Kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026): Từ ngày Giải phóng Thủ đô đến khát vọng xây dựng Hà Nội trong kỷ nguyên mới

72 năm đã trôi qua (1954 - 2026), Hà Nội hôm nay đã khác xa Hà Nội của những ngày tiếp quản. Nhưng, điều đáng suy ngẫm không chỉ là thành phố đã phát triển nhanh ở mức độ nào, mà quan trọng hơn là từ ký ức của ngày 10-10, Hà Nội phải đi tới tương lai bằng tư duy, tầm nhìn và khát vọng nào? Đó chính là câu hỏi đặt ra đối với Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Từ một ngày lịch sử đến một tầm nhìn phát triển

Giải phóng Thủ đô năm 1954 là kết quả của cả một quá trình đấu tranh lâu dài, gian khổ của dân tộc; là thành quả của đường lối đúng đắn, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và sự hy sinh của biết bao thế hệ. Nhưng giá trị của ngày 10-10 không chỉ nằm trong quá khứ. Mỗi thế hệ tiếp nhận lịch sử đều phải trả lời câu hỏi: Ta làm gì để những thành quả mà cha ông giành được tiếp tục sinh sôi trong hiện tại và trở thành nền tảng cho tương lai? Nếu thế hệ năm 1954 có nhiệm vụ tiếp quản, khôi phục và xây dựng một Thủ đô sau chiến tranh; thế hệ hôm nay đứng trước một nhiệm vụ hoàn toàn khác: Xây dựng một Hà Nội có năng lực cạnh tranh cao, quản trị hiện đại, kết nối quốc tế sâu rộng, phát triển xanh, thông minh, văn minh và đáng sống. Bởi vậy, kỷ niệm Ngày Giải phóng Thủ đô năm 2026 không nên chỉ dừng lại ở việc ôn lại những trang sử hào hùng. Quan trọng hơn, đây là dịp để nhìn lại chặng đường đã qua, nhận diện những yêu cầu mới và khơi dậy một khát vọng phát triển Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Lịch sử vì thế không phải là điểm dừng. Lịch sử phải trở thành điểm tựa để tiến về phía trước.

Hà Nội hôm nay: Từ đô thị lịch sử đến cực tăng trưởng mới

Hà Nội đang đứng trước một không gian phát triển rộng lớn và những cơ hội chưa từng có. Quy mô không gian đô thị, sự phát triển của hạ tầng, kinh tế số, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo, văn hóa và hội nhập quốc tế đang tạo ra những điều kiện mới để Thủ đô bứt phá.

Một Hà Nội ngày càng phát triển. Ảnh: PV

Trong bối cảnh đó, Hà Nội cần được nhìn nhận không đơn thuần là một đô thị lớn, mà là một trung tâm động lực của quốc gia. Sức mạnh của Hà Nội không chỉ nằm ở quy mô dân số, hệ thống cơ sở hạ tầng hay năng lực kinh tế. Sức mạnh đặc biệt của Thủ đô còn nằm ở chiều sâu văn hóa, lịch sử, tri thức, con người và vị thế chính trị. Hà Nội là nơi hội tụ những giá trị nghìn năm văn hiến, đồng thời cũng là nơi tập trung nguồn lực khoa học, giáo dục, đổi mới sáng tạo và chất lượng nhân lực cao của đất nước. Chính sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, văn hóa và công nghệ, bản sắc và hội nhập tạo nên lợi thế đặc biệt của Thủ đô. Vấn đề đặt ra là phải biến những lợi thế ấy thành năng lực phát triển thực tế.

Không thể xây dựng một Hà Nội hiện đại bằng tư duy của một đô thị cũ. Cũng không thể giữ gìn một Hà Nội nghìn năm văn hiến bằng cách đóng khung thành phố trong quá khứ. Hà Nội cần phát triển để hiện đại hơn nhưng không đánh mất bản sắc; mở rộng không gian nhưng không làm loãng hồn cốt văn hóa; tăng trưởng nhanh nhưng phải bền vững; ứng dụng công nghệ cao nhưng vẫn lấy con người làm trung tâm. Đó là bài toán lớn của Thủ đô trong những thập niên tới.

