thay thế USD.

Phát biểu trước Quốc hội ngày 15/9, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent khẳng định ông vẫn tin tưởng vào sức mạnh của hệ thống tài chính Mỹ. Ông cho rằng các cuộc đấu giá trái phiếu Chính phủ Mỹ vẫn diễn ra thuận lợi và USD vẫn giữ vị trí quan trọng, thể hiện qua tỷ trọng của đồng tiền này trong các giao dịch toàn cầu.

“Mỹ thực tế vẫn là nước dẫn đầu và nước dẫn đầu không sợ cạnh tranh. Cạnh tranh khiến chúng ta tốt hơn”, ông Bessent nói.

Tuy nhiên, một số dấu hiệu thay đổi đang xuất hiện trên thị trường tài chính Mỹ.

Rõ nhất là thị trường trái phiếu. Lợi suất trái phiếu tăng khi các nhà đầu tư lo ngại về mức nợ quốc gia ngày càng lớn và yêu cầu mức sinh lời cao hơn khi mua trái phiếu Kho bạc Mỹ. Trong tuần này, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đã vượt 5%, mức cao nhất kể từ năm 2007.

Quyết định về lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) ngày 16/9 có thể góp phần giải tỏa một phần lo ngại về khả năng kiểm soát lạm phát dai dẳng, vốn đang tạo thêm áp lực cho thị trường trái phiếu.

Một tuần trước khi lợi suất vượt ngưỡng 5%, Bộ Tài chính Mỹ đã mua lại 5,2 tỷ USD trái phiếu Chính phủ có thời hạn đáo hạn từ 10-20 năm. Đây là một phần trong kế hoạch nhằm tăng nhu cầu đối với trái phiếu Kho bạc, qua đó hỗ trợ giá trái phiếu và giảm lợi suất.

Dòng vốn và tương lai của đồng USD

Trong bối cảnh triển vọng tài khóa dài hạn của Mỹ được đặt ra nhiều câu hỏi, một số quốc gia bắt đầu cân nhắc lại việc nắm giữ tài sản Mỹ.

Tháng này, quỹ đầu tư quốc gia của Na Uy, lớn nhất thế giới, cho biết sẽ giảm lượng trái phiếu Kho bạc Mỹ trong danh mục và tìm kiếm những cơ hội sinh lời khác.

Một vấn đề khác là tương lai của đồng USD. Gần 90% giao dịch ngoại hối trên thế giới có sử dụng USD. Tuy nhiên, tỷ trọng USD trong dự trữ của các ngân hàng trung ương đã giảm đều trong thập niên qua, từ 64% năm 2015 xuống 56% vào cuối năm 2025.

Mỹ từ lâu tận dụng vị thế đặc biệt của USD để phục vụ các mục tiêu đối ngoại, trong đó có việc áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với những quốc gia như Iran và Nga. Khi Washington gia tăng sử dụng trừng phạt để gây sức ép trong các vấn đề quốc tế, ngày càng xuất hiện nhiều tranh luận về khả năng USD duy trì vai trò đồng tiền dự trữ chủ chốt của thế giới.

Trong năm nay, Mỹ từng tìm cách thu hẹp một số biện pháp trừng phạt do lo ngại việc sử dụng quá mức các công cụ tài chính có thể thúc đẩy các quốc gia tìm kiếm những lựa chọn thay thế cho USD. Do đồng USD được sử dụng trong phần lớn giao dịch tài chính xuyên biên giới, các biện pháp trừng phạt có thể hạn chế khả năng một quốc gia tiếp cận hệ thống tài chính phương Tây.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Bessent đã thay đổi hướng tiếp cận vào tháng 8 khi công bố “Chiến dịch Kẻ bị ruồng bỏ kinh tế” (Operation Economic Outcast). Sáng kiến này nhằm gây sức ép lên nền kinh tế Iran và đe dọa áp dụng các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với những quốc gia tiếp tục duy trì quan hệ kinh tế với Tehran.

Ngay cả ông Bessent cũng thừa nhận rằng nếu Mỹ phải thực hiện lời đe dọa này, động thái đó có thể “làm rung chuyển hệ thống tài chính toàn cầu”.

