Lễ hội điện Huệ Nam: Giữ bản sắc, mở hướng du lịch

 Đoàn thuyền ngược dòng sông Hương lên núi Ngọc Trản trong Lễ hội điện Huệ Nam. Ảnh: Đ. Hoàng

Sản phẩm du lịch độc bản

Các chuyên gia nhìn nhận di sản Lễ hội điện Huệ Nam mang đặc trưng về “tính thiêng” cao. Vì thế nếu quá trình khai thác du lịch chỉ chú trọng đến chỉ số tăng trưởng kinh tế, biến di sản thành đối tượng phục vụ thương mại đơn thuần mà bỏ qua tính nguyên gốc, quy chuẩn tâm linh và vai trò chủ thể của cộng đồng thực hành, di sản sẽ đứng trước nguy cơ bị bóp méo, “sân khấu hóa” hoặc mất đi cốt cách truyền thống.

Ông Hồ Quang - Chủ tễ Thiên Long điện (Cộng đồng thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu TP. Huế) cho rằng, dưới góc độ di sản văn hóa phi vật thể, Lễ hội điện Huệ Nam được xem là một kiệt tác nghệ thuật diễn xướng dân gian ngoài trời hoành tráng. Đó là nghi lễ rước thủy lộ có một không hai, nơi hội tụ các loại hình nghệ thuật truyền thống và có cảnh quan văn hóa tâm linh hoàn chỉnh.

Chính những tiềm năng đó có thể trở thành sản phẩm du lịch di sản độc bản của Huế. Du khách đến với lễ hội không chỉ tham gia các hoạt động tín ngưỡng mà còn được hòa mình vào không gian lễ hội rực rỡ sắc màu, thưởng thức âm nhạc chầu văn chuẩn mực và tìm hiểu chiều sâu lịch sử Cố đô. Sự kết hợp giữa nét dân dã và phong vị cung đình mang lại trải nghiệm khác biệt hoàn toàn so với các lễ hội Mẫu ở vùng đồng bằng Bắc Bộ.

“Lễ hội điện Huệ Nam là mắt xích quan trọng nhất để xây dựng tuyến du lịch văn hóa - tâm linh - sinh thái đường thủy trên dòng sông Hương. Tuyến du lịch này giúp kéo dài thời gian lưu trú của khách du lịch, tăng mức chi tiêu và giảm tải áp lực cho các điểm di tích khu vực trung tâm thành phố”, ông Quang nêu ý tưởng.

Từ tuyến du lịch trên sông Hương sẽ kết nối điện Huệ Nam với các điểm di sản chùa Thiên Mụ, Văn Miếu, lăng Vua Minh Mạng, lăng Vua Gia Long và các nơi thờ Mẫu dọc đôi bờ sông Hương tính từ ngã ba Sình lên đến ngã ba Tuần. Và du lịch trên sông Hương cũng sẽ tạo động lực cho việc phát triển kinh tế gắn kết với văn hóa, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa Huế trong đó có Lễ hội điện Huệ Nam.

“Để Lễ hội điện Huệ Nam trở thành sản phẩm du lịch tâm linh tín ngưỡng độc đáo, tôi nghĩ cần đầu tư xây dựng thêm các trung tâm dịch vụ mua sắm, giải trí, nhà chờ, bến bãi, và các hạ tầng thiết yếu khác. Ngoài ra, cần có đội ngũ nhân lực đông đảo, nhiệt thành để quảng bá sự kiện Lễ hội điện Huệ Nam qua các hình thức truyền miệng đến các nền tảng mạng xã hội…”, nhà nghiên cứu Trần Nguyễn Khánh Phong (TP. Huế) chia sẻ.

Tính toán để trở thành sản phẩm đặc trưng

Các chuyên gia nhìn nhận sản phẩm du lịch này còn đơn điệu, hoạt động trải nghiệm của du khách chủ yếu tập trung vào việc tham dự nghi lễ mà chưa có nhiều chương trình trải nghiệm văn hóa, giáo dục hoặc sáng tạo. Đặc biệt sự liên kết giữa lễ hội với các doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú, làng nghề truyền thống và các điểm tham quan khác chưa thật sự chặt chẽ.

 Những năm gần đây việc tái hiện đoàn rước bộ ở Lễ hội điện Huệ Nam thật sự cuốn hút du khách.

Do đó, cần chuyển từ tham quan đơn thuần sang trải nghiệm văn hóa; tăng cường phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp du lịch, cơ sở nghiên cứu và cộng đồng địa phương để xây dựng các tour chuyên đề về tín ngưỡng, văn hóa Huế; đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ và quảng bá hình ảnh lễ hội.

Theo ông Lê Minh Nhân, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP. Huế, với tư cách là một di sản văn hóa phi vật thể, Lễ hội điện Huệ Nam không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng mà còn trở thành một nguồn lực văn hóa quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, du lịch và xây dựng bản sắc văn hóa của Huế.

Trong bối cảnh Huế đang định hướng xây dựng thành phố di sản đặc trưng của Việt Nam và Festival bốn mùa, Lễ hội điện Huệ Nam có điều kiện thuận lợi để hình thành các sản phẩm du lịch văn hóa - tâm linh đặc sắc, gắn kết với hệ thống di tích Cố đô, cảnh quan sông Hương và các lễ hội truyền thống khác. Nếu được khai thác hợp lý, lễ hội không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh Huế mà còn tạo sinh kế cho cộng đồng, thúc đẩy phát triển các ngành nghề thủ công truyền thống, dịch vụ văn hóa và công nghiệp văn hóa.

Ở góc độ gắn với phát triển du lịch, ông Nhân cho rằng, cần được thực hiện theo hướng bền vững. Du lịch không nên làm thay đổi bản chất của các nghi lễ hay biến không gian tín ngưỡng thành nơi trình diễn đơn thuần phục vụ khách tham quan. Ngược lại, cần coi du lịch là phương tiện để giới thiệu những giá trị văn hóa đặc sắc của Huế thông qua các chương trình diễn giải di sản, tuyến tham quan chuyên đề, không gian trưng bày tư liệu, sản phẩm thủ công truyền thống và các hoạt động trải nghiệm văn hóa gắn với sông Hương và điện Huệ Nam.