Linh kiện F-35 lọt vào tay Trung Quốc chỉ vì một bức email bị bỏ sót

Một chiếc máy bay F-35A Lightning II của Không quân Mỹ do hãng Lockheed Martin sản xuất. Ảnh: Bloomberg.

Một nhân viên UPS được cho là đã bỏ sót email cảnh báo không được đưa lô hàng qua Hong Kong, khiến các bộ phận của tiêm kích tàng hình F-35 cuối cùng lọt vào tay Trung Quốc. Sự cố đang khiến Lầu Năm Góc và Quốc hội Mỹ đặc biệt lo ngại về những lỗ hổng trong chuỗi cung ứng vũ khí.

Trung Quốc đã có được một số bộ phận của tiêm kích tàng hình F-35 sau khi một nhân viên của hãng dịch vụ bưu kiện United Parcel Service (UPS) bỏ sót email cảnh báo không được vận chuyển lô hàng qua Hong Kong, theo một người được thông báo về vụ việc.

Lô hàng này gồm mái che buồng lái F-35 và cửa khoang vũ khí, cả hai đều được phủ vật liệu hấp thụ sóng radar nhằm tăng khả năng tàng hình của máy bay.

Một email bị bỏ sót làm thay đổi cả hành trình

Theo nguồn tin, công ty giao nhận DSV đã gửi email thông báo rằng các bộ phận F-35 thuộc diện kiểm soát theo Quy định Buôn bán Vũ khí Quốc tế (ITAR) của Mỹ. Vì vậy, lô hàng không được phép quá cảnh qua một số quốc gia, trong đó có Hong Kong.

ITAR là hệ thống quy định của Mỹ nhằm kiểm soát việc xuất khẩu các thiết bị và công nghệ quốc phòng nhạy cảm, một phần để ngăn công nghệ quân sự Mỹ rơi vào tay các đối thủ.

Ban đầu, lô linh kiện được lên kế hoạch vận chuyển từ Australia tới San Francisco, quá cảnh qua Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc).

Tuy nhiên, lô hàng rời Australia chậm hơn dự kiến. Trong nỗ lực đẩy nhanh thời gian giao hàng, nó đã bị chuyển nhầm qua Hong Kong.

Nguồn tin cho biết nhân viên UPS phụ trách lô hàng đã không xử lý email cảnh báo của DSV về quy định ITAR. Người này không được phép phát biểu công khai nên đề nghị giấu tên.

DSV gửi thông báo trên với tư cách đơn vị thực hiện công tác logistics cho Lockheed Martin, nhà phát triển F-35. Theo nguồn tin, email của DSV có thể đã được gửi qua một hệ thống công nghệ thông tin khác với hệ thống mà nhân viên UPS sử dụng.

Kết quả là một lô hàng vốn phải được kiểm soát nghiêm ngặt đã đi qua đúng tuyến mà quy định của Mỹ tìm cách ngăn chặn.

Lầu Năm Góc phải giải trình trước Quốc hội

Những chi tiết mới về vụ việc được các quan chức Lầu Năm Góc trình bày ngày 29/9 trong cuộc họp kéo dài khoảng một giờ với nhân viên của Ủy ban Đối ngoại và Ủy ban Quân vụ Hạ viện Mỹ.

Thông tin này làm rõ hơn một sự cố vốn đã gây chú ý trong nhiều tuần qua: một chuỗi sai sót trong quá trình vận chuyển có thể đã vô tình giúp Trung Quốc tiếp cận một số bộ phận của hệ thống vũ khí nhạy cảm nhất của Mỹ.

Vụ việc trở thành một nỗi xấu hổ đối với cả Lầu Năm Góc và Lockheed Martin.

Người phát ngôn của DSV, Stephan Ghisler-Solvang, và người phát ngôn UPS, Malcolm Berkley, đều từ chối bình luận.

UPS không công bố chi tiết đầy đủ doanh thu theo từng lĩnh vực, nhưng trong những năm gần đây, tập đoàn này đã nhấn mạnh chiến lược mở rộng hoạt động trong các lĩnh vực có thể bao gồm hàng không vũ trụ và quốc phòng.

Tại sao hai bộ phận F-35 lại đáng lo?

Theo những người nắm thông tin về vụ việc, hai bộ phận được vận chuyển về Mỹ vào cuối tháng 5 để kiểm tra, sửa chữa hoặc xử lý.

Điểm đáng chú ý là cả mái che buồng lái và cửa khoang vũ khí đều được phủ vật liệu hấp thụ sóng radar, một thành phần góp phần tạo nên khả năng tàng hình của F-35.

F-35 được xem là một trong những máy bay chiến đấu tiên tiến nhất thế giới và là chương trình vũ khí đắt đỏ nhất trong lịch sử Mỹ.

Trung Quốc từ lâu cũng đã là mục tiêu của các hoạt động phản gián và tình báo liên quan đến F-35.