Dù đồng euro và đồng nhân dân tệ của Trung Quốc chưa được xem là có khả năng sớm thay thế USD, sự phát triển của tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành (CBDC), stablecoin và tiền điện tử đang tạo thêm những phương thức giao dịch quốc tế mà không nhất thiết phải thông qua hệ thống tài chính Mỹ.

Trung Quốc đang dẫn đầu việc phát triển một nền tảng tiền kỹ thuật số xuyên biên giới với Hong Kong, Thái Lan, UAE và Saudi Arabia. Hệ thống này cho phép chuyển tiền nhanh hơn và với chi phí thấp hơn so với các phương thức ngân hàng truyền thống.

Một dự án thanh toán xuyên biên giới tương tự do một số nước G7 và các tổ chức tài chính phương Tây thúc đẩy cũng đang được phát triển, nhưng chưa tiến xa bằng sáng kiến của Trung Quốc mang tên mBridge.

Nga và Ấn Độ tuần trước cho biết hai nước đang xây dựng kế hoạch cho phép sử dụng tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương để thanh toán các giao dịch thương mại song phương. Cơ chế này có thể giúp hai nước mở rộng quan hệ thương mại và giảm sự phụ thuộc vào các tổ chức tài chính phương Tây có thể chịu tác động từ các biện pháp trừng phạt của Mỹ.

Vàng trở lại trong dự trữ

Trong khi một số quốc gia tập trung vào tiền kỹ thuật số, những nước khác lại gia tăng nắm giữ vàng khi lo ngại về sự ổn định của Mỹ.

Năm 2025, lượng vàng trong dự trữ quốc tế của các quốc gia đã vượt lượng trái phiếu Kho bạc Mỹ do các chính phủ nước ngoài nắm giữ. Năm nay, giá vàng lần đầu tiên vượt 5.000 USD/ounce, trong bối cảnh các ngân hàng trung ương tăng mua vàng trước những căng thẳng địa chính trị và lo ngại về lạm phát.

Nhu cầu vàng tăng cao cũng khiến một số quốc gia muốn đưa lượng vàng của mình về gần lãnh thổ hơn. Trong bối cảnh bất ổn địa chính trị gia tăng và Tổng thống Trump đưa ra những đe dọa áp thuế đối với các đồng minh châu Âu, một số nước thậm chí thực hiện bước đi hiếm thấy là chuyển vàng đang được lưu giữ tại các kho của Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York về nước.

Tháng này, Ngân hàng Trung ương Hà Lan cho biết đã chuyển một phần lớn trong số 95 tấn vàng dự trữ tại Bắc Mỹ ra khỏi Mỹ, với lý do “bất ổn địa chính trị gia tăng” và nhu cầu chuẩn bị cho các tình huống khủng hoảng. Hồi tháng 3, Ngân hàng Trung ương Pháp cho biết đã rút 129 tấn vàng khỏi Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York và chuyển về Paris.

Chính quyền Tổng thống Trump chưa đe dọa thu giữ vàng của các quốc gia khác đang được lưu giữ tại Mỹ. Tuy nhiên, những phát biểu của ông Trump về khả năng Mỹ kiểm soát những khu vực như Greenland và Canada đã làm dấy lên tranh luận về cách chính quyền Mỹ nhìn nhận luật pháp quốc tế.

Daniel Tannebaum, người từng phụ trách điều phối tuân thủ các quy định của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ tại Fed New York, cho rằng các quốc gia đang có tâm lý thận trọng hơn trước khả năng Mỹ sử dụng sức mạnh kinh tế để gây sức ép.

Theo ông Tannebaum, tất cả những yếu tố trên đang góp phần làm thay đổi cách các chính phủ và doanh nghiệp đánh giá Mỹ như một điểm đến an toàn cho vốn và công nghệ.

“Các chính phủ và doanh nghiệp giờ đây phải đặt câu hỏi điều gì sẽ xảy ra nếu Mỹ sử dụng đòn bẩy kinh tế của mình để gây sức ép với họ”, ông nói.