Làm gì để Phú Quý xứng tầm đảo tiền tiêu

Con tàu khách cập bến đảo Phú Quý dưới cái nắng gắt nhưng vẫn pha chút dịu mát của biển. Khu vực cảng dần hiện ra với một nhịp sống hối hả. Tiếng người đi, người về râm ran gọi nhau. Ròn rã xe cộ nối nhau rời bến. Những kiện hàng, thùng thực phẩm và hành lý được nhanh chóng chuyển từ tàu lên bờ...

Ấn tượng đầu tiên về Phú Quý vì thế không chỉ là màu xanh của biển, hay vẻ đẹp còn tương đối nguyên sơ của một hòn đảo xa bờ. Đó trước hết là cảm giác về một cộng đồng nơi đảo xa đang chuyển mình mạnh mẽ. Đảo chưa phát triển, điều kiện sống còn không ít khó khăn, nhưng ở đó có một nguồn năng lượng dễ nhận thấy. Năng lượng từ những chuyến tàu đều đặn ra vào cảng, của người dân say mê bám biển và của một địa phương đang khát vọng chuyển mình vươn lên.

Quang cảnh đảo Phú Quý

Quang cảnh đảo Phú Quý

Một thập kỷ chuyển mình

Là một đặc khu thuộc tỉnh Lâm Đồng, cách đất liền khoảng 56 hải lý về phía Đông Nam, Phú Quý từng là một điểm đến xa xôi, phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết và những chuyến tàu biển kéo dài. Những năm gần đây, sự xuất hiện của các tàu cao tốc đã rút ngắn hành trình giữa đảo và đất liền xuống còn khoảng 2,5 giờ. Hiện có 5 tàu khách và 10 tàu hàng hóa hoạt động trên tuyến Phan Thiết - Phú Quý, cơ bản đáp ứng nhu cầu đi lại, vận chuyển hàng hóa của người dân và du khách.

Khoảng cách địa lý với bờ không thay đổi. Nhưng cảm nhận về khoảng cách ngày nay đã khác. Cùng với giao thông đường biển, hệ thống đường quanh đảo, cảng, điện, trường học, cơ sở y tế, nhà hàng và nơi lưu trú từng bước được đầu tư. Du lịch tăng trưởng nhanh, mang đến thêm việc làm và sinh kế cho người dân. Trong 8 tháng năm 2026, Phú Quý đón khoảng 156.449 lượt khách, trong đó có hơn 4.400 lượt khách quốc tế.

Quang cảnh đảo Phú Quý

Dẫu vậy, gốc rễ đời sống của đảo vẫn nằm ở biển. Phú Quý hiện có hơn 32.000 người, trong đó khoảng 60% dân số sống chủ yếu bằng khai thác, đánh bắt, chế biến hải sản và nuôi trồng thủy sản. Toàn đặc khu có 1.672 tàu cá, với sản lượng khai thác khoảng 35.000 tấn mỗi năm. Những con số ấy cho thấy quy mô của một cộng đồng nghề cá lớn, đồng thời phản ánh vai trò của ngư dân Phú Quý trong phát triển kinh tế và duy trì sự hiện diện thường xuyên trên các vùng biển của Tổ quốc.

Phú Quý còn có những điều kiện để phát triển nhiều loại hình kinh tế biển khác. Cảnh quan tự nhiên, hệ sinh thái biển, các đảo nhỏ, di tích văn hóa, tín ngưỡng dân gian và ẩm thực địa phương tạo nên nguồn tài nguyên giàu bản sắc cho du lịch. Vị trí gần các ngư trường lớn mở ra khả năng phát triển dịch vụ hậu cần, thu mua, bảo quản và chế biến thủy sản. Nắng và gió cũng là lợi thế để nghiên cứu những mô hình năng lượng tái tạo phù hợp với điều kiện biển đảo.

Đặc biệt, Phú Quý không chỉ là một địa bàn kinh tế. Đây còn là đảo tiền tiêu có vị trí chiến lược về quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền. Đảo đã được định hướng phát triển thành trung tâm khai thác, dịch vụ hậu cần nghề cá kết hợp tìm kiếm, cứu nạn trên biển. Vì vậy, đầu tư cho Phú Quý vừa nhằm nâng cao đời sống của người dân, vừa góp phần củng cố một điểm tựa quan trọng trên biển.