Lấy văn hóa làm nền tảng, con người làm trung tâm

Một thành phố có thể giàu về vật chất nhưng chưa chắc đã trở thành một đô thị đáng sống. Một đô thị có thể hiện đại về công nghệ nhưng nếu thiếu chiều sâu văn hóa thì khó tạo nên bản sắc riêng. Với Hà Nội, phát triển phải bắt đầu từ chính lợi thế đặc biệt của mình: Văn hóa và con người. Giữ gìn văn hóa Thăng Long - Hà Nội không chỉ là bảo tồn di tích, danh thắng hay lễ hội. Điều quan trọng hơn là làm cho những giá trị văn hóa ấy thấm vào cách ứng xử, nếp sống, ý thức công dân và phương thức quản trị đô thị.

Một Hà Nội văn minh trước hết phải được tạo nên bởi những con người văn minh. Đó là người cán bộ tận tụy, trách nhiệm; người doanh nhân tuân thủ pháp luật, có khát vọng cống hiến; người trí thức sáng tạo; người lao động có kỷ luật; người trẻ năng động, tự tin hội nhập; mỗi công dân có ý thức giữ gìn môi trường, trật tự và vẻ đẹp của thành phố. Khi văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh, Hà Nội sẽ không chỉ phát triển bằng những công trình vật chất mà còn bằng chất lượng con người. Đây chính là cách thiết thực nhất để kết nối quá khứ với tương lai: Biến truyền thống văn hiến thành năng lực phát triển hiện đại.

Xây dựng Hà Nội thông minh, xanh và đáng sống

Kỷ nguyên mới đang làm thay đổi sâu sắc cách thức vận hành của các đô thị. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật, công nghệ số và chuyển đổi xanh đang tạo ra những phương thức quản trị hoàn toàn mới. Hà Nội không thể đứng ngoài dòng chảy ấy.Thành phố cần đẩy mạnh xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số; phát triển hạ tầng dữ liệu; ứng dụng khoa học - công nghệ trong quản lý giao thông, quy hoạch, y tế, giáo dục, môi trường và dịch vụ công. Nhưng đô thị thông minh không đồng nghĩa với việc có thật nhiều công nghệ.

Một đô thị thông minh trước hết phải giải quyết được những vấn đề cụ thể của người dân: Đi lại thuận tiện hơn, môi trường trong lành hơn, dịch vụ công nhanh hơn, trường học và bệnh viện tốt hơn, không gian công cộng nhân văn hơn, cuộc sống an toàn và thuận tiện hơn. Cùng với chuyển đổi số là chuyển đổi xanh. Hà Nội cần phát triển giao thông công cộng hiện đại, tăng không gian xanh, kiểm soát ô nhiễm, sử dụng năng lượng hiệu quả, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu. Một Hà Nội tương lai phải là thành phố mà người dân có thể tự hào không chỉ vì lịch sử nghìn năm mà còn vì chất lượng sống của thế kỷ XXI.

Phát triển không gian mới, tạo động lực mới

Một trong những yêu cầu quan trọng đối với Hà Nội là phải giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, giữa khu vực nội đô lịch sử với các đô thị mới, giữa trung tâm và vùng ngoại vi. Không gian phát triển của Thủ đô càng lớn thì yêu cầu quy hoạch càng phải có tầm nhìn dài hạn.Hà Nội cần hình thành mạng lưới đô thị đồng bộ, kết nối bằng hệ thống giao thông hiện đại; phát triển các cực tăng trưởng mới; khai thác hiệu quả không gian hai bên sông Hồng; tăng cường liên kết Hà Nội với các địa phương trong vùng Thủ đô và vùng kinh tế trọng điểm. Mục tiêu cuối cùng không phải là mở rộng thành phố về mặt địa giới, mà là mở rộng không gian cơ hội cho người dân và doanh nghiệp. Ở đó, mọi khu vực đều có điều kiện tiếp cận hạ tầng, giáo dục, y tế, văn hóa và việc làm; mọi nguồn lực đều được huy động cho phát triển; mọi người dân đều có cơ hội đóng góp và thụ hưởng thành quả phát triển.