Diana Maurer, người phụ trách các cuộc đánh giá về hoạt động hỗ trợ F-35 tại Cơ quan Kiểm toán Chính phủ Mỹ (GAO), cho rằng việc Trung Quốc có được mái che buồng lái F-35 là một vấn đề nghiêm trọng.

Bà nhận định Trung Quốc có thể tìm cách nghiên cứu ngược các bộ phận này để hiểu rõ hơn công nghệ của F-35 và tìm cách đối phó bằng năng lực kỹ thuật của riêng mình.

Lockheed Martin nói gì?

Lockheed Martin, công ty quản lý phần lớn mạng lưới phụ tùng toàn cầu duy trì hoạt động của F-35 tại Mỹ và 19 quốc gia khác, từng khẳng định rằng các quyết định logistics của họ không được đưa ra một cách đơn phương.

Công ty cho biết họ lựa chọn các đơn vị vận chuyển phù hợp với những quy định của chính phủ.

Sau khi Bloomberg công bố những thông tin mới về việc lô hàng bị chuyển hướng, Lockheed Martin nói trong một tuyên bố hôm 7/10 rằng họ “không có gì để bổ sung hoặc đính chính” về chuỗi sự kiện được đề cập.

Trước đó, công ty cho biết đang phối hợp với đối tác logistics để xây dựng và triển khai các biện pháp phòng ngừa, tăng cường giám sát nhằm tránh sự cố tương tự tái diễn.

Mỹ điều tra cả chuỗi cung ứng vũ khí

Vụ việc đã kéo theo các cuộc điều tra của Lầu Năm Góc và Bộ Ngoại giao Mỹ, đồng thời khiến các nghị sĩ Mỹ yêu cầu rà soát toàn bộ chuỗi cung ứng quốc tế của vũ khí Mỹ.

Tại cuộc họp với Quốc hội, Erica Plath, Phó trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách logistics, cho biết bà đã thành lập một nhóm để triển khai các biện pháp ngăn một sự cố tương tự xảy ra lần nữa.

Một quan chức phụ trách tuân thủ quy định thuộc Cục Kiểm soát Thương mại Quốc phòng của Bộ Ngoại giao Mỹ, cơ quan thực thi luật kiểm soát xuất khẩu, cũng tham dự cuộc họp. Cơ quan này hiện điều tra vụ chuyển hướng lô hàng.

Thượng nghị sĩ Mark Warner, thành viên cấp cao của Ủy ban Tình báo Thượng viện, là người yêu cầu Lầu Năm Góc báo cáo về vụ việc. Chủ tịch ủy ban, Thượng nghị sĩ Tom Cotton, yêu cầu tiến hành rà soát chuỗi cung ứng.

Trong khi đó, Thượng nghị sĩ Kevin Cramer của bang North Dakota, một nghị sĩ Cộng hòa đang chủ trì tiểu ban Quân vụ điều tra vụ việc, đặt câu hỏi thẳng thắn: “Trung Quốc đã có kế hoạch từ trước để chặn lô hàng này?”

Hiện chưa có bằng chứng công khai cho thấy Trung Quốc chủ động sắp đặt việc chuyển hướng lô hàng. Chính quyền Mỹ đang tập trung xác định chính xác khâu nào trong chuỗi logistics đã xảy ra sai sót.

Lầu Năm Góc cố giảm nhẹ mức độ nghiêm trọng

Trong khi Quốc hội lo ngại về khả năng công nghệ F-35 lọt vào tay Trung Quốc, Lầu Năm Góc lại cố gắng nhấn mạnh rằng các bộ phận này không còn sử dụng được.

Bộ Tư lệnh Vận tải Mỹ cho biết họ không tham gia vận chuyển hoặc điều phối lô hàng nói trên.

Một số quan chức quốc phòng Mỹ cũng mô tả các linh kiện là “không còn khả năng sử dụng”.

Tuy nhiên, vấn đề mà các nghị sĩ quan tâm không chỉ nằm ở việc những bộ phận này có thể lắp trở lại một chiếc F-35 hay không.

Điều đáng lo là giá trị thông tin mà chúng có thể mang lại.

Ngay cả một bộ phận không còn sử dụng được vẫn có thể giúp đối thủ nghiên cứu vật liệu, cấu trúc, phương pháp chế tạo hoặc những đặc điểm kỹ thuật liên quan tới khả năng tàng hình của máy bay.

Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết đang phối hợp với các cơ quan chức năng và các đối tác trong ngành để thu hồi các linh kiện, điều tra vụ việc và thiết lập các biện pháp bảo vệ nhằm ngăn sự cố tương tự xảy ra trong tương lai.

Vụ việc vì thế đang trở thành một bài kiểm tra lớn đối với hệ thống bảo vệ công nghệ quân sự Mỹ: một email bị bỏ sót và một quyết định đổi tuyến vận chuyển có thể đủ để đưa các bộ phận của một trong những vũ khí nhạy cảm nhất của Washington tới ngay cửa ngõ Trung Quốc.