Cần một chính sách phát triển

mang tính đặc thù

Ở chiều ngược lại, sự phát triển nhanh cũng đang khiến Phú Quý tiến gần hơn tới những giới hạn tự nhiên và hạ tầng của một đảo nhỏ, xa đất liền. Nước ngọt là một trong những giới hạn rõ nhất. Lượng mưa ở Phú Quý không cao, mùa khô khắc nghiệt. Trong khi đó, nhu cầu sinh hoạt, sản xuất và du lịch ngày càng tăng. Hệ thống thu gom, xử lý nước thải và chất thải cũng chưa theo kịp tốc độ phát triển.

Nếu lượng khách tiếp tục gia tăng nhưng năng lực môi trường không được nâng lên tương ứng, màu xanh làm nên sức hấp dẫn của Phú Quý có thể chính là điều bị tổn thương đầu tiên.

Quang cảnh đảo Phú Quý

Nguồn điện cũng là mối quan tâm lớn. Trong các cuộc trao đổi với các lãnh đạo đặc khu, mong muốn về một tuyến điện nối từ đất liền ra đảo nhiều lần được nhắc đến. Một nguồn điện ổn định hơn không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn tạo điều kiện cho bảo quản, chế biến thủy sản, dịch vụ hậu cần, du lịch và thu hút đầu tư.

Một nghịch lý khác là Phú Quý có đội tàu cá lớn và sản lượng khai thác đáng kể, nhưng hạ tầng nghề cá và các dịch vụ đi kèm vẫn chưa tương xứng. Người dân mong cảng cá được đầu tư đủ điều kiện để tiếp nhận tàu, đồng thời hình thành một khu vực sản xuất hỗ trợ nghề cá. Nếu được quy hoạch phù hợp, đây có thể là nơi phát triển các hoạt động sửa chữa tàu thuyền, cung ứng vật tư, bảo quản, chế biến và tạo giá trị gia tăng cho hải sản, thay vì chỉ đưa sản phẩm thô về đất liền.

Mong muốn xây dựng sân bay cũng phản ánh nhu cầu phá thế phụ thuộc vào giao thông đường biển, nhất là trong những tháng gió lớn. Tuy nhiên, sân bay, khu công nghiệp hay những dự án du lịch quy mô lớn đều cần được cân nhắc trong giới hạn quỹ đất và sức chịu tải của đảo. Phú Quý cần đầu tư, nhưng không phải mọi hình thức đầu tư đều phù hợp. Các dự án phải được đánh giá đồng thời về hiệu quả kinh tế, tác động môi trường, nhu cầu dân sinh và khả năng phục vụ quốc phòng, an ninh.

Tác giả - PGS.TS Hà Anh Tuấn, Q. Trưởng khoa Chính trị Quốc tế và Ngoại giao, Học viện Ngoại giao trong chuyến thăm và làm việc tại đảo Phú Quý

Những ngày trên đảo, tôi có dịp được gặp, trò chuyện và trao đổi với người dân nơi đây. Từ các cán bộ địa phương, những người lái xe, bán hàng, những người đi biển, có thể cảm nhận một tình yêu và sự gắn bó sâu sắc với Phú Quý. Họ mong đảo phát triển hơn, nhưng cũng mong đảo sạch hơn, xanh hơn và giữ được môi trường sống cho con cháu mình.

Những mong muốn ấy không thể chỉ được giải quyết bằng nguồn lực tại chỗ. Phú Quý cần một cơ chế phát triển phù hợp với đặc thù hải đảo với những ưu tiên cụ thể như đầu tư cho điện, nước ngọt, xử lý chất thải, cảng biển và kết nối số; hỗ trợ vận tải và hậu cần; phát triển đồng bộ trung tâm hậu cần nghề cá; đồng thời thu hút nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực y tế, giáo dục, công nghệ và quản lý biển.

Phát triển xứng tầm một đảo tiền tiêu như Phú Quý không chỉ là những con số về quy mô du khách, tăng trưởng kinh tế và xây thêm cảng. Điều quan trọng hơn là tạo dựng một Phú Quý đủ mạnh để làm điểm tựa trên biển, đủ xanh để gìn giữ cho những thế hệ sau và đủ đáng sống để người dân tiếp tục lựa chọn gắn bó lâu dài với đảo.