Hà Nội phải đi đầu bằng đổi mới sáng tạo

Trong kỷ nguyên mới, tài nguyên quan trọng nhất không chỉ là đất đai hay vốn, mà ngày càng là tri thức, công nghệ và con người. Hà Nội có lợi thế lớn về hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu, đội ngũ trí thức, doanh nghiệp công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Nếu kết nối được các nguồn lực ấy thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh, Thủ đô có thể tạo ra những động lực tăng trưởng mới. Cần hình thành môi trường để ý tưởng mới được thử nghiệm, công nghệ mới được ứng dụng, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo phát triển và nhân tài được trọng dụng. Một Thủ đô muốn vươn lên trong kỷ nguyên mới không thể chỉ hỏi: Hà Nội có bao nhiêu công trình lớn?Cần hỏi sâu hơn: Hà Nội tạo ra được bao nhiêu giá trị mới, bao nhiêu sáng kiến mới, bao nhiêu doanh nghiệp công nghệ mới, bao nhiêu nhân tài và bao nhiêu cơ hội mới cho đất nước? Đó mới là thước đo sức sống của một đô thị hiện đại.

Giữ vững Thủ đô từ sớm, từ xa

Xây dựng Thủ đô phát triển nhanh phải luôn gắn liền với bảo vệ Thủ đô vững chắc. Hà Nội là trung tâm chính trị quốc gia, nơi đặt các cơ quan lãnh đạo của Đảng, Nhà nước và nhiều cơ quan trọng yếu. Vì vậy, xây dựng Thủ đô không chỉ là nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, mà còn là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh, đối ngoại và xây dựng thế trận lòng dân. Trong điều kiện mới, bảo vệ Thủ đô không chỉ là bảo vệ không gian địa lý. Đó còn là bảo vệ an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an ninh kinh tế, an ninh văn hóa, an toàn xã hội và sự ổn định của đời sống nhân dân. Thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân và thế trận lòng dân phải tiếp tục được xây dựng vững chắc. Thành phố Hà Nội phát triển nhanh mà thiếu khả năng chống chịu trước các cú sốc về thiên tai, dịch bệnh, công nghệ, an ninh mạng hay những biến động bất thường sẽ chưa phải là một Hà Nội thực sự bền vững. Vì vậy, xây dựng đi đôi với bảo vệ; phát triển đi đôi với củng cố tiềm lực; mở cửa hội nhập đi đôi với giữ vững độc lập, tự chủ phải trở thành nguyên tắc xuyên suốt.

Từ niềm tự hào ngày 10-10 đến khát vọng tương lai

72 năm trước, người Hà Nội đón ngày thành phố được giải phóng bằng niềm vui của một dân tộc vừa giành lại quyền làm chủ. Hôm nay, thế hệ chúng ta đón ngày 10-10 bằng một tâm thế khác: Tự hào về lịch sử nhưng không bằng lòng với những gì đã có; trân trọng thành quả nhưng không ngừng đổi mới; giữ gìn truyền thống nhưng luôn hướng về tương lai. Đó là sự tiếp nối đẹp nhất của lịch sử. Nếu thế hệ cha anh đã viết nên trang sử bằng lòng yêu nước, ý chí độc lập và sự hy sinh, thì thế hệ hôm nay phải viết tiếp trang sử ấy bằng trí tuệ, sáng tạo, kỷ cương, trách nhiệm và khát vọng phát triển.

Hà Nội của tương lai phải là một Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại, xanh, thông minh, an toàn và giàu sức cạnh tranh; một trung tâm lớn về chính trị, văn hóa, khoa học, giáo dục, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế; một thành phố có khả năng lan tỏa động lực phát triển tới cả vùng và cả nước. Ngày 10-10-1954 đã giải phóng một thành phố. 72 năm sau, ngày 10-10-2026 nhắc chúng ta về một sứ mệnh lớn hơn: Xây dựng một Thủ đô xứng đáng với lịch sử, ngang tầm với thời đại và đủ năng lực kiến tạo tương lai. Lịch sử đã trao cho Hà Nội một nền tảng vô giá. Tương lai đòi hỏi Hà Nội phải biến nền tảng ấy thành sức mạnh. Và trên hành trình ấy, mỗi người dân Thủ đô đều có thể góp một phần của mình để viết tiếp câu chuyện Hà Nội - câu chuyện của một thành phố nghìn năm văn hiến đang vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Từ mùa Thu 1954 đến mùa Thu 2026, Hà Nội đã đi một chặng đường dài. Nhưng phía trước còn một hành trình lớn hơn: Xây dựng một Thủ đô không chỉ giàu truyền thống, mà còn giàu khát vọng; không chỉ đáng tự hào về quá khứ, mà còn đủ sức tự tin bước vào tương lai.