Lăng Khải Định: Tuyệt tác kiến trúc Đông Tây độc bản tại cố đô Huế

Lăng Khải Định (hay còn gọi là Ứng Lăng) là công trình an táng của vị hoàng đế thứ 12 triều Nguyễn, tọa lạc trên triền núi Châu Chữ, hướng về phía sông Hương. Đây là công trình duy nhất trong hệ thống lăng tẩm nhà Nguyễn thể hiện sự giao thoa quyết liệt và táo bạo giữa kiến trúc phương Đông truyền thống và phong cách phương Tây hiện đại đầu thế kỷ XX.

Quá trình xây dựng kéo dài hơn một thập kỷ

Lăng Khải Định được khởi công vào năm 1920 và mất tới 11 năm để hoàn thiện. Khoảng thời gian xây dựng kéo dài do địa hình hiểm trở và những yêu cầu khắt khe về kỹ thuật trang trí chưa từng có tiền lệ trong lịch sử kiến trúc lăng tẩm Việt Nam.

Lăng Khải Định được khởi công xây dựng năm 1920.

Sự phá cách về vật liệu và cấu trúc

Thay vì sử dụng các vật liệu truyền thống như gỗ hay ngói hoàng lưu ly, toàn bộ Ứng Lăng được xây dựng bằng bê tông cốt thép – một loại vật liệu hiện đại và hiếm hoi tại Việt Nam thời bấy giờ. Điều này tạo nên sắc xám đặc trưng, khiến công trình nổi bật giữa không gian cổ kính của Huế.

Kiến trúc độc đáo bên trong lăng mộ của Khải Định.

Về mặt quy hoạch, lăng được tổ chức theo trục dọc nghiêm ngặt với hệ thống 127 bậc cấp chia thành 5 tầng không gian. Sự sắp đặt này tuân thủ nguyên tắc kiến trúc cung đình phương Đông nhưng lại mang diện mạo hoàn toàn mới mẻ.

Lăng được tổ chức theo trục dọc nghiêm ngặt.

Càng tiến sâu vào các khối kiến trúc chính, dấu ấn châu Âu càng bộc lộ rõ nét thông qua các hình khối vuông vức, hệ thống mái vòm, lan can và các bức phù điêu mang hơi hướng mỹ thuật phương Tây đầu thế kỷ XX.

Công trình có sự pha trộn giữa kiến trúc phương Đông và phương Tây.

Điện Thiên Định: Đỉnh cao nghệ thuật khảm sành sứ

Tâm điểm của Ứng Lăng là điện Thiên Định, nơi đặt tượng đồng và phần mộ của vua Khải Định. Không gian nội thất tại đây gây choáng ngợp bởi mật độ trang trí dày đặc từ hàng triệu mảnh sành sứ và thủy tinh màu được ghép thủ công tinh xảo.

Điện Thiên Định là nơi thể hiện rõ nhất tinh thần Đông - Tây giao thoa.

Đáng chú ý nhất là bức họa "Cửu long ẩn vân" trên trần điện. Hình tượng rồng – biểu tượng quyền lực phương Đông – được thể hiện bằng kỹ thuật ghép mảnh hiện đại, tạo ra hiệu ứng ánh sáng và chiều sâu vượt xa các tiêu chuẩn mỹ thuật truyền thống đương thời.

Không gian thờ vua Khải Định.

Dấu ấn cá nhân của vị hoàng đế thứ 12

Vua Khải Định (trị vì 1916–1925) là người có tư duy cởi mở, sẵn sàng tiếp nhận các yếu tố văn hóa ngoại lai. Do đó, Ứng Lăng không chỉ đơn thuần là nơi an nghỉ mà còn là một "tuyên ngôn thẩm mỹ" riêng biệt, đứng giữa ranh giới của hai thế giới cũ và mới.

Phía bên ngoài lăng tẩm.

Trải qua hơn một thế kỷ, công trình này vẫn là một trong những điểm đến thu hút nhất tại Huế, minh chứng cho khả năng tiếp biến văn hóa độc đáo của mỹ thuật cung đình Việt Nam giai đoạn chuyển tiếp lịch sử.

Rồng được xem là biểu tượng quyền lực của phương Đông.

Tuệ Nhân