Làm thế nào để biến quyết tâm đầu năm thành hiện thực?

Chúng ta thường có nhiều quyết tâm trong năm mới

Chúng ta hứa hẹn sẽ tiết kiệm nhiều hơn, ăn uống lành mạnh hơn, tập thể dục chăm chỉ hơn hay bớt "cày" phim thâu đêm suốt sáng. Nhưng rồi, thực tế phũ phàng ập đến: hầu hết các quyết tâm này đều bị mài mòn chỉ sau vài tuần ngắn ngủi. Tuy nhiên, đừng vội nản lòng. Khoa học đã chỉ ra rằng thất bại không phải là dấu chấm hết. Cách chúng ta nhìn nhận và nói về thất bại đó mới là điều quan trọng. Nó có thể là liều thuốc độc bức tử động lực, nhưng cũng có thể là bàn đạp vững chắc để chúng ta đứng dậy và tiếp tục hành trình, thậm chí còn mạnh mẽ hơn trước.

Nghệ thuật "đổ lỗi": Khi tiền bạc quan trọng hơn thời gian

Đối mặt với thất bại chưa bao giờ là điều dễ dàng, nhất là khi chúng ta đã trót "khoe" những mục tiêu cao đẹp với bạn bè và gia đình. Giờ đây, thay vì lảng tránh, chúng ta cần học cách thảo luận về sự thất bại một cách khôn ngoan để duy trì động lực cho chính mình và giữ gìn niềm tin trong mắt người khác. Chìa khóa nằm ở khái niệm "khả năng kiểm soát". Các nghiên cứu tâm lý học cho thấy cách bạn giải thích nguyên nhân thất bại sẽ định hình cách người khác (và chính bạn) đánh giá về năng lực tự chủ của mình.

Hầu hết các quyết tâm phổ biến như giảm cân, tập gym hay học một kỹ năng mới đều đòi hỏi sự đầu tư của hai nguồn lực chính: thời gian và tiền bạc. Để có vóc dáng đẹp, bạn cần thời gian đến phòng tập và tiền để mua thẻ thành viên hoặc dụng cụ. Sự thiếu hụt một trong hai, hoặc cả hai, thường là nguyên nhân dẫn đến việc bỏ cuộc. Nhưng khi phải giải thích cho thất bại trong quá khứ, khoa học khuyên bạn nên "đổ lỗi" cho việc thiếu tiền hơn là thiếu thời gian.

Trong một nghiên cứu của tôi thực hiện năm 2024, những người tham gia được đọc về các trường hợp thất bại trong việc thực hiện quyết tâm do thiếu tiền hoặc thiếu thời gian. Kết quả rất thú vị: đa số mọi người tin rằng những người thất bại vì lý do tài chính sẽ có khả năng tự chủ tốt hơn và đáng tin cậy hơn trong tương lai. Lý do đằng sau hiệu ứng này nằm ở nhận thức về sự kiểm soát. Tiền bạc thường được xem là yếu tố khách quan, khó kiểm soát hơn trong ngắn hạn.

Nếu bạn thất bại vì không đủ tiền, đó là điều "bất khả kháng", và người khác sẽ dễ dàng thông cảm, tin rằng bạn vẫn có ý chí nhưng hoàn cảnh chưa cho phép. Ngược lại, đổ lỗi cho việc thiếu thời gian thường bị xem là sự thiếu khả năng quản lý cá nhân hoặc thiếu ưu tiên, làm giảm niềm tin vào khả năng thành công trong tương lai. Dù là nam hay nữ, dù mục tiêu là giảm cân hay học tập, nguyên tắc này vẫn đúng: hãy để sự thiếu hụt nguồn lực khách quan gánh bớt phần trách nhiệm cho bạn.

Làm chủ thời gian và tìm kiếm niềm vui: Chiến lược cho lần thử tiếp theo

Tuy nhiên, chiến lược "đổ lỗi" chỉ nên áp dụng khi nhìn về quá khứ để giảm bớt sự tiêu cực. Khi hướng đến tương lai và chuẩn bị cho lần thử sức tiếp theo, chúng ta cần thay đổi tư duy hoàn toàn, đặc biệt là đối với yếu tố thời gian. Thay vì thụ động chờ đợi "có thời gian", hãy chủ động "tạo ra thời gian".

Một nghiên cứu công bố tháng 10.2025 đã chỉ ra một mẹo tâm lý đơn giản nhưng hiệu quả: Hãy thay đổi cách bạn nói về sự bận rộn. Thay vì than thở thụ động rằng 'tôi không có thời gian' (nghe như bạn bị hoàn cảnh ép buộc), hãy tập nói chủ động hơn là 'tôi chưa sắp xếp thời gian' cho việc đó.

Sự thay đổi câu chữ này tuy nhỏ nhưng mang lại cảm giác kiểm soát rất lớn. Khi nói 'chưa sắp xếp', bạn ngầm thừa nhận rằng quyền quyết định nằm trong tay mình. Bạn không phải là nạn nhân của lịch trình, mà bạn chính là người có quyền lựa chọn và điều chỉnh lại thứ tự ưu tiên để thực hiện mục tiêu vào lần sau

Nếu bạn chưa "tạo ra thời gian" để tập thể dục, điều đó có nghĩa là bạn hoàn toàn có thể làm khác đi vào ngày mai bằng cách sắp xếp lại lịch trình, dành một khoảng thời gian cụ thể cho việc chuẩn bị bữa ăn lành mạnh hay đến phòng gym. Tư duy chủ động này là chìa khóa để khôi phục động lực và niềm tin vào bản thân.

Bên cạnh việc quản lý thời gian, một yếu tố cốt lõi khác thường bị bỏ quên chính là niềm vui. Rất nhiều người thất bại không phải vì họ thiếu kỷ luật, mà vì họ đã đặt ra những mục tiêu quá tham vọng hoặc quá khắc khổ, biến hành trình thay đổi bản thân thành một cuộc tra tấn. Chúng ta cần nhớ rằng, động lực bền vững nhất đến từ niềm vui trong quá trình thực hiện, chứ không chỉ là đích đến.

Ví dụ, bạn muốn có thân hình đẹp nhưng lại ghét cay ghét đắng việc chạy bộ trên máy. Nếu cứ ép mình làm điều đó, thất bại là điều được báo trước. Thay vào đó, hãy tìm kiếm niềm vui trong việc vận động: tham gia một lớp nhảy, chơi cầu lông cùng bạn bè, hay đơn giản là đi dạo trong công viên. Khi tìm thấy niềm vui, việc thực hiện quyết tâm sẽ không còn là gánh nặng mà trở thành một phần thưởng.

Cuối cùng, đừng để lịch vạn niên quyết định thời điểm bạn bắt đầu lại. Mặc dù "hiệu ứng khởi đầu mới" của năm mới là có thật, giúp chúng ta có cảm giác được xóa đi làm lại, nhưng chúng ta không nhất thiết phải chờ đến ngày 1 tháng 1 năm sau. Bất kỳ ngày nào, dù là Lễ Tình nhân, ngày 8.3 hay đơn giản là một ngày thứ Hai đẹp trời... cũng có thể là vạch xuất phát cho một hành trình mới. Hãy tự tạo ra "năm mới" của riêng bạn, trang bị cho mình tư duy đúng đắn về sự thất bại, chủ động kiểm soát thời gian và thêm vào đó chút gia vị của niềm vui. Khi đó, thành công sẽ không còn là điều xa vời.

Bùi Tú