Làm việc 8 tiếng/ngày còn hợp thời?

Mô hình 4 ngày/tuần đang được xem là cú chuyển mình lớn nhất trong văn hóa lao động kể từ khi “8 tiếng làm việc” ra đời. Ảnh minh họa: Xiaohongshu.

Trong nhiều thập kỷ, khái niệm “9-to-5”, làm việc từ 9 giờ sáng đến 5 giờ chiều, gần như trở thành chuẩn mực của đời sống Mỹ. “Monday blues” (nỗi buồn ngày thứ Hai), “hump day” (thứ Tư giữa tuần), hay “TGIF” (cảm ơn Chúa, hôm nay là thứ Sáu) trở thành những cụm từ quen thuộc trong văn hóa đại chúng.

Thế nhưng, ít ai biết rằng suốt phần lớn lịch sử nước Mỹ, giấc mơ về ngày làm 8 tiếng và tuần làm 5 ngày từng là điều xa xỉ. Vào thế kỷ 19, người lao động phải làm việc tới 10–12 tiếng mỗi ngày, 6 ngày mỗi tuần, thậm chí có ngành như luyện thép buộc công nhân làm ca 24 tiếng liên tục để kịp tiến độ sản xuất, theo Wall Street Journal.

Mất 80 năm để có ngày làm việc 8 tiếng

Sau Nội chiến, thợ cơ khí Ira Steward (Massachusetts, Mỹ) đã khởi xướng phong trào “The Eight Hour Movement”, kêu gọi rút ngắn thời gian lao động xuống còn 8 tiếng mỗi ngày. Khẩu hiệu “Eight hours for work, eight hours for rest, eight hours for what we will” (8 tiếng làm việc, 8 tiếng nghỉ ngơi, 8 tiếng cho chính mình) nhanh chóng lan tỏa khắp nước Mỹ, tạo thành các cuộc diễu hành và đình công quy mô quốc gia vào thập niên 1880.

Tuy nhiên, phải đến năm 1938, tức gần 80 năm sau, tuần làm việc 40 giờ mới chính thức được luật hóa qua Đạo luật Tiêu chuẩn Lao động Công bằng (Fair Labor Standards Act) dưới thời Tổng thống Franklin D. Roosevelt. Đạo luật quy định mức lương tối thiểu 25 cent/giờ, tuần làm việc tiêu chuẩn 44 giờ (giảm còn 40 giờ sau 2 năm), và trả thêm 50% tiền làm ngoài giờ (overtime).

Luật này ra đời giữa thời kỳ Đại khủng hoảng, khi thất nghiệp lan rộng. Việc rút ngắn thời gian làm việc được xem là giải pháp chia sẻ cơ hội việc làm giữa nhiều người. Nhờ đó, mô hình “8 tiếng/ngày - 5 ngày/tuần” dần trở thành chuẩn mực của nền công nghiệp hiện đại.

Tuy nhiên, không phải ai cũng được hưởng lợi. Lao động nông nghiệp, bán lẻ, dịch vụ gia đình hay các vị trí quản lý cấp cao đều nằm ngoài phạm vi điều chỉnh. Phụ nữ làm việc tại nhà hoặc chăm sóc người già, trẻ em vẫn bị bỏ quên trong khuôn khổ pháp lý mới.

AI được kỳ vọng sẽ giúp con người thoát khỏi văn hóa “9-to-5”. Ảnh minh họa: Pexels.

Bước sang thế kỷ 21, ranh giới giữa “giờ làm” và “giờ nghỉ” dần trở nên mờ nhạt. Email, Slack, Zoom và laptop cho phép con người làm việc mọi nơi.

Theo khảo sát Gallup 2025, chỉ 40% người Mỹ làm đúng 40 giờ mỗi tuần, 38% làm từ 41-59 giờ, và 15% vượt mốc 60 giờ. Giới chuyên môn gọi “9-to-5” hiện nay là “đặc quyền” bởi không ai phải cũng có sự ổn định này.

Ở chiều ngược lại, làn sóng làm việc linh hoạt và nền kinh tế tự do (gig economy) khiến hàng triệu người Mỹ chuyển sang mô hình “nhiều việc cùng lúc”.

AI có thay đổi được tuần làm việc 40 tiếng?

Nhiều doanh nghiệp hiện chuyển sang thử nghiệm mô hình làm việc 4 ngày/tuần. Nghiên cứu của Giáo sư Juliet Schor (Đại học Boston College) trên 200 công ty với hơn 8.000 nhân viên cho thấy kết quả: tỷ lệ nghỉ việc giảm từ 1,8 xuống 1,4 người mỗi tháng, số ngày nghỉ ốm giảm 20%. Ngoài ra, 69% nhân viên cho biết giảm kiệt sức, 40% ít căng thẳng hơn, 42% cải thiện sức khỏe tinh thần và 37% thấy thể chất tốt hơn.

Mô hình được ưa chuộng nhất là “100-80-100” với 100% lương, 80% thời gian, 100% năng suất. Dù không phải doanh nghiệp nào cũng đạt được năng suất tương đương, nhưng lợi ích về tinh thần, sự gắn bó và sức khỏe nhân viên là điều không thể phủ nhận.

Tương lai của tuần làm việc có thể lại được định hình bởi trí tuệ nhân tạo. Nghị sĩ Mark Takano (bang California, Mỹ) từng hai lần đề xuất rút ngắn chuẩn làm việc từ 40 xuống 32 giờ/tuần. Ông cho rằng năng suất nhờ AI có thể giúp con người làm ít hơn mà vẫn đạt hiệu quả tương đương, đồng thời giảm khí thải nhờ ít di chuyển.

Tuy nhiên, các chuyên gia như Emily Rose McRae (Gartner) cảnh báo rằng năng suất từ AI chưa đủ lớn để tạo ra “cuộc cách mạng thời gian” như kỳ vọng. AI hiện vẫn chủ yếu hỗ trợ tác vụ hành chính, chưa đủ “thông minh” để vận hành độc lập.

Ngay cả khi điều đó thành hiện thực, câu hỏi đặt ra là liệu con người có thật sự nghỉ ngơi?

“Văn hóa Mỹ tôn vinh làm việc như lý tưởng sống. Ngay cả khi AI buộc chúng ta dành nhiều thời gian hơn cho bản thân, rất có thể chúng ta vẫn sẽ biến thời gian ấy thành công việc”, Jennifer Tosti-Kharas, giáo sư hành vi tổ chức tại Babson College, nhận xét.

Như Phương