Lịch sử chiếc vali hạt nhân Cheget, công cụ quyền lực đặc biệt của lãnh đạo Liên Xô
Ra đời trong giai đoạn căng thẳng nhất của Chiến tranh Lạnh, vali hạt nhân Cheget được Liên Xô phát triển nhằm bảo đảm lãnh đạo tối cao có thể duy trì quyền chỉ huy lực lượng hạt nhân ngay cả khi không ở trong các trung tâm quân sự.

Trong cuộc đối đầu hạt nhân kéo dài hàng chục năm với Mỹ, Liên Xô luôn phải đối mặt với một vấn đề đặc biệt nghiêm trọng: Làm thế nào để lãnh đạo đất nước có thể truyền lệnh cho lực lượng hạt nhân chiến lược nếu Moscow bị tấn công bất ngờ?

Một cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo liên lục địa có thể chỉ mất vài chục phút để tiếp cận lãnh thổ đối phương.

Nếu các trung tâm chỉ huy, hệ thống thông tin và những cơ quan đầu não bị phá hủy ngay trong đòn đánh đầu tiên, khả năng tổ chức phản công của một quốc gia sẽ bị đe dọa nghiêm trọng.

Để giải quyết bài toán này, Liên Xô phát triển hệ thống chỉ huy hạt nhân Kazbek, trong đó thiết bị đầu cuối di động dành cho các lãnh đạo cấp cao được đặt tên là Cheget. Tên gọi này được lấy từ núi Cheget thuộc dãy Kavkaz.

Những chiếc vali Cheget đầu tiên được phát triển vào đầu thập niên 1980 và đưa vào sử dụng năm 1983.

Hệ thống được thiết kế để kết nối lãnh đạo chính trị với mạng lưới chỉ huy lực lượng hạt nhân, cho phép tiếp nhận cảnh báo, trao đổi thông tin và truyền quyền cho phép sử dụng vũ khí hạt nhân theo quy trình quy định.

Liên Xô bố trí ba thiết bị cho ba vị trí quyền lực quan trọng nhất trong hệ thống chỉ huy hạt nhân: Tổng bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô,

Bộ trưởng Quốc phòng và Tổng tham mưu trưởng quân đội. Cách tổ chức này nhằm bảo đảm các lãnh đạo chủ chốt có thể liên lạc và phối hợp khi xảy ra tình huống khẩn cấp.

Cheget không phải một chiếc cặp chứa nút bấm có thể trực tiếp phóng tên lửa. Đây là thiết bị liên lạc và điều phối đặc biệt, kết nối với hệ thống chỉ huy rộng lớn hơn.

Các mệnh lệnh sau khi được xác thực sẽ tiếp tục truyền qua những cấp chỉ huy quân sự để đến các đơn vị tên lửa chiến lược.

Một sự kiện cho thấy tầm quan trọng của Cheget xảy ra trong cuộc đảo chính bất thành tháng 8/1991. Khi Tổng bí thư Mikhail Gorbachev bị quản thúc tại Crimea, chiếc vali hạt nhân của ông cũng bị tách khỏi quyền kiểm soát.

Theo các tài liệu được công bố sau này, Gorbachev chỉ lấy lại được thiết bị sau khi trở về Moscow, khoảng 73 giờ kể từ khi mất quyền tiếp cận.
Sau khi Liên Xô tan rã cuối năm 1991, Nga kế thừa hệ thống Cheget cùng phần lớn cơ sở hạ tầng chỉ huy hạt nhân của Liên Xô.
Chiếc vali tiếp tục được duy trì dưới thời Tổng thống Boris Yeltsin và sau đó được chuyển giao cho Vladimir Putin
Từ một giải pháp kỹ thuật phục vụ chiến tranh hạt nhân, Cheget dần trở thành biểu tượng quyền lực đặc biệt của người đứng đầu Điện Kremlin.
