Lãi suất cho vay khó giảm nhanh khi chi phí huy động tăng

Thời gian gần đây, mặt bằng lãi suất huy động có xu hướng tăng, kéo theo lãi suất cho vay tại một số ngân hàng cũng cao hơn so với giai đoạn trước. Ông đánh giá như thế nào về mặt bằng lãi suất hiện nay? Mức lãi suất cho vay hiện tại có phù hợp với điều kiện thị trường và cân đối vốn của hệ thống ngân hàng hay không?

Lãi suất huy động có xu hướng tăng gần đây cho thấy nhu cầu vốn của nền kinh tế đang tạo thêm áp lực lên khả năng cân đối nguồn tiền của các ngân hàng. Khi chi phí đầu vào tăng, lãi suất cho vay tại một số nơi nhích lên là diễn biến có thể lý giải. Tuy nhiên, mức lãi suất có phù hợp hay không cần được xem xét trong tương quan giữa chi phí vốn, rủi ro của từng khoản vay và khả năng trả nợ của khách hàng; không thể đánh giá chỉ qua một mức niêm yết.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi

Với ngân hàng, lãi suất cho vay phải đủ bù đắp chi phí huy động, vận hành, dự phòng rủi ro và bảo đảm an toàn hoạt động. Với doanh nghiệp, chi phí vay phải nằm trong khả năng tạo dòng tiền và lợi nhuận của dự án. Nếu lãi vay duy trì quá cao trong thời gian dài, những phương án kinh doanh khả thi cũng có thể phải trì hoãn. Ngược lại, giảm lãi suất vượt quá khả năng cân đối vốn sẽ khó bền vững. Vì vậy, mục tiêu phù hợp là duy trì mặt bằng lãi suất ổn định, hợp lý và có thể dự liệu, để cả người vay lẫn người gửi tiền yên tâm lập kế hoạch.

Trong bối cảnh các tổ chức tín dụng phải tăng cường huy động tiền gửi để đáp ứng nhu cầu tín dụng, trong khi nguồn vốn phục vụ tăng trưởng kinh tế vẫn phụ thuộc khá lớn vào hệ thống ngân hàng, theo ông, chi phí huy động vốn gia tăng đang ảnh hưởng như thế nào đến dư địa giảm lãi suất cho vay? Có thể kỳ vọng lãi suất cho vay giảm thêm trong thời gian tới hay không?

Áp lực giảm lãi suất cho vay hiện không nhỏ. Khi tín dụng vẫn là kênh cung ứng vốn chủ yếu, các ngân hàng phải tăng huy động tiền gửi để đáp ứng nhu cầu vay, đồng thời duy trì thanh khoản và cân đối kỳ hạn nguồn vốn. Lãi suất huy động tăng sẽ dần phản ánh vào chi phí vốn khi các khoản tiền gửi cũ đáo hạn. Do đó, khó kỳ vọng lãi suất cho vay giảm nhanh, đồng loạt chỉ bằng nỗ lực của riêng hệ thống ngân hàng.

Lãi suất cho vay khó giảm nhanh khi chi phí huy động tăng - Ảnh: ST

Dù vậy, vẫn có dư địa hỗ trợ thiết thực. Các ngân hàng cần tiếp tục tiết giảm chi phí vận hành, ứng dụng công nghệ để đơn giản hóa quy trình, nâng hiệu quả sử dụng vốn và kiểm soát nợ xấu. Phần chi phí tiết kiệm được nên được chia sẻ với người dân, doanh nghiệp thông qua mức lãi vay hợp lý hơn, nhất là với khách hàng có phương án sản xuất, kinh doanh khả thi và lịch sử trả nợ tốt. Việc công bố rõ lãi suất sau thời gian ưu đãi, phí liên quan và điều kiện điều chỉnh cũng giúp khách hàng chủ động tính toán chi phí vay thực tế.

Khả năng lãi suất giảm thêm trong thời gian tới phụ thuộc vào những điều kiện cụ thể: lạm phát và tỷ giá ổn định; huy động vốn theo kịp tăng trưởng tín dụng; thanh khoản hệ thống thuận lợi; nợ xấu và chi phí dự phòng được kiểm soát. Nếu các điều kiện này cải thiện, lãi suất cho vay có cơ sở hạ nhiệt từng bước, trước hết ở các khoản vay ít rủi ro và các lĩnh vực tạo ra dòng tiền tốt. Dự báo một đợt giảm mạnh trên diện rộng ở thời điểm này cần được nhìn nhận thận trọng.

Ngân hàng Nhà nước thời gian qua đã triển khai nhiều giải pháp nhằm ổn định mặt bằng lãi suất và bảo đảm nguồn vốn cho nền kinh tế. Theo ông, trong giai đoạn hiện nay, cần cân bằng như thế nào giữa mục tiêu duy trì lãi suất ở mức hợp lý để hỗ trợ doanh nghiệp, người dân với yêu cầu bảo đảm khả năng huy động vốn, thanh khoản và an toàn hoạt động của các tổ chức tín dụng?

Về điều hành, Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục sử dụng linh hoạt các công cụ tiền tệ để hỗ trợ thanh khoản phù hợp, ổn định kỳ vọng thị trường và giữ vững an toàn hệ thống. Chính sách tín dụng nên khuyến khích dòng vốn vào hoạt động sản xuất, kinh doanh hiệu quả, đồng thời tạo điều kiện để tổ chức tín dụng chủ động định giá khoản vay theo mức độ rủi ro. Cách tiếp cận linh hoạt, thích ứng với điều kiện vĩ mô cũng là định hướng được Ngân hàng Nhà nước nhấn mạnh.

Quan trọng hơn, cần phát triển thị trường vốn để doanh nghiệp có thể huy động vốn trung và dài hạn thông qua phát hành cổ phiếu, trái phiếu với chuẩn mực minh bạch, quản trị và công bố thông tin tốt hơn. Các ngân hàng cũng cần có điều kiện tăng vốn điều lệ, trong đó có phát hành cổ phiếu trên thị trường chứng khoán, qua đó củng cố năng lực tài chính và khả năng cung ứng tín dụng an toàn. Khi nhu cầu vốn dài hạn được phân bổ phù hợp giữa thị trường chứng khoán và hệ thống ngân hàng, áp lực lên tiền gửi và lãi suất tín dụng sẽ giảm dần.

Bài toán lãi suất vì thế đòi hỏi sự phối hợp chính sách tiền tệ giữ ổn định vĩ mô; thị trường vốn chia sẻ nhu cầu tài trợ dài hạn; ngân hàng tối ưu nguồn lực và chia sẻ khó khăn với khách hàng. Đó là nền tảng để duy trì chi phí vốn hợp lý, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững.