Lãi suất huy động đảo chiều hạ nhiệt, nhà băng xoay xở hút vốn cách nào?

Để vừa tuân thủ yêu cầu hạ nhiệt mặt bằng lãi suất, vừa bảo đảm nguồn vốn dồi dào phục vụ nền kinh tế, các nhà băng đã nhanh chóng xoay trục sang những chiến thuật hút vốn linh hoạt.

Thế lưỡng nan về thanh khoản sau lệnh hạ nhiệt

Đợt đảo chiều lần này diễn ra ngay sau khi thị trường nối dài chuỗi đi lên suốt 11 tháng liên tiếp. Số liệu Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa công bố ghi nhận lãi suất tiền gửi bình quân của các ngân hàng thương mại trong tháng 9 nhích thêm 0,1 điểm %, đưa kỳ hạn 6 - 12 tháng lên 8,1% và kỳ hạn dài trên 24 tháng chạm mức 8,2%.

Ngân hàng đẩy mạnh huy động vốn qua kênh chứng chỉ tiền gửi.

Dù tốc độ tăng đã chậm lại so với mức 0,3 điểm %  mỗi tháng ở giai đoạn đầu năm, cuộc đua gom vốn thực tế từng rất nóng bỏng. Trong tháng trước, các chương trình cộng thêm lãi suất dịp lễ hoặc ngày đôi từng đẩy lãi suất thực nhận lên tới 9,3% cho kỳ hạn 12 tháng và 9,8% cho kỳ hạn 24 tháng.

Mạch tăng chỉ thực sự khựng lại khi NHNN ban hành công văn yêu cầu toàn hệ thống quán triệt giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi bình quân phát sinh mới kỳ hạn từ 6 tháng trở lên trong các tháng cuối năm 2026. Lập tức, các nhà băng đồng loạt điều chỉnh giảm lãi suất từ 0,3 - 0,7 điểm %.

Chuyên gia phân tích tại Công ty Chứng khoán Yuanta cho hay nhu cầu giải ngân vào quý IV thường tăng đột biến, trong khi áp lực cân đối nguồn vốn và rủi ro tỷ giá do chính sách thắt chặt tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn vẫn hiện hữu. Tình thế này buộc các ngân hàng phải duy trì nguồn huy động ổn định, không thể để hụt thanh khoản dù đang chịu sức ép giảm lãi suất từ cơ quan quản lý.

Thực tế, thời gian qua, NHNN đã nhiều lần yêu cầu các ngân hàng giảm lãi suất cho vay để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp. Để vừa tuân thủ chỉ đạo của nhà điều hành, vừa giữ chân người gửi tiền, giải pháp của nhiều nhà băng là hạ biểu niêm yết trên danh nghĩa nhưng  cộng thêm lãi suất trong giao dịch thực tế.

Khảo sát thị trường cho thấy, một ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân quy mô lớn niêm yết công khai chỉ 7,1%/năm, song khách hàng vẫn được cộng thêm tới 2,2 điểm % thông qua các gói chăm sóc riêng, đưa mức thực nhận lên 9,3%/năm.

Nhìn nhận về hiện tượng này, chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh cho rằng việc giảm lãi suất niêm yết 0,5% là động thái tích cực nhưng mức huy động thực tế duy trì trên 8%/năm vẫn là quá cao. Với chi phí đầu vào đắt đỏ, các ngân hàng khó có thể hạ lãi suất cho vay xuống dưới 10%/năm theo kỳ vọng của Chính phủ và NHNN.

Đòn bẩy chứng chỉ tiền gửi giải bài toán vốn dài hạn

Vấn đề đặt ra là ghìm cương lãi suất thì nhà băng xoay xở hút vốn cách nào?

Thay vì dựa vào kênh tiết kiệm truyền thống đang bị kiểm soát chặt, kênh huy động mũi nhọn được các nhà băng rầm rộ kích hoạt hiện nay chính là chứng chỉ tiền gửi. Trái ngược với xu hướng hạ nhiệt của lãi suất tiết kiệm, lãi suất chứng chỉ tiền gửi lại nhích tăng từ 0,1  - 0,3 điểm %.

Khảo sát cho thấy MB áp dụng lãi suất chứng chỉ tiền gửi kỳ hạn 3 tháng lên tới 8%/năm cho khoản tiền từ 300 triệu đồng, cao hơn tới 3,25 điểm % so với gửi tiết kiệm cùng kỳ hạn, và chạm mốc 9,4%/năm nếu gửi từ 1 tỉ đồng. VPBank chào mức lợi suất tới 9%/năm, còn BVBank áp dụng tối đa 8,2%/năm cho kỳ hạn 6 đến 12 tháng.

Lợi suất hấp dẫn này đã kích hoạt làn sóng gom vốn bùng nổ qua công cụ nợ. Báo cáo tài chính quý III/2026 cho thấy số dư chứng chỉ tiền gửi lưu hành tại Techcombank tính đến ngày 30/9/2026 đạt 186.275 tỉ đồng, tăng 18,2%, tương đương tăng thêm 28.657 tỉ đồng so với cuối năm 2025, trong đó khách hàng cá nhân nắm giữ 100.455 tỉ đồng, chiếm 53,9%.

Tại VPBank, số dư vọt lên 160.913 tỉ đồng, tăng tới 153,6%, tương ứng mức tăng 97.451 tỉ đồng, với lượng phát hành cho cá nhân tăng 88,7% lên 49.639 tỉ đồng. LPBank ghi nhận 65.851 tỉ đồng, tăng 81,6% so với mức 36.253 tỉ đồng cuối năm ngoái, tương đương tăng thêm gần 29.600 tỉ đồng. ABBank cũng tăng 72%, đạt 23.395 tỉ đồng, tương ứng tăng 9.795 tỉ đồng sau 9 tháng.

Các chuyên gia nhận định sự phân hóa biểu lãi suất giữa các sản phẩm cho thấy nhu cầu huy động vốn giá cao của các nhà băng vẫn rất hiện hữu. Theo Trung tâm Phân tích và Tư vấn đầu tư SSI (SSI Research), việc đẩy mạnh phát hành chứng chỉ tiền gửi và trái phiếu là công cụ then chốt nhằm thu hẹp chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động, đồng thời cải thiện tính ổn định của nguồn vốn trung và dài hạn.

Dẫu vậy, SSI Research cũng cảnh báo việc ồ ạt huy động qua công cụ lãi suất cao này có thể trở thành con dao hai lưỡi làm đội chi phí vốn toàn hệ thống.

Về dài hạn, PGS Ngô Minh Vũ,  Đại học Kinh tế TP.HCM khẳng định giải pháp căn cơ nhất để hạ nhiệt mặt bằng lãi suất là các ngân hàng thương mại phải hy sinh một phần biên lãi ròng NIM. Hiện tại, NIM của nhiều nhà băng vẫn neo ở mức 3 - 4% và lợi nhuận toàn ngành liên tục tăng trưởng hai con số trong nhiều năm qua, do đó việc thu hẹp NIM là điều kiện tiên quyết để hạ mạnh lãi suất cho vay.

Đưa ra dự báo tổng thể, các chuyên gia của Công ty Chứng khoán Yuanta cho rằng mặt bằng lãi suất toàn hệ thống khó có thể giảm sâu mà chỉ điều chỉnh có chọn lọc theo yêu cầu của nhà điều hành, trước khi áp lực tăng có thể xuất hiện trở lại vào đầu năm 2027.

Nhiều tổ chức phân tích cũng đồng tình rằng lãi suất huy động sẽ duy trì trạng thái đi ngang đến hết năm nay và chỉ bắt đầu giảm dần một cách thực chất từ năm 2027, khi các nút thắt về thanh khoản và chi phí vốn được xử lý đồng bộ.